جیهانێکی ویژدانمردو

جیهانێکی ویژدانمردوو 

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

نۆزده‌ ڕۆژه‌ ئیسرائیل، به‌ بیانووی لێدانی حیزبوڵڵاوه‌، به‌ هه‌موو توانست و هێزی خۆیه‌وه‌ و به‌به‌رچاوی هه‌موو جیهان و ڕێکخراوی ده‌وڵه‌ته‌ یه‌کگرتووه‌کان و ڕێکخراوه‌کانی مافی مرۆڤ و سه‌دان گه‌ووادخانه‌ و ته‌ره‌سخانه‌ و بێشه‌ره‌ف و خوێڕی ده‌ستڕۆیشتووی جیهانه‌وه‌، په‌لاماری لوبنان ده‌دات و بۆمببارانی ده‌کات و وێرانکاری تێدا ده‌کات و که‌سیش جووکه‌ی لێوه‌ نایه‌ت. تا ئه‌مڕۆ ژماره‌ی کوژراوانی خه‌ڵکی لوبنان، گه‌یشتوونه‌ته‌ 750 که‌س و ژماره‌ی بریندارانیش پتر له‌ 2000 که‌سێکه‌.  زۆرینه‌ی قوربانیانی ئه‌و په‌لاماره‌ی ئیسرائیل منداڵ و ژن و پیر و خه‌ڵکی بێداکۆکی و ناله‌شکریین.  ماڵوێران و هه‌ڵاتووان و کۆچکردووانیش خۆ له‌ نیو میلیۆن و پتر ده‌ده‌ن. هه‌زاران ماڵ و خانوو و کارگه‌ و کارگێڕی و ده‌یان گوند و گه‌ڕه‌ک خاپوور و له‌گه‌ڵ خاکدا یه‌کسان کران. زیانێکی ماددییش، که‌ ئیسرائیل له‌ لوبنان و خه‌ڵکی لوبنانی داوه‌ به‌ میلیاران دۆلار قه‌ره‌بوو ناکرێته‌وه. ئه‌مه‌ جاری یه‌که‌م نییه‌، که‌ ئیسرائیل وه‌ها کارێک له‌هه‌مبه‌ر لوبنان ئه‌نجام ده‌دات. ئێستایش له‌ بیرگه‌ی خه‌ڵکی خودان ویژدان و قوربانییاندا، دیمه‌نه‌کانی سه‌برا و شاتیلا و وێرانکردنی به‌یرووت نه‌سڕاو‌نه‌وه. ئیسرائیل له‌ 1948ه‌وه‌ سیاسه‌تی وێرانکردنی فلستین و وڵاتانی دیکه‌ی عه‌ره‌ب و کوشتنی خه‌ڵکی فلستینی و عه‌ره‌ب پێڕۆ ده‌کات و هه‌موو ده‌مێکیش بۆی چووه‌ته‌ سه‌ر. مێژووی مرۆڤایه‌تیی یه‌ک مێژووه‌ و مێژووی جیهان یه‌ک مێژووه‌. ئه‌وه‌ی که‌مێک شاره‌زایی له‌ مێژوودا هه‌بێت و خۆ نه‌خه‌ڵه‌تێنێت و به‌ چاویلکه‌ی تاریکه‌وه‌ نه‌نۆڕێته‌ مێژوو، ده‌زانێت ئه‌م جه‌نگه‌ی ئێستاکه‌ له‌ لوبنان و فلستیندا به‌ڕێوه‌ ده‌چێت و ئیسرائیل ئه‌نجامی ده‌دات، جه‌نگی ئه‌مڕۆ نییه‌ و پاشخانێکی دوورودرێژی هه‌یه‌ و ڕه‌گوڕیشه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵانێکی زۆر به‌ر له‌ ئێستا. ئه‌وه‌ی بنه‌ما و هۆکاره‌کانی جه‌نگه‌که‌ ده‌گێڕێته‌وه‌ بۆ ڕفاندنی دوو سه‌ربازی ئیسرائیلی له‌ لایه‌ن حیزبوڵڵاوه‌ له‌ 12/7/2006 دا، یا ‌ بۆ کرده‌وه‌یه‌کی فڵانه‌ ڕۆژی حه‌ماس، یا  بۆ توندڕۆیی ڕێکخراوه‌ ئیسلامییه‌کان، یا بۆ کۆمه‌کی ئێران و دنه‌دانی ئێران و...، گه‌لێک کاڵفامانه‌ ده‌نۆڕێته‌ ڕه‌وشه‌که و ڕووداوه‌کان ده‌خوێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌ی هه‌ر ڕووداوێک هه‌نووکه‌ییانه‌  و بێ خوێندنه‌وه‌ی به‌رایی و دیرۆک و پێشینه‌‌کانی بخوێنێته‌وه‌ و لێکبداته‌وه‌، ئه‌نجامێکی ناڕاستی دێته‌ ده‌ست و میژوو ده‌شێوێنێت و خه‌ڵکیش چه‌واشه‌ ده‌کات. که‌ باس له‌ جه‌نگی ئێستای ئیسرائیل و لوبنان و فلستین ده‌کرێت، وه‌ک ڕاستییه‌ک مرۆڤ گه‌ره‌که‌ ئه‌وه‌ بزانێت که‌:                                                                                                               

 ئیسرائیل داگیرکاری خاکێکه به‌ نێوی فلستین‌، که‌ وڵاتی خه‌ڵکێکه‌ به‌ نێوی فلستینی.

ئیسرائیل ئه‌نجامی به‌ڵێنێکی ئیمپریالیستانه‌ی نادادپه‌روه‌رانه‌ی به‌لفۆره‌ و عه‌لی شه‌ریعه‌تی گوته‌نی "کچێکی زۆڵی ئه‌و زینایه‌یه‌، که‌ له‌ نێوان سه‌رمایه‌داری و کۆمۆنیزمدا له‌ جه‌نگی دووه‌می جیهانیدا ڕووی داوه‌"[1]                                                                                                                        

ئیسرائیل دوورخستنه‌وه‌ و وه‌ده‌رنانی جووله‌که‌یه‌ له‌ ئه‌وروپا و خڕکردنه‌وه‌یانه‌ له‌ فلستین، بۆ که‌مکردنه‌وه‌ی سه‌رئێشه‌ و کێشه‌ی ئه‌وروپاییان و چاندنی گه‌رای شێرپه‌نجه‌یه‌ک له‌ نێوه‌ندی جیهانی ئیسلام و عه‌ره‌ب و ڕۆژهه‌ڵاتدا.                                                                                            

ئیسرائیل گێڕانه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتی کۆڵۆنیالیزمی ڕۆژاوایه‌ بۆ ڕۆژهه‌ڵات و جیهانی ئیسلام و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ڕۆژاوایه‌ له‌ سه‌رکه‌وتنه‌کانی سه‌لاحوددینی ئه‌ییووبی دژی خاچهه‌ڵگران.                                        

ئیسرائیل سڕه‌ره‌وه‌ی فه‌رهه‌نگی ڕۆژهه‌ڵات و ئیسلام و عه‌ره‌به‌ و کان و  وزه‌ و بنه‌ما و په‌ره‌پێده‌ری هێرشی فه‌رهه‌نگیی ڕۆژاوایه به‌ سه‌رجیهانی ئیسلامدا.                                                                        

ئیسرائیل ده‌کاته ‌ڕۆژاوا‌ و هه‌ڵگری ته‌واوی تۆو و ماکه‌کانی ژیان و به‌رده‌وامیی بوونی ڕۆژاوایه‌.

که‌ ئه‌وه‌ پێناسه‌ی ئیسرائیل بێت، ئه‌وده‌م خوێندنه‌وه‌ی ڕه‌وشه‌که‌ شێوه‌یه‌کی دیکه‌ی سه‌دله‌سه‌د پێچه‌وانه‌ی ئه‌و جۆره‌ خوێندنه‌وه‌ فه‌رمییه‌ی ئه‌وڕۆ له‌ ئارادایه‌ وه‌رده‌گرێت و ته‌واوی ئه‌وه‌ی له‌ میدیاکانی ڕۆژاوا و کوردستان و به‌شێکی وڵاتانی عه‌ره‌ب و ئیسلام و ڕۆژهه‌ڵاتیش ده‌بینرێن و ده‌بیسرێن و ده‌خوێندرێنه‌وه، ئاوه‌ژوو و هه‌ڵه‌ ده‌رده‌چن.                                                                              

 به‌شێکی زۆری میدیاکانی جیهان و به‌ تایبه‌ت ڕۆژاوا، نه‌ک هه‌ر ئه‌وڕۆ و زۆر له‌مێژه‌، به‌ ده‌ست زایۆنیزمی جیهانی و ئیسرائیل و کۆمپانیا مه‌زنه‌کان و دۆستان و که‌سانی نێزیکی ئه‌وانه‌وه‌ بوونه و‌ هه‌ن و ئه‌وانن کۆنترۆڵی ده‌که‌ن و به‌ ئاره‌زووی خۆیان ئاراسته‌ی ده‌که‌ن. له‌و ئاراسته‌کردنه‌یشدا ئه‌وان چه‌واشه‌کاری و مێشکشۆردنه‌وه‌ و به‌هه‌ڵه‌پێشاندان و خوێندنه‌وه‌ی نادروست و ناڕاست ده‌رخواردی مێشکی بینه‌ر و بیسه‌ر و خوێنه‌ر ده‌ده‌ن و گه‌له‌پرۆپاگه‌نده‌ی ڕێوێڵکارانه‌‌ په‌خش ده‌که‌نه‌وه‌. ئه‌وه‌ی له‌و میدیایانه‌دا وه‌دی ده‌کرێن، پێشاندانی ئیسرائیله‌ وه‌ک قوربانی و سته‌ملێکراو و حیزبوڵڵا و حه‌ماسیش وه‌ک کوژه‌ر و سته‌مکار و شه‌یتان و ته‌رۆریست. ئه‌و وێنه‌یه‌ گه‌لێک له‌مێژه‌ ئه‌مه‌ریکا و ڕۆژاوا و ئیسرائیل و ئه‌وانه‌یشی وا له‌ بازنه‌ی واندا ده‌خولێنه‌وه‌، ویستوویانه‌ و ده‌یانه‌وێت پێشانی خه‌ڵکی بده‌ن. ئه‌مه‌ریکا و هاوپه‌یمان و دۆسته‌ بنده‌سته‌کانی بۆ خۆیان و دوای نه‌مان و له‌نێوچوونی ترکزه‌ و هه‌ڕه‌شه‌ی کۆمۆنیزم و  له دیدی‌ دوژمنایه‌تیکردنی ته‌واوی فه‌رهه‌نگ و به‌ها و دید و هزر و باوه‌ڕه‌کانی ئیسلام و جیهانی ئیسلامه‌وه‌، تێزی ته‌رۆریزم و ئێمه‌ و ئێوه‌ و ئێمه‌ و ئه‌وانیان داهێنا و که‌وتنه‌ وێزه‌ی فه‌رهه‌نگی ناڕۆژاوایی(به‌ تایبه‌ت نائه‌مه‌ریکایی) و نامه‌سیحی و هه‌موو شتێکی ناڕۆژاوایی(به‌ تایبه‌ت نائه‌مه‌ریکایی) و نامه‌سیحییان خسته‌ چوارچێوه‌ی نه‌یار و ئه‌وی دیکه‌ی ناجۆر و زۆڵه‌که‌وه‌، که‌ گه‌ره‌که‌ له‌به‌ین بچن. میدیا فه‌رمییه‌کانی کوردستانیش هه‌ر به‌و ئاوازه‌ ده‌خوێنن و مێشکی خه‌ڵکی کورد تێکده‌ده‌ن و ڕاستییه‌کان ئاوه‌ژوو ده‌که‌نه‌وه‌.                                                                             

ساڵانێک بوو، له‌ کوردستان،  ته‌واوی ئه‌وانه‌ی خجڵی کاری فه‌رهه‌نگی بوون و سه‌روسه‌ودایه‌کیان له‌گه‌ڵ نووسین و ڕاده‌ربڕیندا هه‌بوو و خۆیان له‌ خانه‌ی فه‌رهه‌نگدا ده‌بینییه‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌ ده‌نگی به‌رز هاواریان نه‌کردبا و نه‌یانقیڕاندبا، ئه‌وا هه‌ر په‌یڤێک، وشه‌یه‌ک، ده‌نگێک یا نووزه‌یه‌کیان بۆ خه‌باتی  شۆڕشگێڕانی ئه‌لجه‌زائیر و کووبا و کاسترۆ و گیڤارا و ماو و فلستین ده‌گوت و لێوه‌ده‌هات. ئێستا که‌ ده‌نۆڕیته‌ ئه‌و خه‌ڵکانه‌ ده‌بینیت مته‌قیان له‌ خۆیان بڕیوه‌ و جووکه‌یان لێوه‌ نایه‌ت. ئه‌وانیش هه‌ر ئه‌و ڕێچکه‌یه‌ی میدیا فه‌رمییه‌که‌ی کوردستانیان گرتووه‌ته‌به‌ر و ئه‌وانیش به‌ لاملدا ده‌ده‌ن و سوێند به‌ سه‌ری ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل ده‌خۆن. میدیا فه‌رمییه‌کانی کوردستان له‌گه‌ڵ ڕه‌وته‌ ئه‌مه‌ریکاییه‌- زایۆنییه‌- ڕۆژاواییه‌ دژه‌ ئیسلام و عه‌ره‌ب و فه‌رهه‌نگه‌ ڕۆژهه‌ڵاتییه‌که‌ن و ئه‌وانیش گه‌له‌پرۆپاگه‌نده‌ بۆ کاڵا‌ ڕۆژاواییه‌که‌، به‌ هه‌موو گه‌ماری و پۆخڵییه‌کییه‌وه‌ ده‌که‌ن. فه‌رهه‌نگییانی کورد و خۆبه‌ڕووناکبیرزانانی کورد، که‌ ناکرێ له‌" تاریکبیران" زیاتر نێوێکی دیکه‌یان لێ بنرێن، بێ ئه‌وه‌ی ویژدانی خۆیان بکه‌نه‌ دادوه‌ر، پێخاوسانه‌ وه‌نێو ئه‌و زۆنگاوه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان که‌وتوون‌ و ئه‌وانیش خۆیان خستووه‌ته‌ خانه‌ی ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل و ڕۆژاواوه‌. ڕۆژانه‌ ده‌یانی له‌و جۆره‌ خه‌ڵکه‌ ده‌بینین و ده‌ژنه‌فین، که‌ چۆن زل زل و بێشه‌رمانه‌ دێنه‌ گۆ و داکۆکی له‌ ئیسرائیل ده‌که‌ن و بۆ ئیسرائیل ده‌کوڕووزێنه‌وه‌ و ده‌گرین. ده‌سه‌ڵاتی کورد و فه‌رهه‌نگییانی کورد و میدیای کورد و سیاسه‌تکاری کورد، ئێستاکه‌ ته‌واوی هێلکه‌کانی خۆیان خستووه‌ته‌ سه‌به‌ته‌ی ئه‌مه‌ریکا و ڕۆژاواوه‌ و پێیانوایه‌ ئیدی به‌وه‌ ده‌بنه‌ ڕۆژاوایی و ئه‌مه‌ریکا پتری خۆشده‌وێن و ئیسرائیل شتێکیان بۆ ده‌کات. ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌ن، دابڕین و دوورخستنه‌وه‌ی کورده‌ له‌ مێژوو و فه‌رهه‌نگێکی هاوبه‌ش له‌گه‌ل گه‌لانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ی کوردستانی تێدایه‌. ئه‌وه‌ی ئه‌مانه‌ ئه‌نجامی ده‌ده‌ن سڕینه‌وه‌ی مێشک و بیرگه‌ی کورده‌ له‌و مێژوو و فه‌رهه‌نگه‌ هاوبه‌شه‌ی له‌گه‌ڵ گه‌لانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌دا و ئاخنینیه‌تی به‌ مێژوو و فه‌رهه‌نگێکی زۆڵه‌ک و نامۆ. نێزیکترین و دۆستترین و هاوپه‌یمانترین و گه‌وره‌ترین کۆمه‌ککاری له‌شکری و ئابووری سه‌رسه‌ختترین نه‌یاری گه‌لی کوردستان و خواستی کورد له‌ جیهاندا، که‌ تورکیایه‌، ئه‌وڕۆ ئیسرائیله‌. به‌شێکی زۆری ئه‌و فیشه‌ک و مووشه‌کانه‌ی، که‌ تورکیا به‌ گونده‌کانی کوردستانه‌وه‌ی ده‌نێ و کوردی پێ له‌ نێو ده‌بات، له‌ ئیسرائیلڕا پێی ده‌گات و ده‌یدرێتێ. ئیسرائیل دۆستی کورد نییه‌ و سیاسه‌تی ئیسرائیلیش سیاسه‌تێکی چه‌وت و دژه‌ مرۆڤه‌. گه‌لێک بۆ خۆی خه‌باتی سه‌ربه‌خۆیی بکات و ڕێگه‌ی ئازادی گرتبێته‌ به‌ر، نه‌ده‌بوو لایه‌نگری داگیرکار و سته‌مکار و تێڵابه‌ده‌ست بێت.                                                                                                            

ئه‌مه‌ی ئیسرائیل ئه‌نجامی ده‌دات، به‌شێکی دانه‌بڕاوه‌ی جه‌نگی ئه‌مه‌ریکایه‌ دژ به‌ هه‌موو ئازادیخوازانی جیهان. ئه‌مه‌ریکایه‌ک، که‌ به‌ ده‌نگی کاسترۆ و چاڤێز و مۆرالێز تووڕه‌ ده‌بێت و تێکده‌چێت، به‌ ده‌نگی حه‌ماس و حه‌سه‌ن نه‌سروڵڵا و حیزبوڵڵا که‌لله‌یی ده‌بێت. ئه‌مه‌ریکا ده‌یه‌وێت هه‌موو جیهان بخاته‌ ژێر کۆنترۆڵ و ده‌سه‌ڵاتی خۆیه‌وه‌ و هیچ دیارده‌ و فه‌رهه‌نگ و سیاسه‌تێکی نائه‌مه‌ریکایانه‌ له‌ جیهاندا نه‌هێڵێت.                                                                                                                        

مارۆن ئه‌ڕڕاس(مارون الراس) و بنتجبه‌یل(بنت جبیل) و قانه‌، قه‌ڵای ئازادی وکوانووی شۆڕش و مه‌کۆی شۆڕشگێڕان و بنکه‌ی به‌رخۆدانن و وێرانکردن و بۆمببارانیشیان له‌ لایه‌ن ئیسرائیله‌وه‌ نیشانه‌ی ده‌ستدرێژی و دڕنده‌یی و نامرۆڤیه‌تیی ئیسرائیله‌. حیزبوڵڵا و حه‌ماسیش خه‌ڵکانێکی ئازادیخواز و شۆڕشگێڕن و ده‌نگ و زمانحاڵی خه‌ڵکی لوبنان و فلستین و به‌رخۆدان و به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی ته‌واوی ئازادیخوازانی ئه‌مڕۆی جیهانن دژ به‌ ئیمپریالیزمی ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل و بازنه‌ی ڕۆژاوا. نێوبردنی حیزبوڵڵا و حه‌سه‌ن نه‌سروڵڵا وه‌ک ته‌رۆریست و تێکه‌ڵکردنیان له‌گه‌ڵ ئه‌لقاعیده‌ و زه‌رقاوی و بینلادن و ئه‌وانه‌دا، کارێکی ناڕاست و نابه‌جێیه و به‌شێکه‌ له‌ نه‌خشه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل بۆ ده‌ستبه‌سه‌رداگرتنی هه‌موو جیهان و تاساندنی ده‌نگی ناڕه‌زایی و نێوزه‌دکردنی هه‌موو ده‌نگێکی بوێر و دلێر وه‌ک شه‌ڕانی و ته‌رۆریست.  هه‌ر خوێندنه‌وه‌یه‌کی پێچه‌وانه‌ی ئه‌م ڕاستییانه‌، خوێندنه‌وه‌یه‌کن ده‌که‌ونه‌ خانه‌ی بازنه‌ی ئه‌مه‌ریکا- ئیسرائیلییه‌که‌وه‌ی دژه‌جیاوازی و دژه‌ فره‌فه‌رهه‌نگی و فره‌ڕه‌نگی و فره‌دیده‌وه‌.  ئه‌و جیهانه‌ی، ئه‌و سیاسه‌تکاره‌ی، ئه‌و ده‌سه‌ڵاتداره‌ی، ئه‌و ڕووناکبیره‌ی، ئه‌و مرۆڤه‌ی له‌ ئاست جه‌نگی ئیسرائیلی دژه‌ فلستین و لوبنان و حیزبوڵڵا و حه‌ماسدا لایه‌نگری ئیسرائیله‌ یا بێده‌نگه، جیهان و سیاسه‌تکار و ده‌سه‌ڵاتدار و تاریکبیر و مرۆڤێکێکی که‌ڕ و لاڵ و ویژدانمردووه‌.                                                                                                          ‌   

30-7-2006

---

 شريعتي، الدكتور علي، العودة الی الذات، ترجمة د. إبراهيم الدسوقي شتا، القاهرة 1986، ص 161.[1]

له‌شکری مووچه‌خۆران ‌

له‌شکری مووچه‌خۆران ‌

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

یه‌کێک له‌و ده‌رده‌ هه‌ره‌ کوشنده‌ و وڵاتوێرانکارانه‌ی تووشی وڵاتانی جیهانی هه‌ژار و دواکه‌تووی مرۆڤایه‌تی  ده‌بێت، زۆریی به‌رپرس و کارمه‌ند و مووچه‌خۆره‌، واته‌: ئه‌و که‌سانه‌ی، که‌ مووچه‌ له‌ حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرن. له به‌شێکی‌ باشووری کوردستان و له‌ 1991 به‌ دواوه‌ و تا ئه‌مڕۆ، کاروباری به‌ڕیوه‌بردن و ده‌سه‌ڵات، له‌ لایه‌ن کارگێڕیی یا کارگێڕیگه‌لێکی خۆماڵی و کوردستانییه‌وه‌، به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. هه‌ر کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکێک، وڵاتێک، نه‌ته‌وه‌یه‌ک، باژێڕێک یا ته‌نانه‌ت خێڵێک، ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت، کارگێڕییه‌ک دامه‌زرێنن و خۆیان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن، ته‌ماشای ده‌وروبه‌ری خۆیان ده‌که‌ن و ده‌نۆڕنه‌ تاقیکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکانیکی شاره‌زای ئه‌و بواره‌ و شاره‌زایانی ئه‌و بواره‌ خڕ ده‌که‌نه‌وه‌ و پاش ده‌مه‌ته‌قه‌ و گوتوبێژ و تاوتوو و به‌راورد و هه‌ڵسه‌نگاندن و ورده‌کاریی دیکه‌ و له‌به‌رچاوگرتن و خوێندنه‌وه‌ی تایبه‌ندییه‌ خۆماڵییه‌کان، نموونه‌یه‌کی باشی به‌ڕێوه‌بردن و کارگێڕیی هه‌ڵده‌بژێرن. ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی کوردستان، له‌بری چاولێکردنی وڵاتانێکی پێشکه‌وتوو و خاوه‌ن تاقیکردنه‌وه‌ی زۆر  و سوودبه‌خش و له‌بری پرس و ڕاگۆڕینه‌وه‌ و به‌راوردکاری، هه‌ر ڕێک شێوه‌ کارگێڕییه‌که‌ی عیراقی داگیرکاری کۆپێ کرد و هه‌ر ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی ئه‌وانی گرته‌به‌ر. دیاره‌ ئه‌و ده‌رده‌، زۆریی به‌رپرس و کارمه‌ند و مووچه‌خۆر، ته‌نێ عیراق و کوردستانی نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، به‌ڵکه‌ تا ڕاده‌یه‌ک ته‌واوی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م به‌ ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنن.  ڕه‌نگه‌ باشووری کوردستان خراپترین نموونه‌ی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م بێت، چونکه‌ کۆپێی وڵاتێکه‌، که‌ خراپترین وڵاتانی جیهانی سێیه‌مه‌، ئه‌ویش عیراقه‌. له‌و جۆره‌ وڵاتانه‌دا، وه‌ک نه‌ریت، ژماره‌ی کارمه‌ندانی مووچه‌خۆر له زۆریدا،  له له‌‌شکری تێده‌په‌ڕێنن. له‌ کوردستانیش هه‌روایه‌.‌ له‌ وڵاتانی پیشکه‌وتوو و به‌ته‌نگ خه‌ڵکی خۆیه‌وه‌ هاتوو، بۆ نموونه‌ سوێد، ئامار له‌مه‌ڕ هه‌موو شتێکه‌وه‌ هه‌یه‌ و په‌یتاپه‌یتا ئه‌و ئامارانه‌ بڵاو ده‌کرێنه‌وه و ده‌ستی هه‌موو که‌سێکیشیان پێ ڕاده‌گات‌. به‌ چرکه‌ تۆ ده‌توانیت بزانیت ژماره‌ی دانیشتووانی ئه‌و وڵاته‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ چه‌ند، چونکه‌ له‌دایکبوونی هه‌ر زارۆکێک ده‌سبه‌جێ تۆمار ده‌کرێت. تۆ ئه‌گه‌ر وه‌دووی ئه‌وه‌وه‌ بیت ژماره‌ی بینه‌رانی فڵانه‌ که‌ناڵی ته‌له‌ڤزیۆن له‌ کاتێکی دیاریکراودا بزانیت، یا ژماره‌ی قه‌رزکردن و خوێندنه‌وه‌ی فڵانه‌ کتێب له‌ ته‌واوی کتێبخانه‌کاندا بزانیت، یا ژماره‌ی فرۆشتنی چه‌ند شووشه‌ی فڵانه‌ جۆری باده‌ له‌ ماوه‌یه‌کی دیاریکراو و له‌ باژێڕێکی دیاریکراودا بزانیت، یا ژماره‌ی گۆڕه‌کانی فڵانه‌ گۆڕستان بزانیت، یا هه‌ر ئامارێکی دیکه‌ت به‌ خه‌یاڵدا دێت، تۆ ده‌توانێت به‌ ئاسانی وه‌ده‌ستی بهێنیت و هه‌مووی له‌به‌رده‌ستدا هه‌یه‌. له وڵاتی کوردستان، که‌ که‌مجار ئامار و ژماره‌ به‌رچاو ده‌که‌ون، ته‌نانه‌ت بۆ شته‌ هه‌ره‌پێویستییه‌کانی ژیانیش، ئه‌گه‌ر جاروبار ئامارێک ده‌رکه‌وێت، مرۆڤ بڕێک که‌یفخۆش ده‌بێت و پێیوایه‌ شتێکی پڕبه‌های که‌وتووه‌ته‌ به‌رده‌ست. بڵاوکراوه‌ی میدیا ده‌نووسێت:"به‌پێی سه‌رچاوه‌یه‌ک 986 هه‌زار مووچه‌خۆر مووچه‌ له‌ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان وه‌رده‌گرن...528000 مووچه‌خۆر له‌ سه‌ر میلاکی ئیداره‌ی هه‌ولێر و 458000 مووچه‌خۆر له‌سه‌ر میلاکی ئیداره‌ی سلێمانی هه‌یه‌"[1].                                                                             

ئه‌و مووچه‌خۆرانه‌ی میدیا باسیان ده‌کات، کارمه‌ند و مووچه‌خۆری ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ن، که‌ له‌ بن ده‌سه‌ڵاتی پارتیی و یه‌کیه‌تییدان، واته‌: ئوستانه‌کانی  هه‌ولێر و دهۆک و سلێمانی.  ئه‌گه‌ر ته‌ماشایه‌کی دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌ بکه‌ین، هه‌رچه‌نده‌ ئاماریکی دروست و فه‌رمی له‌به‌رده‌ستدا نییه‌، پێموانییه‌ ژماره‌یان هه‌رگیز له‌ چوار میلیۆن که‌س پتر بێت. به‌راوردێکی ژماره‌ی مووچه‌خۆران له‌گه‌ڵ دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌دا بکه‌ین، ده‌کاته‌ ئه‌وه‌ی، که‌:                                                                              

- له‌ هه‌ر چوار که‌سی ئه‌و ده‌ڤه‌ره، به‌ ژن و پیاو منداڵ و پیر و نه‌خۆش و په‌ککه‌وته‌ و که‌مئه‌ندام  و...هه‌موو خه‌ڵکێکی دیکه‌وه‌،‌ یه‌کێکیان کارمه‌ندی حوکوومه‌ته‌ و مووچه‌ له‌ حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرێت . 

- ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی کارمه‌ندی حوکوومه‌تن و مووچه‌ی حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرن ده‌کاته‌ 25%ی دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌.                                                                                                                   

- ئه‌و 986000 مووچه‌خۆرانه‌ی کوردستان، خه‌ڵکانێکن ته‌مه‌نیان له‌ نێوان 18 ساڵان و 63 ساڵاندایه و زۆرینه‌یشیان پیاون، چونکه‌ وه‌ک قانوون و نه‌ریتێک، که‌ له‌ کارگێڕیی عیراقدا هه‌بوو و له‌ کوردستانیشدا هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی ده‌بنه‌ کارمه‌ند و کاری کارگێڕی حوکوومه‌تی و فه‌رمی وه‌رده‌گرن، ته‌مه‌نیان له‌و به‌ینه‌دایه‌ و‌ ئیدی دوای ئه‌و ته‌مه‌نه‌یش‌ خانه‌نشین ده‌کرێن و ‌چونکه‌ ڕێژه‌ی کارمه‌ندی ژن، له‌ کوردستان، گه‌لێک له‌ ڕێژه‌ی کارمه‌ندی پیاوان، که‌متره‌.‌                                                                           

- ئه‌و ژماره‌ی 986000  مووچه‌خۆره، ته‌نێ کارمه‌ندی فه‌رمی و حوکوومه‌تی ده‌گرێته‌وه‌ و له‌شکرێکی دیکه‌ی مووچه‌خۆر، که‌ له‌ حیزب و کارگێڕیی دیکه‌ی که‌رتی تایبه‌ت و کۆمپانیا و شوێنی دیکه‌وه‌ مووچه‌ وه‌رده‌گرن، ناگرێته‌وه.                                                                                                      

 ئه‌وڕۆ له‌ کوردستان، بێجگه‌ له‌ مووچه‌خۆرانی حوکوومه‌تی و ده‌ستگا فه‌رمییه‌کان، خه‌ڵکانێکی  یه‌کجار فره‌، مووچه‌ی شه‌هیدانه‌، شۆڕشی ئه‌یلوولانه‌(له‌کن پارتیی)، شۆڕشی نوێیانه‌(له‌کن یه‌کیه‌تیی)، شۆڕشی گوڵانانه ‌(له‌کن پارتیی)، پێشمه‌رگانه‌، نووسه‌رانه‌، ژنی شاخانه‌، زیندانیی سیاسییانه‌، دیوه‌خانانه‌ و...ده‌یان هینانه‌ و جۆره‌ مووچه‌ی دیکه‌ وه‌رده‌گرن. دیاره‌ ئه‌م جۆره‌ مووچه‌خۆر و مووچانه‌، له‌ ڕیزی ئه‌و 986000 که‌سه‌دا نه‌ژمێردراون. مرۆڤی وا هه‌یه‌ له‌ یه‌ک کاتدا چه‌ند دانه‌یه‌ک له‌و مووچانه‌ وه‌رده‌گرێت، چونکه‌ به‌ پێی پێوه‌ره‌کانی ئه‌و وڵاته‌ی له‌مه‌ڕ خۆمان، هیچ کێشه‌ و گرفتێک له‌وه‌دا نییه‌، خه‌ڵک چه‌ند جۆره‌ مووچه‌ وه‌ربگرێت. مووچه‌خۆری کوردستان ده‌توانێت مووچه‌خۆریش بێت و پاره‌ی شه‌هیدانه‌ و نووسه‌رانه‌ و زیندانیی سیاسییانه‌ و ته‌نانه‌ت دیوه‌خانانه‌یش وه‌ربگرێت. ئه‌گه‌ر سه‌رنجێکی خێرا بده‌ینه‌ کارگێڕیه‌کانی کوردستان، ده‌بینین به‌شیکی یه‌کجار زۆری ئه‌و کارمه‌ندانه‌ی له‌و کارگێڕییانه‌دا کار ده‌که‌ن، زیاده‌ن و بوونیان زیانه‌ و نه‌بوونیان قازانج. ئه‌و کاره‌ی، که‌ له‌ ژوورێک له‌ ژووره‌کانی کارگێڕییه‌کدا و به‌ پێنج شه‌ش کارمه‌نده‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت، تاکه‌ یه‌ک کارمه‌ند زۆر به‌ ئاسانی ده‌توانێت ئه‌نجامی بدات و گه‌لێک جاریش کاره‌کان به‌ زۆریی به‌ سه‌ر یه‌ک یا دوو له‌و کارمه‌ندانه‌دا که‌ڵه‌که‌ ده‌کات. ئه‌وه‌ هیچ، که‌ کاتی کارکردن له‌ کارگێڕییه‌کانی کوردستاندا زۆرکه‌مه‌ و به‌شێکی زۆری کاتی کارمه‌ندان زۆرجاران به‌ قسه‌وباس و ده‌مه‌ته‌قه‌ و خواردن و چایخواردنه‌وه‌ و نینۆکبۆیه‌کردن و زه‌نگلێدان و ته‌له‌فۆنکردن و باسی ئه‌م و ئه‌و و گاڵته‌وه‌ خه‌ریکن. له‌ وڵاتێکی وه‌ک سوێد، تاکه‌ یه‌ک کارمه‌ند، که‌ بۆ خۆی ڕه‌نگه‌ سه‌رۆک و به‌رپرسی کارگێڕییه‌ک یا به‌شێکی کارگێڕییه‌ک بێت، ته‌واوی کاره‌کانی ئه‌و به‌شه‌ی خۆی، له‌ مۆرلێدانی کاغه‌ز و تۆمارکردنی ژماره‌ و مێژووه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ نووسین و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی نامه‌ و گه‌ڕان به‌ دووی پێشینه‌ی کاره‌که‌ و ڕێکخستنی دۆسێ و پێویستییه‌کانی نێو ژوور و جێکاره‌که‌ی، که‌ له‌ کوردستان ئه‌و کاره‌ دابه‌شکراوه‌ به‌ سه‌ر دوازده سێزده‌ کارمه‌نددا،‌ ئه‌نجام ده‌دات، بێئه‌وه‌ی هیج گازنده‌یه‌کی لێوه‌ ببیسرێت و بێئه‌وه‌ی کاتێک، که‌ کاره‌که‌ی ئه‌نجام ده‌دات، خه‌ریکی ته‌له‌فۆن یا خواردن بێت یا پێشوازیی میوان بکات، وه‌ک له‌ کوردستان ده‌بینرێت.                                                                                              

ئه‌وه‌ی له‌ کوردستان وه‌دی ده‌کرێت، هه‌ڵاوسانێکی کارگێڕییه‌ و به‌شێکی یه‌کجار زۆری ئه‌و کارمه‌ندانه، که‌ ده‌توانم بڵێم پتر له‌ 70%یان زیاد‌ن و ته‌نێ مفته‌خۆرن و به‌ نه‌بوونیان‌ کاره‌کان‌خاستر جێبه‌جێ ده‌کرێن و به‌ 30% که‌ی دیکه‌یان، ئه‌گه‌ر به‌ جیددی کار بکه‌ن و دڵسۆزییه‌ک و هه‌ست به‌ به‌رپرسیارییه‌ک له‌ گۆڕێدا هه‌بێت، ته‌واوی کاره‌کان جێبه‌جێ ده‌کرێت.   هه‌رچه‌نده‌ ئامارێکی دروست له‌به‌رده‌ستدا نییه‌، ‌ لێ من هیچ گومانێکم له‌وه‌دا نییه‌، که‌ به‌ لای که‌مه‌وه‌ 60-70% داهاتی وڵات و پاره‌وپووڵی وڵات و حوکوومه‌ت بۆ مووچه‌ی کارمه‌ندان‌ و مه‌سره‌فی کارگێڕییه‌کان ده‌ڕوات، که‌ ده‌شیا بۆ خۆشگوزه‌رانی  خه‌ڵک و خزمه‌تی خه‌ڵک و دامه‌زراندن و چێکردن و تۆکمه‌کردنی ژێرخانی ئابووریی وڵات، به‌کار ببرێت. له‌ کوردستان تا ڕاده‌یه‌ک هه‌موو خه‌ڵک، ژماره‌یه‌کی که‌می لێده‌رچێت، مووچه‌خۆره‌ و پووڵێک له‌ حوکوومه‌ت و حیزبه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت.                                                                                     

وڵاتێک فره‌ترین ژماره‌ی وه‌زیری له هه‌موو جیهاندا له‌‌ حوکوومه‌ته‌که‌یدا هه‌بێت، چۆن یه‌ک میلیۆن مووچه‌خۆری نابێت یا چۆن هه‌موو هاووڵاتانی نابنه‌ مووچه‌خۆر!.                                                

وڵاتێک خه‌ڵکه‌که‌ی چاوه‌نۆڕی ده‌ستی ده‌سه‌ڵات و حوکوومه‌ته‌که‌ی بن و هه‌میشه‌ له‌پ له‌وان پانکه‌نه‌وه‌ بۆ مووچه‌ و پووڵ، هه‌رگیز ملکه‌چیی و گه‌نده‌ڵی لێ نابڕێت.                                                          

وڵاتێک یه‌ک له‌شکری مووچه‌خۆری هه‌بێت و ئه‌وه‌ حاڵی بێت، چۆن ده‌توانێت پێش بکه‌وێت!                

زۆریی مووچه‌خۆر و کارمه‌ندیی حوکوومه‌تیی، نیشانه‌ی پاشکه‌وتوویی کۆمه‌ڵگه‌ و گه‌نده‌ڵیی کارگێڕییه‌که‌یه‌تی و ده‌کاته‌ زۆریی مشه‌خۆریی و مشه‌خۆریی زۆریش هه‌ڵگری یه‌ک په‌یامه‌، ئه‌ویش گه‌شه‌پێدان و په‌ره‌سه‌ندن و بره‌وپێدانی ته‌نبه‌ڵی و ته‌وه‌زه‌لی و گه‌نده‌ڵی و داڕووخانی وڵاته.                                                                                                                  

7/6/2006                                                                                                                          

---

 میدیا، ژماره‌ 243، 6/6/2006، لاپه‌ڕه‌ی 1.[1]

زۆریی له‌شکری مووچه‌خۆر، نیشانه‌ی پاشکه‌وتوویی کۆمه‌ڵگه‌ و گه‌نده‌ڵیی کارگێڕییه‌که‌یه‌تی‌

زۆریی له‌شکری مووچه‌خۆر، نیشانه‌ی پاشکه‌وتوویی کۆمه‌ڵگه‌ و گه‌نده‌ڵیی کارگێڕییه‌که‌یه‌تی‌

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

یه‌کێک له‌و ده‌رده‌ هه‌ره‌ کوشنده‌ و وڵاتوێرانکارانه‌ی تووشی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م ده‌بێت، زۆریی به‌رپرس و کارمه‌ند و مووچه‌خۆره‌، واته‌: ئه‌و که‌سانه‌ی، که‌ مووچه‌ له‌ حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرن. له به‌شێکی‌ باشووری کوردستان و له‌ 1991به‌ دواوه‌ و تا ئه‌مڕۆ، کاروباری به‌ڕیوه‌بردن و ده‌سه‌ڵات، له‌ لایه‌ن کارگێڕیی یا کارگێڕیگه‌لیکی خۆماڵی و کوردستانییه‌وه‌، به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. هه‌ر کۆمه‌ڵه‌ خه‌ڵکێک، وڵاتێک، نه‌ته‌وه‌یه‌ک، باژێڕێک یا ته‌نانه‌ت خێڵێک، ئه‌گه‌ر بیانه‌وێت، کارگێڕییه‌ک دامه‌زرێنن و خۆیان به‌ڕێوه‌ ببه‌ن، ته‌ماشای ده‌وروبه‌ری خۆیان ده‌که‌ن و ده‌نۆڕنه‌ تاقیکردنه‌وه‌ی خه‌ڵکانیکی شاره‌زای ئه‌و بواره‌ و شاره‌زایانی ئه‌و بواره‌ خڕ ده‌که‌نه‌وه‌ و پاش ده‌مه‌ته‌قه‌ و گوتوبێژ و تاوتوو و به‌راورد و هه‌ڵسه‌نگاندن و ورده‌کاریی دیکه‌ و له‌به‌رچاوگرتن و خوێندنه‌وه‌ی تایبه‌ندییه‌ خۆماڵییه‌کان، نموونه‌یه‌کی باشی به‌ڕێوه‌بردن و کارگێڕیی هه‌ڵده‌بژێرن. ده‌سه‌ڵاتداریه‌تی کوردستان، له‌بری چاولێکردنی وڵاتانێکی پێشکه‌وتوو و خاوه‌ن تاقیکردنه‌وه‌ی زۆر  و سوودبه‌خش و له‌بری پرس و ڕاگۆڕینه‌وه‌ و به‌راوردکاری، هه‌ر ڕێک شێوه‌ کارگێڕییه‌که‌ی عیراقی داگیرکاری کۆپێ کرد و هه‌ر ئه‌و ڕێگه‌یه‌ی ئه‌وانی گرته‌به‌ر. دیاره‌ ئه‌و ده‌رده‌، زۆریی به‌رپرس و کارمه‌ند و مووچه‌خۆر، ته‌نێ عیراق و کوردستانی نه‌گرتووه‌ته‌وه‌، به‌ڵکه‌ تا ڕاده‌یه‌ک ته‌واوی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م به‌ ده‌ستییه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت.  ڕه‌نگه‌ باشووری کوردستان خراپترین نموونه‌ی وڵاتانی جیهانی سێیه‌م بێت، چونکه‌ کۆپێی وڵاتێکه‌، که‌ خراپترین وڵاتانی جیهانی سێیه‌مه‌، ئه‌ویش عیراقه‌. له‌و جۆره‌ وڵاتانه‌دا، وه‌ک نه‌ریت، ژماره‌ی کارمه‌ندانی مووچه‌خۆر له زۆریدا،  له له‌‌شکری تێده‌په‌ڕێنن. له‌ کوردستانیش هه‌روایه‌.‌ له‌ وڵاتانی پیشکه‌وتوو و به‌ته‌نگ خه‌ڵکی خۆیه‌وه‌ هاتوو، بۆ نموونه‌ سوێد، ئامار له‌مه‌ڕ هه‌موو شتێکه‌وه‌ هه‌یه‌ و په‌یتاپه‌یتا ئه‌و ئامارانه‌ بڵاو ده‌کرێنه‌وه و ده‌ستی هه‌موو که‌سێکیشیان پێ ڕاده‌گات‌. به‌ چرکه‌ تۆ ده‌توانیت بزانیت ژماره‌ی دانیشتووانی ئه‌و وڵاته‌ گه‌یشتوونه‌ته‌ چه‌ند، چونکه‌ له‌دایکبوونی هه‌ر زارۆکێک ده‌سبه‌جێ تۆمار ده‌کرێت. تۆ ئه‌گه‌ر وه‌دووی ئه‌وه‌وه‌ بیت ژماره‌ی بینه‌رانی فڵانه‌ که‌ناڵی ته‌له‌ڤزیۆن له‌ کاتێکی دیاریکراودا بزانیت، یا ژماره‌ی قه‌رزکردن و خوێندنه‌وه‌ی فڵانه‌ کتێب له‌ ته‌واوی کتێبخانه‌کاندا بزانیت، یا ژماره‌ی فرۆشتنی چه‌ند شووشه‌ی فڵانه‌ جۆری باده‌ له‌ ماوه‌یه‌کی دیاریکراو و له‌ باژێڕێکی دیاریکراودا بزانیت، یا ژماره‌ی گۆڕه‌کانی فڵانه‌ گۆڕستان بزانیت، یا هه‌ر ئامارێکی دیکه‌ت به‌ خه‌یاڵدا دێت، تۆ ده‌توانێت به‌ ئاسانی وه‌ده‌ستی بهێنیت و هه‌مووی له‌به‌رده‌ستدا هه‌یه‌. له وڵاتی کوردستان، که‌ که‌مجار ئامار و ژماره‌ به‌رچاو ده‌که‌ون، ته‌نانه‌ت بۆ شته‌ هه‌ره‌پێویستییه‌کانی ژیانیش، ئه‌گه‌ر جاروبار ئامارێک ده‌رکه‌وێت، مرۆڤ بڕێک که‌یفخۆش ده‌بێت و پێیوایه‌ شتێکی پڕبه‌های که‌وتووه‌ته‌ به‌رده‌ست.  بڵاوکراوه‌ی میدیا ده‌نووسێت:"به‌پێی سه‌رچاوه‌یه‌ک 986 هه‌زار مووچه‌خۆر له‌ حکومه‌تی هه‌رێمی کوردستان وه‌رده‌گرن...528000 مووچه‌خۆر له‌ سه‌ر میلاکی ئیداره‌ی هه‌ولێر و 458000 مووچه‌خۆر له‌سه‌ر میلاکی ئیداره‌ی سلێمانی هه‌یه‌"[1].                                                                                                  

ئه‌و مووچه‌خۆرانه‌ی میدیا باسیان ده‌کات، کارمه‌ند و مووچه‌خۆری ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌ن، که‌ له‌ بن ده‌سه‌ڵاتی پارتیی و یه‌کیه‌تییدان، واته‌: ئوستانه‌کانی  هه‌ولێر و دهۆک و سلێمانی.  ئه‌گه‌ر ته‌ماشایه‌کی دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌ بکه‌ین، هه‌رچه‌نده‌ ئاماریکی دروست و فه‌رمی له‌به‌رده‌ستدا نییه‌، پێموانییه‌ ژماره‌یان هه‌رگیز له‌ چوار میلیۆن که‌س پتر بێت. به‌راوردێکی ژماره‌ی مووچه‌خۆران له‌گه‌ڵ دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌دا بکه‌ین، ده‌کاته‌ ئه‌وه‌ی، که‌:                                                                               

- له‌ هه‌ر چوار که‌سی ئه‌و ده‌ڤه‌ره، به‌ ژن و پیاو منداڵ و پیر و نه‌خۆش و په‌ککه‌وته‌ و که‌مئه‌ندام  و...هه‌موو خه‌ڵکێکی دیکه‌وه‌،‌ یه‌کێکیان کارمه‌ندی حوکوومه‌ته‌ و مووچه‌ له‌ حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرێت.

- ڕێژه‌ی ئه‌وانه‌ی کارمه‌ندی حوکوومه‌تن و مووچه‌ی حوکوومه‌ت وه‌رده‌گرن ده‌کاته‌ 25%ی دانیشتووانی ئه‌و ده‌ڤه‌ره‌.                                                                                                                  

- ئه‌و 986000 مووچه‌خۆرانه‌ی کوردستان، خه‌ڵکانێکن ته‌مه‌نیان له‌ نێوان 18 ساڵان و 63 ساڵاندایه و زۆرینه‌یشیان پیاون، چونکه‌ وه‌ک قانوون و نه‌ریتێک، که‌ له‌ کارگێڕیی عیراقدا هه‌بوو و له‌ کوردستانیشدا هه‌یه‌، ئه‌وانه‌ی ده‌بنه‌ کارمه‌ند و کاری کارگێڕی حوکوومه‌تی و فه‌رمی وه‌رده‌گرن، ته‌مه‌نیان له‌و به‌ینه‌دایه‌ و‌ ئیدی دوای ئه‌و ته‌مه‌نه‌یش‌ خانه‌نشین ده‌کرێن و ‌چونکه‌ ڕێژه‌ی کارمه‌ندی ژن، له‌ کوردستان، گه‌لێک له‌ ڕێژه‌ی کارمه‌ندی پیاوان، که‌متره‌.‌                                                        

- ئه‌و ژماره‌ی 986000  مووچه‌خۆره، ته‌نێ کارمه‌ندی فه‌رمی و حوکوومه‌تی ده‌گرێته‌وه‌ و له‌شکرێکی دیکه‌ی مووچه‌خۆر، که‌ له‌ حیزب و کارگێڕیی دیکه‌ی که‌رتی تایبه‌ت و کۆمپانیا و شوێنی دیکه‌وه‌ مووچه‌ وه‌رده‌گرن، ناگرێته‌وه.                                                                                                      

 ئه‌وڕۆ له‌ کوردستان، بێجگه‌ له‌ مووچه‌خۆرانی حوکوومه‌تی و ده‌ستگا فه‌رمییه‌کان، خه‌ڵکانێکی  یه‌کجار فره‌، مووچه‌ی شه‌هیدانه‌، شۆڕشی ئه‌یلوولانه‌(له‌کن پارتیی)، شۆڕشی نوێیانه‌(له‌کن یه‌کیه‌تیی)، شۆڕشی گوڵانانه ‌(له‌کن پارتیی)، پێشمه‌رگانه‌، نووسه‌رانه‌، ژنی شاخانه‌، زیندانیی سیاسییانه‌، دیوه‌خانانه‌ و...ده‌یان هینانه‌ و جۆره‌ مووچه‌ی دیکه‌ وه‌رده‌گرن. دیاره‌ ئه‌م جۆره‌ مووچه‌خۆر و مووچانه‌، له‌ ڕیزی ئه‌و 986000 که‌سه‌دا نه‌ژمێردراون. مرۆڤی وا هه‌یه‌ له‌ یه‌ک کاتدا چه‌ند دانه‌یه‌ک له‌و مووچانه‌ وه‌رده‌گرێت، چونکه‌ به‌ پێی پێوه‌ره‌کانی ئه‌و وڵاته‌ی له‌مه‌ڕ خۆمان، هیچ کێشه‌ و گرفتێک له‌وه‌دا نییه‌، خه‌ڵک چه‌ند جۆره‌ مووچه‌ وه‌ربگرێت. مووچه‌خۆری کوردستان ده‌توانێت مووچه‌خۆریش بێت و پاره‌ی شه‌هیدانه‌ و نووسه‌رانه‌ و زیندانیی سیاسییانه‌ و ته‌نانه‌ت دیوه‌خانانه‌یش وه‌ربگرێت. ئه‌گه‌ر سه‌رنجێکی خێرا بده‌ینه‌ کارگێڕیه‌کانی کوردستان، ده‌بینین به‌شیکی یه‌کجار زۆری ئه‌و کارمه‌ندانه‌ی له‌و کارگێڕییانه‌دا کار ده‌که‌ن، زیاده‌ن و بوونیان زیانه‌ و نه‌بوونیان قازانج. ئه‌و کاره‌ی، که‌ له‌ ژوورێک له‌ ژووره‌کانی کارگێڕییه‌کدا و به‌ پێنج شه‌ش کارمه‌نده‌وه‌ ئه‌نجام ده‌درێت، تاکه‌ یه‌ک کارمه‌ند زۆر به‌ ئاسانی ده‌توانێت ئه‌نجامی بدات و گه‌لێک جاریش کاره‌کان به‌ زۆریی به‌ سه‌ر یه‌ک یا دوو له‌و کارمه‌ندانه‌دا که‌ڵه‌که‌ ده‌کات. ئه‌وه‌ هیچ، که‌ کاتی کارکردن له‌ کارگێڕییه‌کانی کوردستاندا زۆرکه‌مه‌ و به‌شێکی زۆری کاتی کارمه‌ندان زۆرجاران به‌ قسه‌وباس و ده‌مه‌ته‌قه‌ و خواردن و چایخواردنه‌وه‌ و نینۆکبۆیه‌کردن و زه‌نگلێدان و ته‌له‌فۆنکردن و باسی ئه‌م و ئه‌و و گاڵته‌وه‌ خه‌ریکن. له‌ وڵاتێکی وه‌ک سوێد، تاکه‌ یه‌ک کارمه‌ند، که‌ بۆ خۆی ڕه‌نگه‌ سه‌رۆک و به‌رپرسی کارگێڕییه‌ک یا به‌شێکی کارگێڕییه‌ک بێت، ته‌واوی کاره‌کانی ئه‌و به‌شه‌ی خۆی، له‌ مۆرلێدانی کاغه‌ز و تۆمارکردنی ژماره‌ و مێژووه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ نووسین و وه‌ڵامدانه‌وه‌ی نامه‌ و گه‌ڕان به‌ دووی پێشینه‌ی کاره‌که‌ و ڕێکخستنی دۆسێ و پێویستییه‌کانی نێو ژوور و جێکاره‌که‌ی، که‌ له‌ کوردستان ئه‌و کاره‌ دابه‌شکراوه‌ به‌ سه‌ر دوازده سێزده‌ کارمه‌نددا،‌ ئه‌نجام ده‌دات، بێئه‌وه‌ی هیج گازنده‌یه‌کی لێوه‌ ببیسرێت و بێئه‌وه‌ی کاتێک، که‌ کاره‌که‌ی ئه‌نجام ده‌دات، خه‌ریکی ته‌له‌فۆن یا خواردن یا پێشوازیی میوان بکات، وه‌ک له‌ کوردستان ده‌بینرێت.                                                                                                

ئه‌وه‌ی له‌ کوردستان وه‌دی ده‌کرێت، هه‌ڵاوسانێکی کارگێڕییه‌ و به‌شێکی یه‌کجار زۆری ئه‌و کارمه‌ندانه، که‌ ده‌توانم بڵێم پتر له‌ 70%یان زیاد‌ن و ته‌نێ مفته‌خۆرن و به‌ نه‌بوونیان‌ کاره‌کان‌خاستر جێبه‌جێ ده‌کرێن و به‌ 30% که‌ی دیکه‌یان، ئه‌گه‌ر به‌ جیددی کار بکه‌ن و دڵسۆزییه‌ک و هه‌ست به‌ به‌رپرسیارییه‌ک له‌ گۆڕێدا هه‌بێت، ته‌واوی کاره‌کان جێبه‌جێ ده‌کرێت.   هه‌رچه‌نده‌ ئامارێکی دروست له‌به‌رده‌ستدا نییه‌، ‌ لێ من هیچ گومانێکم له‌وه‌دا نییه‌، که‌ به‌ لای که‌مه‌وه‌ 60-70% داهاتی وڵات و پاره‌وپووڵی وڵات و حوکوومه‌ت بۆ مووچه‌ی کارمه‌ندان‌ و مه‌سره‌فی کارگێڕییه‌کان ده‌ڕوات، که‌ ده‌شیا بۆ خۆشگوزه‌رانی  خه‌ڵک و خزمه‌تی خه‌ڵک و دامه‌زراندن و چێکردن و تۆکمه‌کردنی ژێرخانی ئابووریی وڵات، به‌کار ببرێت.   له‌ کوردستان تا ڕاده‌یه‌ک هه‌موو خه‌ڵک، ژماره‌یه‌کی که‌می لێده‌رچێت، مووچه‌خۆره‌ و پووڵێک له‌ حوکوومه‌ت و حیزبه‌وه‌ وه‌رده‌گرێت. وڵاتێک فره‌ترین ژماره‌ی وه‌زیری له هه‌موو جیهاندا له‌‌ حوکوومه‌ته‌که‌یدا هه‌بێت، چۆن یه‌ک میلیۆن مووچه‌خۆری نابێت یا چۆن هه‌موو هاووڵاتانی نابنه‌ مووچه‌خۆر! وڵاتێک خه‌ڵکه‌که‌ی چاوه‌نۆڕی ده‌ستی ده‌سه‌ڵات و حوکوومه‌ته‌که‌ی بێت و هه‌میشه‌ له‌پ له‌وان پانکاته‌وه‌ بۆ مووچه‌ و پووڵ، هه‌رگیز ملکه‌چیی و گه‌نده‌ڵی لێ نابڕێت.                                         

وڵاتێک یه‌ک له‌شکری مووچه‌خۆری هه‌بێت و ئه‌وه‌ حاڵی بێت، چۆن ده‌توانێت پێش بکه‌وێت!.                 

زۆریی مووچه‌خۆر و کارمه‌ندیی حوکوومه‌تیی، نیشانه‌ی پاشکه‌وتوویی کۆمه‌ڵگه‌ و گه‌نده‌ڵیی کارگێڕییه‌که‌یه‌تی و ده‌کاته‌ زۆریی مشه‌خۆریی و مشه‌خۆریی زۆریش هه‌ڵگری یه‌ک په‌یامه‌، ئه‌ویش گه‌شه‌پێدان و په‌ره‌سه‌ندن و بره‌وپێدانی ته‌نبه‌ڵی و ته‌وه‌زه‌لی و گه‌نده‌ڵی و داڕووخانی وڵاته.                                                                                                                  

7/6/2006                                                                                                                          

---

 میدیا، ژماره‌ 243، 6/6/2006، لاپه‌ڕه‌ی 1.[1]

وه‌زیریش هه‌وه‌ی دێته‌ سه‌ر

وه‌زیریش هه‌وه‌ی دێته‌ سه‌ر

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

ده‌سه‌ڵاتدارانی عیراق و ته‌واوی حیزبه‌ عیراقی و عه‌ره‌بی و ناکوردییه‌کان، هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بوونه‌ و له‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌دان، عیراق له‌ بازنه‌ی عه‌ره‌ب و نیشتمانی عه‌ره‌ب و خاکی عه‌ره‌ب نه‌چێته‌ ده‌رێ و به‌شێک بێت له‌ عه‌ره‌ب. که‌ هۆشیار زێباری، له‌ ساڵی 2003دا، کرا به وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عیراق، هه‌موو عه‌ره‌ب ده‌میان له‌ کورد کرده‌وه‌ و پێیانوابوو ئیدی کورد بووه‌ به‌ خاوه‌نی هه‌موو شتێک. ئه‌وان بۆ داپۆشینی نه‌خشه‌ی دژه‌ کورد‌ی خۆیان و پێوه‌نده‌ شاراوه‌ و ژێربه‌ژێرییه‌کانی خۆیان، له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته‌ داگیرکاره‌کانی دیکه‌ی کوردستاندا، هه‌میشه‌ دژ به‌وه‌ بوون، کوردێک وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عیراق بێت. هۆشیار زێباری و جه‌لال تاڵه‌بانی و هه‌موو ئه‌و کوردانه‌ی دیکه‌ی نێو حوکوومه‌تی عیراق له‌ به‌غدا، هیچ کاتێک له‌ هیچ عه‌ره‌بێک که‌متریان بۆ عه‌ره‌بایه‌تی عیراق و پاراستنی یه‌کیه‌تیی خاکی عیراق نه‌کردووه‌، ئه‌گه‌ر پتریان نه‌کردبێت. ئه‌وان هه‌موو ڕه‌وتار و گوتارێکیان ڕێک وه‌ک عیراقییه‌ک بووه‌ و به‌ موو له‌ عیراقییه‌تی لایان نه‌داوه‌، به‌ڵام ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ عیراقییانه‌ی ئه‌وان هه‌رگیز به‌ دڵی عه‌ره‌ب و عیراقییان نه‌بووه‌ و هه‌رگیز دڵخۆش نه‌بوونه‌ به‌ ڕه‌وتار و گوتاریان، ته‌نێ هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ به‌ ناو کورد بوونه‌. هه‌ر له‌و ده‌مییه‌وه‌ تا ئێستا ئه‌وان(عه‌ره‌ب و عیراقییان) په‌له‌قاژه‌ی ئه‌وه‌یان بووه‌ که‌له‌به‌رێک بدۆزنه‌وه‌ بۆ جێبه‌جێکردنی مه‌رامه‌کانی خۆیان و جێله‌قکردنی ئه‌و کورده‌ خاوه‌ن کورسی و پایانه‌ی به‌غدا و به‌ تایبه‌تیش وه‌زیری ده‌ره‌وه‌. من وام ده‌زانی هه‌ر له‌ ژن و مێردایه‌تیدا هه‌وه‌(هه‌وێ)بازی و ژن به‌ سه‌ر ژنهێنان هه‌یه‌، که‌چی ئه‌وه‌تا له‌م حوکوومه‌ته‌ نوێیه‌ی عیراقیشدا وه‌ک چۆن کابرایه‌ک ژنێک بهێنێته‌ سه‌ر ژنی یه‌که‌می و هه‌وه‌(هه‌وێ)یه‌کی بۆ په‌یدا بکات و بیهێنێته‌ ماڵێ، وه‌زاره‌تێکیان به‌ نێوی(وه‌زاره‌تی ده‌وڵه‌ت بۆ کاروباری ده‌ره‌وه‌) ساز کرد و وه‌زیرێکیشیان بۆ دانا، واته‌: وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ وه‌زاره‌تێکی هاته‌ سه‌ر و هۆشیار زێبارییش وه‌زیرێکی هاته‌ سه‌ر، چونکه‌ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ ماوه‌ و هۆشیار زێباری وه‌زیریشیان هه‌ر هێشتووه‌ته‌وه‌. دامه‌زراندنی وه‌زاره‌تێکی ده‌وڵه‌تی کاروباری‌ ده‌ره‌وه‌، به‌‌ بیانووی ئه‌وه‌وه‌یه‌، که‌ ئه‌و وه‌زاره‌ته‌ بۆ پێوه‌ند به‌ وڵاتانی عه‌ره‌ب و ده‌وروبه‌ر دانراوه‌، وه‌ک بڵێی وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی، که‌ هه‌یه‌ و وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ هۆشیار زێباری وه‌ها کارێکیان پێ ناکرێت. من ئه‌وده‌می(2003)، که‌ زێباری بوو به‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ و ئێستایش، که‌ کرایه‌وه‌ به‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌،  پێموابوو و پێموایه‌،  دانانی کوردێک بۆ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه و دانانی کوردێک بۆ سه‌رۆککۆمار،‌ بۆ ده‌مکوتکردنی کورد و پتر گرێدانی باشووری کوردستان بووه‌ به‌ عیراق و عه‌ره‌به‌وه‌. دانانی وه‌زیرێکی کورد بۆ وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ی عیراق، له‌ ته‌ڵه[1]‌ و داوێک زێتر چی دیکه‌ نه‌بووه‌ و نییه‌ بۆ کورد. به‌ دانانی وه‌زیرێکی دیکه‌ بۆ کاروباری ده‌ره‌وه‌ و پێوه‌ند به‌ وڵاتانی عه‌ره‌به‌وه‌، ده‌بوو هۆشیار زێباری، ئه‌گه‌ر هێنده‌ی حه‌ز له‌ کورسی نییه‌ و هێنده‌ عیراقی نییه‌، جلک و جه‌واڵ و عاسه‌لا و ساکه‌کانی خۆی بپێچێته‌وه‌ و به‌غدای به‌جێهێشتبا. نه‌ک هه‌ر ئه‌و به‌ڵکه‌ به‌رپرسه‌ کورده‌کانی دیکه‌یش، که‌ به‌ هه‌ر هه‌موویانه‌وه‌ لاقی مریشکێکیان پێ ناکرێته‌وه‌، وه‌ها کارێکیان کردبا. جێهێشتنی به‌غدا و دوورکه‌وتنه‌وه‌ و خۆدابڕین له‌ عیراق هه‌رچه‌ندی زووتر بێت ئه‌وه‌نده‌ به‌ قازانجی کورد ده‌گه‌ڕێته‌وه‌.                                                                                                         

20-5-2006     

---

 و گوتاری(ته‌ڵه‌)، که‌ له‌ 16/9/2003دا هه‌ر له‌مه‌ڕ ئه‌م مه‌به‌سته‌وه‌ نووسراوه‌.‌www.dengekan.com[1]‌ بنۆڕه‌ ماڵپه‌ڕی

وه‌زیرستان و دیکتاتۆرستان

وه‌زیرستان و دیکتاتۆرستان

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

کۆماری چین، ‌دانیشتووانی نێزیکه‌ی یه‌ک ملیار و نیوه‌. هیندوستان، ‌یه‌ک ملیار مرۆڤی لێ ده‌ژی.‌ ئه‌مه‌ریکا، نزیکه‌ی سێسه‌د میلیۆن مرۆڤی تێدایه‌ و که‌ڵه‌گا و ده‌مڕاست و کوێخای هه‌موو جیهانیشه‌. ڕووسیا،  له‌ دووسه‌د میلیۆنیک پتره‌ و خودانی چه‌کی ناوه‌کییشه‌. وڵاتانی وه‌ک فرانسا و بریتانیا و ژاپۆن و ئه‌ڵمانیا، ‌هه‌موو زلهێز و ده‌وڵه‌مه‌ندی ئه‌م جیهانه‌ن. باشووری کوردستان به‌ ته‌واوی ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌یشییه‌وه‌، که‌ هێشتا نه‌خراونه‌وه‌ سه‌ر کارگێڕییه‌که‌ی و گرێدراوی عیراقن، ژماره‌ی دانیشتووانی له‌ نێوان 5-6 میلیۆن مرۆڤدایه‌ و ده‌سه‌ڵاتدارانیشی، له‌ هه‌رێم و به‌شێکی عیراق زیاتر، چ حیسابێکی بۆ ناکه‌ن و نێوێکی دیکه‌یشی لێ نانێن و چی دیکه‌یشی پێ ڕه‌وا نابینن. هیج حوکوومه‌تی یه‌کێک له‌و وڵاتانه(چین، هیندوستان، ئه‌مه‌ریکا، ڕووسیا، فرانسا، بریتانیا، ژاپۆن و ئه‌ڵمانیا)،‌ ژماره‌ی وه‌زیره‌کانیان له‌ بیستوپێنج وه‌زیرێک تێناپه‌ڕن، که‌چی حوکوومه‌ته‌که‌ی باشووری کوردستان 42 وه‌زیری تێدایه‌. له‌ هیچ کونجێکی ئه‌م جیهانه‌دا، حوکوومه‌تی 42 وه‌زیری نییه‌ و ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ی کوردستان یه‌که‌م دانه‌ بێت. زۆریی وه‌زیر له‌ حوکوومه‌تی کوردستاندا، نیشانه‌ی پێشکه‌وتن و کارڕاپه‌ڕاندن نییه‌، به‌ڵکه‌ ته‌نێ بۆ پڕکردنه‌وه‌ی کورسی و ڕاگرتنی دڵی ئه‌م حیزب و ئه‌و گرۆ و ئه‌و خێڵ و ئه‌و ده‌سته‌یه‌. هه‌ردوو زلحیزبی پارتیی و یه‌کیه‌تی 22 وه‌زاره‌تیان بۆ خۆیان قۆرخ کردووه‌، که‌ ته‌واوی ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌ ده‌گرنه‌وه‌، بڕێک له‌ وه‌زاره‌ت ده‌چن و ده‌سه‌ڵاتێکیان هه‌یه‌ و کارێکیان پێ ده‌کرێت. ده‌مێنێته‌وه‌ 20 وه‌زاره‌تی خواروخێچ و بێ به‌ها و ته‌نێ ناو، ئه‌وانیش به‌ سه‌ر ئه‌م حیزب و ئه‌و گرۆ و ئه‌و نه‌ته‌وه‌ و ئه‌و ده‌سته‌دا به‌شێنراونه‌وه‌. 13 له‌و وه‌زاره‌تانه‌ وه‌زاره‌تی هه‌رێمن، که‌ ڕێکوڕه‌وان فۆتۆکۆپی وه‌زاره‌ته‌ ده‌وله‌(وزارةالدولة)کانی عیراقی سه‌رده‌می سه‌ددام حوسه‌ینن. له‌ سه‌رده‌می ڕێژیمی به‌عس و سه‌ددام حوسه‌یندا، ده‌یان وه‌زیر ده‌وله‌ هه‌بوون، ته‌نێ بۆ قایلکردنی فڵانه‌ سه‌رۆکجاش و ئه‌م سه‌رۆکخێڵ و ئه‌و نۆکه‌ر و ئه‌و سه‌رۆک حیزبی کارتوونی و بۆ ڕاگرتنی دڵی ئه‌وان بوون. ئه‌مانه‌ی هه‌رێمیش ڕێک به‌رانبه‌ر ئه‌وانه‌ن و هه‌ر بۆ ئه‌وه‌ دانراون تا فڵا‌نه‌ سه‌رۆک حیزب، یا ده‌سته، یا گرۆ‌ دڵی له‌ خۆی دانه‌مێنێت و نه‌ڵی بۆ فڵان بووه‌ به‌ وه‌زیر و من نه‌بووم! ‌ دانانی ئه‌و سه‌رۆکحیزب و نوێنه‌ری ده‌سته‌ و نه‌ته‌وه‌یه‌، به‌ وه‌زیری هه‌رێم، ده‌کاته‌ ده‌مکوتکردنیان و بێده‌نگکردنیان. ‌وه‌زاره‌تی هه‌رێم و وه‌زیری هه‌رێم له‌ ڕووی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، یه‌کسانن‌ به‌ هیچ، به‌ڵام له‌ ڕووی پاره‌ و مووچه‌وه‌، ئه‌وانیش وه‌ک هاووه‌زاره‌ت و هاووه‌زیره‌کانی دیکه‌یان وان. هه‌ندێک وه‌زاره‌ت وه‌ک: دارایی، پێشمه‌رگه‌، ناوخۆ و...هه‌ریه‌که‌و دوو وه‌زیری بۆ دانراوه‌، به‌ بیانووی ئه‌وه‌ی، که‌ هێشتا ئه‌و وه‌زاره‌تانه‌ نه‌بوونه‌ته‌ یه‌ک. بۆچی نه‌ده‌کرا هه‌ر یه‌ک وه‌زیر دابنرێ بۆ وه‌زاره‌تێک له‌وانه و ئه‌وی دیکه‌یان وه‌ک سێبه‌ر و بێ ناو کاری کردبا! ده‌کرا ئه‌و 42 وه‌زاره‌ته‌ له‌ 15-20 وه‌زاره‌تێکدا کورت کرابانه‌وه‌ و 10-12 وه‌زاره‌تێکی بۆ پارتیی و یه‌کیه‌تیی بووایه‌ن و ئه‌وانی دیکه‌یشی به‌ سه‌ر ته‌واوی لایه‌نه‌کانی دیکه‌دا ببه‌شرانه‌وه‌. زۆریی وه‌زاره‌ت و زۆریی ژماره‌ی وه‌زیر، هیچ له‌ واقیعێکی ناجۆر و کارگێڕییه‌کی گه‌نده‌ڵ و بیرێکی چه‌وت ناگۆڕێت، به‌ڵکه‌ ژماره‌یه‌کی دیکه‌ی مفتخۆر و به‌شیخه‌ڵکخۆر و مشه‌خۆر، ده‌خاته‌ سه‌ر ئه‌و ژماره‌ی، که‌ تا ئێستا هه‌بوو.                                                                                                                

*****

هه‌ر له‌ دوای پێکهێنانی کابینه‌ی پێنجه‌مه‌وه''کاکه‌ نێچیرڤان بارزانی خۆشه‌ویستی هه‌موومانی...''، سروودێکه‌، ‌ چه‌ندین جار له‌ که‌ناڵه‌کانی کوردستان تیڤی و زاگرۆسه‌وه‌ لێ ده‌درێته‌وه‌ و ده‌بیسرێ و ده‌بینرێ و وێنه‌ی نێچیرڤان بارزانیشی له‌گه‌ڵدا به‌ هه‌موو جۆرێک پێشان ده‌درێت. ئه‌گه‌ر نێچیرڤان بارزانی و مه‌سعوود بارزانی و جه‌لال تاڵه‌بانی و عه‌بدوڵلا ئوێجالان  و...خه‌ڵکانی دیکه‌ی‌ وڵاتی کوردستان، ئاوڕێکیان له‌ سه‌ددام حوسه‌ین و شای شایان''شاهنشاه ئاریامهر'' و چاوچێسکۆ و هیتله‌ر و ستالین و مۆسۆلینی و پێنۆشێ و فرانکۆ و پۆڵپۆت و... ئه‌و هه‌موو سه‌رکرده‌ و دیکتاتۆرانه‌ی جیهان دابایه‌وه‌ و له‌ ڕووخان و تێکشکان و دۆڕان و وه‌ده‌رنانیان له‌ ده‌سه‌ڵات ڕامابان و بڕێک بڕوایان به‌ دیموکراتی و یه‌کسانی هه‌بووایه‌ و خاک و گه‌ل و وڵات و مرۆڤی کوردستانییان له‌ سه‌رووی هه‌موو شتێکه‌وه‌ دانابا و خۆیان پێ له‌ خه‌ڵکی کورد بچووکتر نه‌ک زلتر بووایه‌، هه‌رگیز ڕێگه‌یان به‌ گورانیبێژ و نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ند و ته‌له‌ڤزیۆن و ڕۆژنامه‌ و میدیا و ''ڕۆشنبیر''ی خۆفرۆش و قه‌ڵه‌محیز و زوڕناژه‌ن و ماستاوچی و کوژراوی پاره‌ و چڵێس نه‌ده‌دا، ‌ په‌سنیان بده‌ن و گۆرانی به‌ باڵایاندا بڵێن و وه‌ک سوپه‌رمان و مرۆڤی نائاسایی پێشانیان بده‌ن و باسیان بکه‌ن. هه‌ر پێشتر و زۆر له‌ مێژه‌ ئه‌و پێدا هه‌ڵدان و گه‌وره‌کردنه‌وه‌یه‌ له‌ وڵاتی ئێمه‌دا باو بووه‌ و هه‌زاران خوێڕی و کاسه‌لێسیش پێوه‌ی له‌وه‌ڕاون و ده‌له‌وه‌ڕێن و گیرفانیان پێ پڕ کردووه‌ و ده‌که‌ن، من له‌ ناوهێنانی ئه‌و سه‌رکرده‌ به‌ڕێزانه‌ی کورد‌ خودانه‌خواسته‌ چ مه‌به‌ستێکی خراپم نییه‌ و نایانخه‌مه‌ ڕیزی ئه‌و دیکتاتۆرانه‌ی وه‌ک سه‌ددام حوسه‌ین و شای شایان و چاوچێسکۆ و هیتله‌ر و ستالین و مۆسۆلینی و پێنۆشێ و فرانکۆ و پۆڵپۆت و...، به‌ڵام هه‌ر به‌رپرسێک یا سه‌رکرده‌یه‌ک یا مرۆڤێکی خودان ده‌سه‌ڵات، ئه‌گه‌ر خۆی به‌ مرۆڤ بزانێت و له‌وه‌ تێبگات، که‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێک تا سه‌ر بۆ که‌س نییه و مرۆڤ هه‌موو یه‌کسانن و چ جیاوازییه‌ک له‌ نێوان که‌سێک و که‌سێکی دیکه‌دا نییه‌ و زانیاری و هۆشیاری و جوامێری به‌وه‌ نییه‌، که‌ مرۆڤ ده‌سه‌ڵاتدار و ده‌وڵه‌مه‌ند بێت، ئه‌وا هه‌رگیز به‌و په‌سن و پێداهه‌ڵدان و پێداهه‌ڵگوتنه‌، دڵخۆش نابێت، به‌ڵکه‌ به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ دژی ده‌بێت و ڕێگه‌ی لێ ده‌گرێت و ده‌می ئه‌و مشه‌خۆرانه‌ش‌ داده‌خات. گه‌وره‌ و ڕێبه‌ر و سه‌رکرده‌ و ده‌سه‌ڵاتدار و به‌رپرس، گه‌ره‌که‌ خزمه‌تکاری خه‌ڵک بێت''سیدالقوم خادمهم''. په‌سن و پێداهه‌ڵدان و پێداهه‌ڵگوتنی ده‌سه‌ڵاتدار، ده‌کاته‌ که‌سپه‌رستیی و چێکردنی دیکتاتۆر.                                                                                                  

12-5-2006                                                                                                               ‌‌‌

 ‌

ئێوه‌ن گۆڕاون، ئه‌مه‌ریکا نه‌گۆڕاوه

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

 

ساڵانی 1980کان، خۆپێشاندان و ڕێپێوانی کوردانی سوێد و وڵاتانی دیکه‌ی ئه‌وروپا، دژ به‌ باڵیۆزخانه‌کانی عیراق، ئێران و تورکیا و به‌ تایبه‌ت عیراق بووبووه‌ کارێکی تا ڕاده‌یه‌ک ڕۆژانه‌. هه‌ر ڕۆژه‌ی چالاکییه‌ک ئه‌نجام ده‌درا و خه‌ڵکه‌که‌ ئاماده‌بوون بۆ هه‌موو جۆره‌ کارێک. ئه‌و خؤپێشاندانانه‌، که‌ بۆ خۆیان و له‌ ڕاستیدا، دژ به‌ ڕێژیمه‌کانی ئه‌و وڵاتانه‌ ده‌کران و دروشمی دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتدارانی ئه‌و ڕێژیمانه‌یان تێدا بڵند ده‌کرایه‌وه‌ و بڕۆخی سه‌ددام و سه‌ددام دیکتاتۆره‌ و سه‌ددام فاشیست و مرۆڤکوژه‌ی تێدا ده‌گوترایه‌وه‌، دژ به‌ ئه‌مه‌ریکاش هاوار ده‌کرا و ده‌نگ به‌رز ده‌کرایه‌وه‌ و خه‌ڵک هه‌موو تاوانه‌کانی ‌سه‌ددام حوسه‌ین و تورکیا و دوژمنانی کوردی له‌ نێو چاوانی ئه‌مه‌ریکادا وه‌دی ده‌کرد و ئه‌مه‌ریکای به‌''مشته‌ی نێو هه‌مانه‌که''‌ و هۆکاری سه‌ره‌کی و پاڵپێوه‌نه‌ر و هانده‌ری ئه‌و تاوانانه‌ ده‌زانی. به‌شێکی زۆری ئه‌و چارۆکانه‌ی له‌ لایه‌ن خۆپێشانده‌رانه‌وه‌ هه‌ڵده‌گیران، ڕه‌نگیان سوور بوون، یا به‌ ڕه‌نگی سوور له‌ سه‌ریان نووسرابوون. له‌ مێژه‌ کورد هاوار ده‌کات:''ئێمه‌ رۆڵه‌ی ڕه‌نگی سوور و شۆڕشین سه‌یریکه‌ خوێناوییه‌ ڕابوردوومان''. ڕه‌نگی سوور، نیشانه‌ی‌ شۆڕشگێڕیه‌تی و چه‌پبوون و دژه‌ئیمپریالیزم و دژه‌داگیرکار و ده‌ژه‌چه‌وساندنه‌وه‌ و ڕه‌نگی کارگه‌ر و سته‌ملێکراوان بوو. بڕێک له‌و چارۆکانه‌ وێنه‌ی داس و چه‌کوش''نیشانه‌ی کارگه‌ر و وه‌رزێر''یان له‌ سه‌ر نه‌خش کرابوون. وێنه‌ی مارکس، ئه‌نگلز، لێنین، ستالین، ماو و ئه‌نوه‌ر خواجه‌ و جاروباریش گیڤارا، کاسترۆ، ترۆتسکی، پلیخانۆڤ و...هه‌ڵده‌گیران و دروشمی ''دایڕزێنه‌، تێکیشکێنه‌، بیڕووخێنه‌ ئیمپریالیزمی ئه‌مه‌ریکا''، یه‌کێک له‌و دروشمانه‌ بوو، که‌ هه‌موو جار و له‌ هه‌موو ڕێپێوان و خۆپێشاندان و بؤنه‌یه‌کدا ده‌گوترایه‌وه‌ و خه‌ڵک هێنده‌یان ده‌گوته‌وه‌ و هێنده‌یان ده‌نگ بڵند ده‌کرده‌وه،‌ کاتێک ئه‌و دروشمه‌یان ده‌گوته‌وه‌، ده‌نگیان ده‌نووسا. له‌ یه‌کێک له‌و خۆپێشاندانانه‌دا و له‌ مه‌یدانی''سێرگلس تۆری Sergels Torg '' له‌ نێوه‌ندی شاری ستۆکهۆڵم، کوردێکی زۆر خڕ بووبوونه‌وه‌ و هه‌موو وێکڕا ده‌یانقیڕاند و ئه‌و دروشمه‌ی دژ به‌ ئه‌مه‌ریکایان ده‌گوته‌وه‌. کابرایه‌کی بڕێک به‌ته‌مه‌نی به‌دمه‌ستی سوێدی، هێنده‌ی خواردبووه‌وه‌ له‌تری ده‌برد، له‌و ناوه‌ په‌یدا بوو و بڕێک له‌و نووسین و وێنانه‌ی سه‌ر چارۆکه‌کان ڕاما و بڕێک گوێی بۆ هاتوهاوار و قێڕه‌قیڕه‌کانیش، که‌ به‌ سوێدی ده‌گوترانه‌وه‌، شلکرد و لاره‌لار و لۆژه‌لۆژ هاته‌ ته‌نیشت هاوڕێیه‌کمانه‌وه‌ و لێی پرسی:''ئێوه‌ خه‌ڵکی کوێن؟''. هاوڕێیه‌که‌یشمان گوتی:''کوردستان''. کابرا گوتی:''ئه‌و وڵاته‌ی هه‌ر چیایه‌ و سه‌خته‌ و چوار پێنج به‌شه‌ و له‌ لای ئێران و تورکیا و ئه‌وانه‌یه‌!''. هاوڕێیه‌که‌یشمان گوتی:''به‌ڵێ''. کابرا گوتی:''ئه‌ی ئێوه‌ کێ داگیری کردوون؟''. هاوڕێیه‌که‌مان گوتی:'سه‌ددام حوسه‌ین''. کابرا گوتی:''ئه‌ی له‌شکری ئه‌مه‌ریکا له‌ وڵاته‌که‌تان هه‌یه‌؟''. هاوڕێیه‌که‌مان گوتی:''نا''. کابرا گوتی:''ئه‌ی ئه‌مه‌ریکا داگیری کردوون؟''. هاوڕێیه‌که‌مان گوتی:''نا''. کابرا گوتی:''ئه‌ی ئیتر هاتوهاواری چیتانه‌ دژ به‌ ئه‌مه‌ریکا و بۆ باسی ئه‌مه‌ریکا ده‌که‌ن! بۆ باسی سه‌ددام حوسه‌ین و عیراق ناکه‌ن و داوای ده‌رکردنی ئه‌وان له‌ خاکه‌که‌تان ناکه‌ن و جیتان داوه‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا!''. ئه‌وێ ڕۆژێ شه‌رم بوو بۆ که‌سێک، ئه‌گه‌ر خۆی به‌ مارکسیست و چه‌پ و سۆسیالیست نه‌زانیبا. ئه‌وێ ڕۆژێ که‌سێک ئه‌مه‌ریکا و ئینگلستانی به‌ دۆست و په‌نا و فریاڕه‌س زانیبا و وه‌ک کۆڵۆنیال نه‌یدیتبا، خه‌ڵک نه‌فره‌تی لێ ده‌کرد و به‌ دژه‌ شۆڕش و کۆنترا نێونووس ده‌کرا. هه‌ر چه‌ند ساڵێک پێش ئه‌و ساڵانه بوو‌، جه‌لالییه‌ دووئاته‌شه‌کان، سه‌رۆک بارزانی(مه‌لا مسته‌فا)یان به‌وه‌ تاوانبار ده‌کرد، که‌ گه‌ره‌کیه‌تی کوردستان بکاته‌ ویلایه‌تی 52یه‌مینی ئه‌مه‌ریکا. ئه‌و ساڵانه‌ به‌سه‌ر چوون و پاش هه‌ڵکردنی با و باهۆزی ئه‌مه‌ریکا و پێچانه‌وه‌ و لوولدانی بلۆکی ڕۆژهه‌ڵات و وڵاتگه‌لێک، که‌ نێوی سؤسیالیستیان له‌خۆ نابوو و پاش دامه‌زراندنی ده‌ڤه‌ری دژه‌فڕین له‌ به‌شێکی باشووری کوردستان و پاش 11ی سێپته‌مبه‌ر و پاش ڕووخاندنی تالیبان و داگیرکردنی ئه‌فغانستان و پاش ڕووخاندنی سه‌ددام حوسه‌ین و داگیرکردنی عیراق، ئه‌مه‌ریکا، بوو به‌ قوربانی و خه‌ڵکی دیکه جه‌للاد. ئه‌مه‌ریکا بوو به‌ ڕزگارکا‌ر و فریاڕه‌س و پشت و په‌نا و خه‌ڵکی دیکه هۆڤ و مرۆڤکوژ و پاشکه‌وتوو و چه‌ته‌. ساڵانی 1980کان، وه‌ک کابرای به‌دمه‌ستی سوێدی گوتی، ئه‌مه‌ریکا له‌شکری له‌ کوردستان نه‌بوو و ئه‌مه‌ریکا ئه‌و وڵاته‌ی داگیر نه‌کردبوو، لێ ئه‌مه‌ریکا هه‌موو کۆمه‌کێکی به‌ سه‌ددام حوسه‌ین و ڕێژیمه‌که‌ی ده‌کرد. ئه‌مه‌ریکا هانده‌ری سه‌ددام حوسه‌ین بوو دژ به‌ ئێران و به‌ پێزانین و چاوپۆشینی ئه‌مه‌ریکا، کورد ئه‌نفالێنرا و هه‌ڵه‌بجه‌ گازباران کرا. ئێستا کوردستان به‌ کردار بووه‌ته‌ به‌شێکی ئه‌مه‌ریکا و ئه‌مه‌ریکا سیاسه‌ت خۆی له‌وێ پیاده‌ ده‌کات و سه‌رانی کوردستانیش قنج قنج بۆ ئه‌مه‌ریکا هه‌ڵده‌په‌ڕن. ئێستا ئه‌مه‌ریکا له‌وێیه‌، نه‌ک ته‌نێ له‌ سه‌ر خاک، به‌ڵکه‌ له‌ نێو هه‌موو ماڵێکی کوردستان و له‌ نێو هه‌موو خێزانێکی کوردستاندایه‌. ئه‌مه‌ریکا به‌ فه‌رهه‌نگ، به‌ ڕه‌وشت، به‌ ئاکار، به‌ ڕه‌وتار، به‌ هزر، به‌ ئایین، به‌ بارهێنان، به‌ په‌روه‌رده‌، به‌ فه‌لسه‌فه‌، به‌ پاره‌وپووڵ له‌وێیه‌. ئه‌مه‌ریکا، هه‌ر چۆن جاران سه‌ددام حوسه‌ین ده‌یگوت: ''سه‌ددام حوسه‌ین له‌ هه‌موو دڵۆپه‌ شیرێکی، که‌ منداڵێکی عیراقی ده‌یخواته‌وه‌، هه‌یه‌، سه‌ددام حوسه‌ین له‌ هه‌موو کراسێکی خاوێنی، که‌ مرۆڤێکی عیراقی له‌به‌ری ده‌کات، هه‌یه‌''[1]، ئه‌مه‌ریکا به‌و جۆره‌ له‌وێیه‌. ئه‌وده‌م ئه‌مه‌ریکا، ته‌نێ وه‌ک سێبه‌ر له‌وێ بوو. ئێستا بۆ خۆی له‌وێیه‌. ئه‌مه‌ریکا ئێستا داچۆڕاوه‌ته‌ نێو خوێن و مێشکی به‌شێکی زۆری ئه‌وانه‌ی نێوی ''ڕووناکبیر'' و ''ڕۆشنبیر'' یان له‌ خۆ ناوه‌ و ئه‌وانه‌یشی سیاسه‌تکار و ده‌سه‌ڵاتدارن، که‌ به‌ هه‌ردوو لایانه‌وه‌ ‌ ده‌سته‌بژار و سه‌ر‌ته‌ڵی جڤاکی کوردستان پیکده‌هێنن. ئه‌مانه‌ هه‌ردوو ته‌واوکه‌ری یه‌کترن. ئه‌م''ڕووناکبیر'' و ''ڕۆشنبیر'' و سیاسه‌تکار و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ی ئێستای کوردستان، هه‌ر ئه‌وانه‌ی ساڵانی 1980کان و پێشتر و پاشترن، که‌ به‌شێکی زۆریان، چالاکییه‌کی ڕه‌وشه‌نبیری و سیاسییان هه‌بوو و به‌ جۆرێک گرێدراو و هه‌واداری ڕێکخراوێکی کۆمه‌ڵایه‌تی یا فه‌رهه‌نگی یا سیاسی بوون. ئه‌مانه‌، زۆرێک له‌مانه‌، ئه‌وده‌م‌ تا ده‌نگیان نه‌نووسابا، ده‌ستبه‌رداری جنێودان به‌ ئه‌مه‌ریکا، نه‌ده‌بوون. من له‌گه‌ڵ گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و ڕێژیمه‌ داخراو و  تۆتالیتێرانه‌ی وه‌ک سؤڤیێت و وڵاتانی هاوشێوه‌ی وی نیم و سه‌دجار نه‌فره‌تیان لێبێت، لێ ئه‌مه‌ریکایشم پێ ڕزگارکار و ئازادیبه‌خش نییه‌. ئه‌مه‌ریکا هه‌ر ئه‌و ئه‌مه‌ریکایه‌ی جارانه‌ و دڕتر بووه‌ نه‌ک ئارامتر. ئه‌وه‌ی گۆڕاوه‌ و دڕنده‌ و داڵ و هۆڤی لێ بووه‌ به‌ به‌رخ و کۆتری ئاشتی، ئه‌و ''ڕووناکبیر'' و ''ڕۆشنبیر'' و سیاسه‌تکار و ده‌سه‌ڵاتدارانه‌ی ئێستای کوردستانن، له‌ هه‌ر هه‌موویشیان خراپتر ''ڕووناکبیر'' و ''ڕۆشنبیر''انی کاسه‌لێس و خۆفرۆش و مشه‌خۆرانی پاشکۆی ده‌سه‌ڵات، که‌ پاساو بۆ هه‌موو نێزیکبوونه‌یه‌ک له‌ ئه‌مه‌ریکا و هه‌موو هه‌نگاوێکی ده‌سه‌ڵات بۆ ئه‌مه‌ریکایاندنی کوردستان و جڤاکه‌که‌ی ده‌هێننه‌وه‌ و هه‌ر به‌وه‌شه‌وه‌ ڕاناوه‌ستن، به‌لکه‌ به‌ڵگه‌ش‌ بۆ دروستی چه‌وتییه‌کانی ده‌سه‌ڵات ده‌دۆزنه‌وه‌ و خه‌ڵکی ئاسایی و دڵپاکی دووره‌ده‌سه‌ڵاتی کوردستانی پێ ده‌خاپێنن و فریو ده‌ده‌ن. ڕه‌وشه‌نبیری ڕاستگۆ و ڕه‌خنه‌گر، هه‌میشه‌ بۆشایی و بوار و دوورایی و مه‌ودایه‌ک، له‌ نێوان خۆی و ده‌سکه‌وت و مفتخۆری و ده‌سه‌ڵاتدا ده‌هێڵێته‌وه، که‌ وا نه‌بوو و وای نه‌کرد، ئیدی نه‌ ڕه‌وشه‌نبیره‌ و نه‌ ڕاستگۆیه‌ و نه‌ ڕخنه‌گر، به‌ڵکه‌ تاریکبیر و درۆزن و جلخواره‌.

 21- 4 - 2006

---

[1]به‌ عه‌ره‌بییه‌که‌ی:''صدام حسین موجود بکل قطرة حلیب یشربه‌ الطفل العراقي، صدام حسین موجود ‌بکل قمیص نظیف یلبسه‌ الانسان العراقي''، 

سه‌رانی کورد به‌ ڕدێنی خه‌ڵکی کورد ده‌خه‌نن‌

سه‌رانی کورد به‌ ڕدێنی خه‌ڵکی کورد ده‌خه‌نن‌

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

سه‌رانی سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی باشووری کوردستان، وه‌ک پیشه‌ی هه‌میشه‌ییان هه‌ر کارێکی ده‌یکه‌ن، له‌ ئه‌سفه‌ڵتکردنی جاده‌یه‌کی‌ چه‌ندسه‌د میترییه‌وه‌ تا ده‌گاته‌ بناخه‌دانانی سیخوڕخانه‌ و زیندانیش، به‌ نێوی هه‌واڵی خۆش و مزگێنییه‌وه‌ به‌ خه‌ڵکی کوردستانی ڕاده‌گه‌یه‌نن. پێکهاتنی سه‌رکرده‌یه‌تیی پارتیی دیموکراتی کوردستان و یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان، له‌ سه‌ر یه‌کخستنه‌وه‌ی هه‌ردوو کارگێڕییه‌کانیان (هه‌ولێر و سلێمانی)، له‌ زاری سه‌رانی پارتیی و یه‌کیه‌تییه‌وه‌ ڕاگه‌یه‌ندرا و به‌ته‌مایشن وه‌ک جه‌ژنانه‌ی جه‌ژنی قوربان، به‌ خه‌ڵکی کوردستانی پێشکه‌ش بکه‌ن! سه‌رکرده‌یه‌تییه‌ سیاسییه‌کانی باشووری کوردستان، که‌ به‌ کرده‌وه‌ له‌ 1964ه‌وه‌ تا ئه‌وڕۆ، دوو سه‌رکرده‌یه‌تین و وه‌ک دوو فێرگه‌ و ئایدیۆلۆژیا، به‌ نێو هه‌رچی بوون و هه‌رچی شته‌‌ له‌ کوردستاندا، ڕۆچوونه‌‌ته‌ نێو درشت و وردی ته‌واوی شته‌کانه‌وه‌ و مێشکی مرۆڤی کوردیان کردووه‌ته‌ دوو که‌رته‌وه‌ و ‌ برایان کردووه‌ته‌ نه‌یاری برا و یه‌ک به‌ره‌بابیان به‌ سه‌ر دوو جه‌مسه‌ری دژبه‌یه‌کدا به‌شیوه‌ته‌وه‌ و نه‌وه‌ له‌ دوای نه‌وه‌یان، به‌ سڕینه‌وه‌ی ئه‌وی دیکه‌ و نه‌خوێندنه‌وه‌ی ئه‌ولا،  پێگه‌یاندووه‌ و بارهێناوه‌ و په‌روه‌رده‌ کردووه‌، که‌ به‌شه‌ڕ هاتوون، ویستوویانه‌ ته‌واوی کورد لاگری خۆیان بێت و چه‌پڵه‌یان بۆ لێدات و که‌ ئاشتیشبوونه‌ته‌وه‌ ویستوویانه‌ خه‌ڵک هه‌موو ده‌ستخۆشییان لێ بکات و ئافه‌رینیان پێ بڵێ. ته‌نێ دوو ساڵ و چه‌ند مانگێکی نێوان 1991-1994، پێکه‌وه‌ فه‌رمانڕه‌وایی باشووری کوردستانیان کرد و له‌ 1994دا به‌ربوونه‌ یه‌کدی و کار نه‌ما به‌ یه‌کدی نه‌که‌ن و شت نه‌ما به‌ یه‌کدی نه‌ڵێن و هه‌ر ئه‌و ده‌مه‌ش بۆ خۆیان، خه‌ڵکی کوردیان له‌ دوو له‌شکری پڕتفاق و پڕچه‌ک و مه‌زندا به‌یه‌کدا ده‌دا و ئه‌وی ناشێ به‌ یه‌کدی ده‌یانکرد. وه‌نه‌بێ ئه‌و پێکدادان و شه‌ڕ و ماڵواێرانییه‌یان، ته‌نێ ئه‌ندامانی ئه‌و دوو حیزبه‌ ده‌سه‌ڵاتدار و نه‌یارانه‌ی خۆیانی گرتبێته‌وه‌، به‌ڵکه‌ ته‌واوی مێژوویه‌که‌. 1964 تا ئه‌وڕۆ، ته‌واوی کوردی نه‌ک هه‌ر باشووری کوردستان، به‌ڵکه‌ سه‌رتاپای کوردستانی پێوه‌ ده‌تلێته‌وه‌ و ته‌واوی کوردیان تێوه‌ گلاندووه‌. بۆ هه‌موو ئه‌و چه‌وتی و هه‌ڵه‌ و نه‌هامه‌تی و وێرانکارییه‌ی، که‌ سه‌رانی ئه‌و دوو حیزبه‌، به‌ سه‌ر کوردیاندا هێناوه‌، هه‌رگیز ڕۆژێک له‌ ڕۆژان داوای به‌خشین و لێخۆشبوونیان له‌ نه‌ته‌وه‌ی کورد نه‌کردووه، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پێیانوابووه‌، به‌و شه‌ڕانه‌یشیان خزمه‌ت به‌ نه‌ته‌وه‌ی کورد و پرسی گه‌لی کوردستان ده‌که‌ن و گه‌ره‌که‌ خه‌ڵکی کورد له‌وه‌شدا پشتیان بگرێت و ده‌ستخۆشییان لێ بکات.‌ ئێستا به‌ قسه‌ی خۆیان پێکهاتوون و یه‌ک حکوومه‌ت و یه‌ک کارگێڕی و یه‌ک ده‌سه‌ڵات له‌ باشووری کوردستان، جێی دوو حکوومه‌ت و دوو کارگێڕی و دوو ده‌سه‌ڵات ده‌گرێته‌وه‌. وه‌ک له‌ گوتاری هه‌ردوو لایاندا خویا ده‌بێت، هه‌رچه‌نده‌ بۆ خۆیان نکۆڵیی لی ده‌که‌ن، هه‌مدیس نه‌خشه‌ی نگریسی په‌نجا- په‌نجا، وه‌ک بڵیی هه‌رگیز نه‌زانن چۆن بووه‌، تاقی ده‌که‌نه‌وه:

سه‌رۆکایه‌تیی هه‌ریم بۆ پارتیی، جێگریی سه‌رۆکایه‌تی هه‌رێم بۆ یه‌کیه‌تیی.

سه‌رۆکایه‌تیی حوکوومه‌ت بۆ پارتیی، جێگریی‌ ‌بۆ یه‌کیه‌تیی.

سه‌رۆکایه‌تیی په‌رله‌مان بۆ یه‌کیه‌تیی، جێگریی بۆ پارتیی.

 یازده‌ وه‌زیر بۆ پارتیی و یازده‌ وه‌زیریش بۆ یه‌کیه‌تیی(دوو تیمی تۆپیپێی ته‌واون!).

پێنج وه‌زاره‌تیش بۆ تورکمان و کلدۆئاشووری و یه‌کگرتووی ئیسلامی و کۆمۆنیست و...

ئه‌م شێوه‌ ده‌سه‌ڵات و فه‌رمانڕه‌واییه‌یان، تا کۆتایی ساڵی 2007  به‌رده‌وام ده‌بێت وه‌ک خۆیان ده‌ڵێن، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وده‌م "ده‌ڤه‌ره‌کانی که‌رکووک و خانه‌قین و...ئه‌وانه‌یش بێنه‌وه‌ سه‌ر کوردستان"[1] و دوای ئه‌وه‌یش پۆسته‌کانی پارتیی و یه‌کیه‌تیی جێگۆڕکێیان پێ ده‌کرێن و ئه‌وانه‌ی پارتیی ده‌درێنه‌ یه‌کیه‌تیی و ئه‌وانه‌ی یه‌کیه‌تییش ده‌درێنه‌ پارتیی.

ئه‌وه‌ جۆری حوکوومه‌ت و یه‌کگرتنه‌وه‌‌که‌یان ده‌بێت و ده‌شڵێن: په‌نجا- په‌نجا نییه‌!

ئه‌و دوو سه‌رکرده‌یه‌تییه، ‌جاران، که‌ جاڕی ‌جه‌نگیان ده‌دا و ڕاوی یه‌کدی و ڕه‌شبگیریان ده‌کرد، هه‌رگیز پرسی هیچ کوردێکیان نه‌ده‌کرد و هه‌ر بۆ خۆیان ئه‌و بڕیاره‌یان ده‌دا. ئێستایش، که‌ ئاشتی ده‌که‌ن و یه‌کده‌گرنه‌وه، به‌ڵێ کارێکی باش ده‌که‌ن، لێ که‌س، ته‌نانه‌ت حیزبه‌ کوردستانییه‌ دۆست و نێزیکه‌کانی خۆیشیان ناخوێننه‌وه‌ و هیچ له‌و حیزبانه‌یش په‌ی به‌ په‌نا و پێج و دیوه‌ شاره‌وه‌کانی ژێربه‌ژێریی پێکهاتنه‌که‌یان نابات. ئێستا بۆ ئه‌و ڕێککه‌وتنه‌یان دیسانه‌وه‌ ده‌یکه‌نه‌وه‌ شایلۆغان و ده‌شیانه‌و‌ێت هه‌موو کورد بۆیان هه‌ڵپه‌ڕێت و سووڕ بدات. ‌ یازده‌ دوازده‌ ساڵه‌ هه‌موو کورد هاوار ده‌کات و داوایان لێ ده‌کات پێک بێن و یه‌ک کارگێڕی و یه‌ک ده‌سه‌ڵات دامه‌زرێنن، نه‌یانده‌کرد و خواستی خه‌ڵکی کوردیان ده‌خسته‌ ده‌فته‌ر و بلۆکه‌ دۆلار و چه‌کمه‌ی به‌رپرس و چه‌کداره‌کانیانه‌وه‌. ئێستا ئه‌و پێکهاتنه‌یان له‌ خه‌ڵکی کورد کردووه‌ به‌ کارێکی یه‌کجار گرنگ و منه‌ت به‌ سه‌ر خه‌ڵکی کورددا ده‌که‌ن، وه‌ک بڵێیت گه‌لی کورده، خه‌ڵکی کورده‌، مرۆڤی ئاسایی کورده‌، جه‌نگیوه‌ و ده‌ستی خستووه‌ته‌ خوێنی برا[2] و که‌س و خزم و هاوڕێ و هاوزمان و هاووڵاتی خۆی و شه‌ڕی براکوژی و خۆکوژی و کوردکوژیی ئافراندووه‌. له‌ مانگی فێبریوه‌ریی 2006دا، واته‌: یه‌ک مانگی تر، ده‌کاته‌ 42 ساڵی ته‌واو، گه‌لی کوردستان له‌ نێوان دوو سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسییدا ده‌به‌شرێته‌وه‌ و پاژ ده‌کرێت و به‌ گژ یه‌کدیدا ده‌درێت و هه‌رچی شته‌ لێی ده‌کرێت‌ به‌ دوو و به‌ دوو جۆری یه‌کجار جیاواز، دیرۆکی ده‌نووسرێت و شه‌هیدی لێ ده‌کرێت به‌ خائین و خۆفرۆش و خائین و خۆفرۆشیشی لێ ده‌کرێت به‌ شه‌هید. ئه‌م به‌ره‌بابیان ئه‌وی دیکه‌ی پێ شه‌یتانه‌ و ئه‌وانه‌ی خۆیشی پێ فریشته‌ن و ئه‌و به‌ره‌بابیشیان هه‌روا. چه‌نده‌ بڕوام به‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی کاتۆلیک و پرۆتستانت و ئه‌رته‌دۆکس هه‌یه‌ و چه‌نده‌ بڕوام به‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی شیعه‌ و سوننه‌ هه‌یه‌، هه‌ر هێنده‌یش بڕوام به‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ی پارتیی و یه‌کیه‌تیی هه‌یه. تاکه‌ یه‌کگرتنه‌وه‌ و یه‌کخستنه‌وه‌یه‌کی ماڵی کورد و ده‌سه‌ڵاتی کورد و گه‌لی کورد، له‌ نه‌مانی مۆنۆپۆڵی ده‌سه‌ڵاتی پارتیی و یه‌کیه‌تییدا ده‌بینم. تا خه‌ڵکی کورد بۆ خۆی نه‌بێته‌ خاوه‌نی بڕیار و ده‌سه‌ڵات و کارگێڕی و دارایی و هێز و خاوه‌نی خۆی، گشت پێکهاتن و یه‌کخستنه‌وه‌ و یه‌کگرتنه‌وه‌یه‌ک به‌ پینه‌وپه‌ڕۆ و کارێکی نیوه‌چڵ و وشکه‌که‌ڵه‌ک ده‌زانم و هه‌رگیز دڵیشم خۆش ناکه‌ن[3].     

 8/1/2006

---

 1 ئه‌مان چاره‌نووسی ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌یشیان داوه‌ته‌ ده‌ست ئامار و ڕاپرسییه‌وه‌ و هه‌ر به‌وه‌یش بۆ خۆیان گومانیان خستووه‌ته‌ سه‌ر کوردستانیه‌تییان و به‌و جۆره‌ بیرکردنه‌وه‌ و نه‌خشانه‌یشیان، ئه‌گه‌ر ئه‌و ده‌ڤه‌رانه به‌ ئامار و ڕاپرسی نه‌گه‌ڕینه‌وه‌‌ سه‌ر، خۆیان گوته‌نی"هه‌رێمی کوردستان"، ئه‌وا ئیدی کوردستان نین و ده‌بێ ده‌ستیان لێ بشۆن!                                                                              

2  چه‌ندین ماڵه‌ کورد، چه‌ندین دایک و باوک، کوڕێکیان له‌ به‌ری پارتیی و یه‌کێکیان له‌ به‌ری یه‌کیه‌تیی بووه‌ و له‌ دوو به‌ره‌ی دژبه‌یه‌ک و به‌رانبه‌ر یه‌کدی جه‌نگاون و ئه‌میان له‌ملا و ئه‌ویان له‌ولا کوژراوه‌.

3 دوێنێ شه‌و ده‌وروبه‌ری کاتژمێری یازده‌ونیو دۆستێکی کوردم، که‌ خه‌ڵکی ده‌وروبه‌ری "بتلیس"ه‌، زه‌نگێکی بۆ لێدام و زۆر به‌ گه‌رمی گوتی:"چه‌عڤێ ته‌ و مه‌ ڕوون". گوتم:"چما!". گوتی:"چی چما! ژبه‌ر لهه‌ڤهاتنا سه‌رۆکێن مه‌". گوتم:"وه‌ی مالێ ته‌ ئاڤا، ئه‌ڤ جارا چه‌نده‌ کو وان لهه‌ڤ تێن و توجارا ژی لهه‌ڤ ناێین!".