Saturday, February 10, 2007

ئابووری به‌هێز یا ئابووری پاشکۆ و مشه‌خۆر

ئابووری به‌هێز یا ئابووری پاشکۆ و مشه‌خۆر

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

پێشکه‌وتن و باشیی ڕه‌وشی ئابووری و به‌هێزیی ئابووری هه‌ر وڵاتێک له‌م جیهانه‌دا، به‌ هێنانه‌دی کۆمه‌ڵگه‌ی خۆشگوزه‌ران و خۆشگوزه‌رانی خه‌ڵک و دامه‌زراندن و چێکردنی وڵاتێکی خۆشگوزه‌ران و به‌هێزی و تۆکمه‌یی ژێرخانی ئابووری وڵاته‌که‌ ده‌پێو‌رێت. به‌هێزیی ئابووری به‌ ڕێکوپێکی و تۆکمه‌یی و بێکێشه‌یی‌ کارکردنی سیستمی ڕێکخراو و ده‌سگا و کارگێڕی و دامه‌زراو و خزمه‌تگه‌یێنه‌ره‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ و وڵات و کارایی ئه‌وان ده‌پێورێت. به‌هێزیی ئابووری به‌ به‌رزیی هێزی کڕین له‌ لای هه‌موو تاکه‌کانی کۆمه‌ڵ و ئاسانیی توانستی ئه‌وان بۆ وه‌ده‌ستهێنان و ده‌سته‌به‌رکردنی هه‌موو پێویستییه‌کانی خۆیان، بێ له‌ده‌مخۆگرتنه‌وه‌ و خۆجه‌ڕاندن ده‌پێورێت. له‌ هه‌ر کوێیه‌کی ئه‌م جیهانه‌، ئه‌گه‌ر پرسیارێک له‌ هه‌ر سه‌رکرده‌یه‌کی سیاسی، ڕێبه‌رێک، سه‌رۆکی وڵاتێک، به‌رپرسێکی  حیزبی و ئه‌ندامێکی حیزبی و ده‌سه‌ڵاتدارێک یا ته‌نانه‌ت خوێندکارێکی زانستگه‌ و ئاماده‌یی و وه‌رزێرێکی زرنگ و کارگه‌رێکی هۆشیار و ڕه‌شاییه‌کی وریا و ده‌ستفرۆشیکی قۆشمه‌ و هه‌ر که‌سێکی ئاسایی، له‌و باره‌یه‌وه‌‌ بکرێت، ئه‌وا بێگومان هه‌موو ئه‌و خه‌ڵکانه‌‌ یه‌ک وه‌ڵام ده‌ده‌نه‌وه‌ و یه‌ک ئه‌نجام ده‌ده‌رێنن و یه‌ک پێناسه‌ و پێوه‌ریان بۆ پێشکه‌وتن و باشیی ڕه‌وشی ئابووری هه‌یه‌ و جه‌خت له‌ سه‌ر یه‌ک شت ده‌که‌نه‌وه‌، ئه‌ویش به‌هێزی و تۆکمه‌یی ژێرخانی ئابووری و کۆمه‌ڵگه‌ی خۆشگوزه‌ران و خه‌ڵکی خوشگوزه‌ران و وڵاتی خۆشگوزه‌رانه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌و پرسیاره‌ له‌ تۆ و منیش بکرێت، ئێمه‌یش هه‌ر ئه‌و وه‌رامه‌ ده‌ده‌ینه‌وه‌.                                                                                                                                               
له‌ کوردستانێکدا که:                                                                                                                                         
- زۆرینه‌ی خه‌ڵکه‌که‌ی‌ ڕۆژانه به‌ ده‌ست نه‌بوونی ئه‌له‌کتریکه‌وه‌ ده‌ناڵێن و دڵۆپێک ئاوی پاکی خوارده‌نه‌وه‌ ناخۆنه‌وه،‌ یا هه‌ر بێئاون و له‌ نێو ماڵه‌کانیاندا زستانان له‌به‌ر نه‌بوون و  گرانیی سووته‌مه‌نی و نه‌وت و گاز و  به‌نزین له‌ سه‌رماندا هه‌ڵده‌له‌رزن و هاوینانیش له‌به‌ر نه‌بوونی فێنککه‌ره‌وه‌ گڕه‌ و گه‌رما ده‌یانسووتێنێت.                                                                                              
- زۆرینه‌ی جاده‌ و ڕێگه‌ و بانه‌کانی پڕن له‌ که‌ند و قۆرت و چاڵ و بێکه‌ڵکن و ڕۆژانه‌ ده‌یان که‌س به‌ کاره‌ساتی ئۆتۆمبیل تێدا ده‌چن و یه‌ک ئامرازی هاتوچۆی گشتی وه‌ک شه‌مه‌نده‌فه‌ر و پاس نه‌ له‌ نێوان شاره‌کانیدا و نه‌ له‌ نێو شاره‌کانیدا نییه.                                                                                
- ژماره‌ی تاکسی نێو شاره‌کانی تا دێت له‌ زیادبووندایه و دووکه‌ڵی ئه‌له‌کترێکچێکه‌ر(مولدة)ی ماڵان و فرۆشگه‌ و دوکان و جێیکار، هه‌وای نێو شاره‌کانیان پیس و ئالووده‌ کردووه‌.                                                                                                           
- هێنده‌ی رێزه‌یه‌ک گرنگیی به‌ ژینگه‌ نادرێت و ده‌لاقه‌ ڕه‌شی نایلۆن به‌ هه‌موو وڵاتدا با ده‌یهێنێ و ده‌یبا و شووشه‌ و قوتوو و زبڵ و پیسایی هه‌موو دانیشتووان ده‌خرێنه‌ نێو ئاو و ڕووبار و سه‌رجاده‌ و نێو کۆڵانه‌وه‌ بی گوێدانه‌ هیچ.                                                                                                  
- بێکاری سه‌رده‌سته‌، لێ یه‌ک میلیۆنی مووچه‌خۆری فه‌رمی لێیه‌، که‌ ده‌کاته‌ له‌ هه‌ر چوار یا پێنج که‌سی دانیشتووانی یه‌کێک ‌و ئه‌وانی دیکه‌یشی ئه‌گه‌ر مووچه‌خۆری فه‌رمییش نه‌بن مووچه‌خۆری حیزبی و سه‌دان به‌زمی دیکه‌ن.                                                                                                       
- ده‌یان هه‌زار منداڵی له‌به‌ر بێباوکی یا بێدایکی یا هه‌ردووکیان و هه‌ژاری ناتوانن بخوێنن و ناچارن بۆ ژیاندن و به‌خێوکردنی خۆیان و خوشک و برا و دایکه‌کانیان کار بکه‌ن.                                                                                                  
- به‌ پێجه‌وانه‌ی هه‌موو جیهانه‌وه‌، ڕێژه‌ی مردن به‌ هۆی ده‌رمانی کۆن و کاتبه‌سه‌رچوو و نه‌بوونی تیماری باش و چاره‌سه‌ری باش و دوکتۆری باش وه‌کیه‌ک بۆ هه‌مووان، له‌ زیادبووندایه‌ و ته‌مه‌نی خه‌ڵکه‌که‌یشی تا دێت ده‌داته‌ کورتی.                                                                                                       
- به‌رنامه‌ی خوێندن و بارهێنان و فێرکردن و ئاستی خوێندنی، به‌ خوێندنی باڵا و  زانستگه‌یشه‌وه‌ گه‌لێک نزمه‌ و تا دێت نزمتریش ده‌بێته‌وه‌.                                                                                                                                                     
- کشتوکاڵی وڵاته‌که و ئاژه‌ڵداری، که‌ بنه‌ما و بنگه‌ی ئابووری وڵاته‌که‌ن، هه‌ر نه‌ماون و هه‌رچی به‌رهه‌می کشتوکاڵ و ئاژه‌ڵه‌ له‌ ده‌رێی کوردستانه‌وه‌ ده‌هێنرێن و خه‌ڵکه‌که‌ی له‌ وه‌به‌رهه‌مهێنانی کشتوکاڵ و ئاژه‌ڵه‌وه‌ بوونه‌‌ته‌ ته‌نیا به‌کاربه‌ر و بخۆر.                                                               
- ئه‌گه‌ر ئێستایش ئه‌و خۆراکه‌ی پرۆگرامی نه‌وت له‌هه‌مبه‌ر خۆراک نه‌بێت، گرانی هه‌ڵده‌ستێت و خه‌ڵکه‌که‌ی تووشی برسیه‌تیی ده‌بێته‌وه‌.                                                                                                                                                            
- ئه‌وه‌ی ژێرخانی ئابوورییه‌، داری به‌سه‌ر به‌ردییه‌وه‌ نه‌ماوه‌ و داڕزاوه‌ و داته‌پیوه‌ و یه‌کسانه‌ له‌گه‌ڵ سفردا و ئابوورییه‌کی مشه‌خوری پاشکۆ، جێی به‌رهه‌مهێنانی گرتووه‌ته‌وه.                                                                                               
- که‌رتی تایبه‌ت به‌ ده‌ستتێکه‌ڵکردن له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و سه‌رانی حیزب و به‌رپرساندا هه‌رچی بواری ئابوورییه‌ داگیری کردووه‌ و هه‌رچی سه‌رمایه‌یشه‌ له‌ دروستکردنی هۆتیل و چێشتخانه‌ و ته‌لار و بینای بێکه‌ڵکدا به‌کار ده‌برێت و هه‌رچی پاره‌وپووڵه‌ به‌ قازانجی چینی ده‌وڵه‌مه‌ند و زیانی چینه‌ هه‌ژاره‌کان خه‌رج ده‌کرێت.                                                                                                                
- زۆرینه‌ی به‌رپرسان و مووچه‌خۆرانی، شه‌وانه‌ له‌ هۆتێل و یانه‌ و بار و مه‌یخانه‌که‌ندا به‌سه‌ر ده‌به‌ن و ئه‌گه‌ر له‌ ئه‌وروپا بووایه‌ن حیسابی ئه‌لکوهیلیکیان بۆ ده‌کرا.                                                                                                                         
- بچووکتری کار له‌ کارگێڕییه‌کاندا ئه‌گه‌ر به‌ واسیته‌ و په‌نابردنه‌ به‌ر ده‌ستڕۆیشتوویه‌ک و ناسیاوێک نه‌بێت، ئه‌نجام نادرێت و جێبه‌جێ ناکرێت.                                                                                                                                          
- جیاوازی جینایه‌تی و جیاوازی ژن و پیاو سه‌ر تا پێی کۆمه‌ڵگه‌ی گرتووه‌ته‌وه.‌
- ئه‌گه‌ر مرۆڤه‌کانی ده‌سه‌ڵاتدار یا سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵات یا سه‌ر به‌ حیزب  یا ده‌وڵه‌مه‌ند و سه‌رمایه‌دار نه‌بن، ژیانیان گه‌لێک‌ سه‌خت ده‌گوزه‌رێ و هیج کارێکیان بۆ جێبه‌چی ناکرێت و هیچ ئازادییه‌کیان نییه‌.                                                                                                                       
- هه‌زاران لاوی وڵات جێده‌هێڵن و به‌ سه‌ر سه‌دان مه‌ترسی و دژواریدا ملده‌نێن و خۆده‌گه‌یه‌ننه‌ ئه‌وروپا.                                                                                                                  
- هه‌زاران ده‌رۆزه‌که‌ر به‌ سه‌ر جاده‌ و کۆڵانه‌کانییه‌وه‌ ده‌خولێنه‌وه‌ تا دێتیش له‌ زیادبووندان.
- گه‌وره‌ترین خانوو و ته‌لارخانه‌ی باژێڕه‌کان ماڵی ده‌سه‌ڵاتداران و باره‌گای حیزبه‌ و هه‌ر حیزبێک سه‌دان باره‌گا و خانووی تایبه‌تی هه‌یه‌ و هه‌زاران خه‌ڵکی بێخانوویش له‌ وڵاته‌که‌دا هه‌ن.                                                                                   
- گه‌نده‌ڵی و دزی و ساخته‌کاری و پۆخڵی ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی گه‌یشتووه‌ته‌ ڕاده‌ی بۆگه‌نبوون و له‌ گه‌ماریدا له‌گه‌ڵ هیج وڵاتێکی جیهاندا به‌راورد ناکرێت.                                                                                                                                          
- هیچ جۆره‌ سیستم و به‌رنامه‌یه‌کی پۆست و بانک و ترافیک و ئامارێکی تێدا نییه‌.
- فه‌رهه‌نگی، زمانی، ڕه‌وشت و ئاکاری خه‌ڵکه‌که‌ی، خاکه‌که‌ی و بوونی، به‌ هۆی ده‌سه‌ڵاته‌که‌یه‌وه‌ له‌به‌رده‌م هه‌ڕشه‌ و‌ مه‌ترسی له‌نێوچووندایه‌ و پاره‌یه‌کی بۆ شێواندنی فه‌رهه‌نگ و تێکدانی هونه‌ر و فه‌رهه‌نگی له‌نگ و هونه‌ری له‌نگ خه‌رج ده‌کرێت، له‌ ده‌می خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌که‌ی ده‌گیرێته‌وه‌ و له‌سه‌ر حیسابی ئه‌وان ئه‌نجام ده‌درێت.                                                                                           
- ئێستایش ده‌عه‌ربێنرێت و ده‌تورکێنرێت و ده‌فارسێنرێت.
 - ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی ته‌نێ له‌به‌ر پاراستنی به‌رژه‌وه‌نده‌کانی خۆی له‌گه‌ڵ ئه‌م و ئه‌ودا ڕێگه‌ به‌ هه‌رچی سیخوڕ و کۆمپانیا و له‌شفرۆش و خراپه‌کاری ئه‌ملا و ئه‌ولا هه‌یه‌ ده‌دات بۆ هاتنه‌ نێو وڵاته‌وه‌.                                                                                       
- هێشتا نیوه‌ی خاکه‌که‌ی، که‌ به‌شه‌ ده‌وڵه‌مه‌نده‌که‌یه‌تی، داگیرکراوه‌ و ده‌سه‌ڵاته‌که‌یشی له‌ قسه‌ زیاتر، یه‌ک هه‌نگاوی به‌ کرده‌وه‌  بۆ ڕزگارکردنی نه‌هاوێشتووه‌.                                                                                                                               
- به‌ نێوی داکۆکی له‌ نیشتمان و نه‌ته‌وه‌ و به‌رژه‌وه‌نده‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ باڵاکان و پیرۆزییه‌کانه‌وه‌، خه‌ڵکه‌ هه‌ژاره‌که‌ی ده‌مکوت ده‌کرێت و ئه‌گه‌ر باسی کێشه‌ و ده‌رده‌سه‌رییه‌کانی خۆیان و نه‌بوونه‌ و گرانی ژیان و کڵۆڵی و ئازا‌ره‌کانی خۆیان بکه‌ن و دژ به‌ ده‌سه‌ڵات نووزه‌یه‌کیان لێوه‌ بێت، وه‌به‌ر گولله‌ ده‌درێن.                                                                                                                    
- ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی و حوکوومه‌ته‌که‌ی، نوێنه‌ری چینه‌ بۆرژوازی و سه‌رمایه‌داره‌کانیه‌تی و ڕۆڵی به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی کۆمپانیایه‌ک ده‌بێنن و هه‌موو کارێکیان بووه‌ به‌ کردنه‌وه‌ی پێشانگه‌ و هۆتێلی گه‌وره‌ و گه‌وره‌بازاڕ و بازرگانی، که‌ ته‌نیا سوودی بۆ چینه‌ ده‌وڵه‌مه‌ند و سه‌رمایه‌داره‌که‌یه‌ و بۆ هه‌ژارانیشی زیان.                                                                                                                           
- بووه‌ته‌ به‌شێک له‌ بازا‌ڕه‌کانی ئیسته‌نبوول و تاران و به‌غدا و دوبه‌ی و بازاڕێکی گه‌وره‌ بۆ  سه‌رفکردنی هه‌رچی شتی بێکه‌ڵکی وڵاتانی ده‌وروبه‌ر.                                                                                                                                         
- هیچ جۆره‌ کارگه‌یه‌کی گه‌وره‌ و چێکردنێکی تێدا نییه‌ و ته‌نانه‌ت ئاوی خواردنه‌وه‌ی شووشه‌ و به‌رهه‌می کشتوکاڵیی وه‌ک ته‌ماته‌ و بیبه‌ر و گوێز و ئاروو  له‌ ده‌رێی وڵاته‌وه‌ دێت و ڕانه‌کوچۆخه‌ی دووراو و جلی ژنانه‌ و ئاڵای کوردستانیش له‌ چینه‌وه‌ ده‌هێنرێن.                                                                      ‌
- هه‌روا پارچه‌ زه‌وی یه‌ک هه‌زار و دوو هه‌زار و پێنجسه‌د و چه‌ندسه‌د میترییه‌ ده‌درێت به‌م و به‌وی ده‌ستوپێی ده‌سه‌ڵات و یه‌ک   پرۆژه‌ی گشتی بۆ چاره‌سه‌رکردنی قه‌یرانی خانوو و نیشته‌جێی تێدا نییه‌ .                                                                     .
- ئابووری وڵات و بودجه‌ی وڵات و ته‌واوی پاره‌وپووڵی وڵات له‌ نێوان دوو حیزبی ده‌سه‌ڵاتداری پارتی و یه‌کیه‌تییدا دابه‌ش ده‌کرێت و هیچ تاکێکی وڵاتیش ئاگاداری چۆنیه‌تیی خه‌رجکردن و به‌شینه‌وه‌ی سامانی نه‌ته‌وه‌یی، که‌ له‌ بنه‌ڕتدا هی خه‌ڵکه‌، نییه‌[1].                                                                        
- ده‌سه‌ڵاته‌که‌ی بۆ خۆی میلیۆنێر وه‌به‌رهه‌مدێنێت و دروست ده‌کات و هیچ سنووریک بۆ مووچه‌ و پاره‌ و مه‌سره‌فی به‌رپرسانی نییه‌ و هه‌رکه‌سێک که‌ ده‌بێته‌ ده‌سه‌ڵاتدار و حوکوومه‌ت و وه‌زیر و ئه‌ندام په‌رله‌مان و به‌رپرسی حیزبی و و به‌رپرسی کارگێڕی و حوکوومه‌تی و ده‌سگاگانی سه‌ر به‌ حیزب، ئیدی بێجگه‌ له‌ مووچه‌یه‌کی خه‌یاڵی، که‌ وه‌ریده‌گرێت، به‌ لێشاو پاره‌یش‌ ده‌خرێته‌ ژێر ده‌ستییه‌وه‌ و له‌ سه‌رفکردندا ده‌ستی کراوه‌یه. به‌و جۆره‌ و به‌ شێوه‌یه‌کی ئۆتۆماتیکی میلیۆنێر دروستده‌کرێت.‌                                 
- ئه‌مانه‌ و هه‌زار ده‌رده‌سه‌ری و به‌دبه‌ختی دیکه‌ی تێدایه‌، جه‌لال تاڵه‌بانی باس له‌ به‌هیزیی ئابووری کوردستانه‌وه‌ ده‌کات و شانازی به‌ بوونی 20 میلیاردێر و 2000 میلیۆنێری شاری سلیمانییه‌وه[2]‌ ده‌کات و بوونی ئه‌وانه‌ به‌ به‌هێزیی ئابووری وڵات داده‌نێت. له‌ گه‌شته‌که‌یدا بۆ پاریس له‌ مانگی یازده‌یه‌می 2006دا جه‌لال تاڵه‌بانی، ئه‌و قسانه‌ی بۆ (مه‌دام میتران)ی فرانسا کردووه‌ و گوتویه‌تی:" ئابووری هه‌رێمی کوردستان به‌ ڕاده‌یه‌ک‌ به‌هێزه‌ که شاری سلێمانی 20 میلیاردێر و 2000 میلیۆنێری تێدایه‌"[3].‌                                                                                            
هیچ پێده‌چێت ئه‌وه‌ پێناسه‌ی که‌سێک بێت بۆ "به‌هێزیی ئابووری"، که‌ له‌ ته‌مه‌نی سێزده‌ ساڵانه‌وه‌ و له‌ ساڵی 1946ه‌وه‌، که‌ تا ئێستا ده‌کاته‌ 61 ساڵ خه‌ریکی سیاسه‌ت بووبێت، یا ئه‌وه‌ بۆچوونی که‌سێکه‌، که‌ هه‌موو ژیانی خه‌ریکی بازرگانی و خستنه‌گه‌ڕی پاره‌ و سه‌رمایه‌ و وه‌دووی پاره‌ که‌وتوو و بازاڕی و حاجیاغایی بووبێت و ئه‌گه‌ر سیاسه‌تیشی کردبێت هه‌ر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ی کردبێت. ئه‌وه‌ پێناسه‌ی سه‌رمایه‌دارێکی بازاڕه‌کانی شۆرجه‌ و کووچه‌ی مه‌روی و حه‌میدییه‌ و ئیسته‌نبووله‌، که‌ زۆربوونی ده‌وڵه‌مه‌ند و بوونی میلیۆنێر و میلیاردێر به‌لایانه‌وه‌ یه‌کسانه‌ به‌ ڕاده‌ی به‌هێزیی ئابووری وڵات.                                                                                                                       
 بوونی 20 میلیاردێر و 2000 میلیۆنێر له‌ سلێمانیدا،  ڕاده‌ی به‌هێزبوونی ئابووری کوردستان ناگه‌یه‌نێت، به‌ڵکه‌ ڕێک به‌ پێچه‌وانه‌وه‌  نیشانه‌ی لاوازی ئابووری کوردستان ده‌گه‌یه‌نێت. چونکه‌ ئه‌وانه‌ ڕێژه‌یه‌کی زۆر که‌می خه‌ڵکن و نوێنه‌رایه‌تیی هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ ناکه‌ن و بوونی ئه‌وان له‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌کی بێسه‌روبه‌ری، بێ ژێرخانی ئابووری،  وه‌ک کوردستان ده‌کاته‌ زیادبوونی دزی و ساخته‌کاری و چه‌وساندنه‌وه‌ و ده‌وڵه‌مه‌ندبوون به‌ ڕێگه‌ی ناڕاست و فریودان‌. په‌یدابوونی ئه‌و میلیاردێر و میلیۆنێرانه‌، له‌م ماوه‌ کورته‌ی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌ی ده‌سه‌ڵاتی پارتیی و یه‌کیه‌تییدا،  نیشانه‌ی گه‌نده‌ڵی ده‌سه‌ڵاتی ئه‌و دوو حیزبه‌یه‌، که‌ به‌ پێکهاتن و به‌ به‌شداربوون له‌گه‌ڵ ئه‌و  سه‌رمایه‌دارانه‌دا و به‌ هه‌ردوویان ته‌واوی ئابووری وڵات ده‌خۆن. بوونی ئه‌و میلیاردێر و میلیۆنێرانه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت، که‌ خه‌ڵکی کوردستان تێر و پۆشته‌ و خۆشگوزه‌رانن، به‌ڵکه‌ ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێت، که‌ ئه‌وانه‌ له‌ سه‌ر حیسابی خه‌ڵکی هه‌ژار و به‌ خواردنی به‌شی ئه‌وان و به‌ به‌کاربردنی ئه‌وان و به‌ فریودانی ئه‌وان بوونه‌ته‌ میلیاردێر و میلیۆنێر. هیچ میلیاردێر و میلیۆنێرێک بێ دزیکردن نابێته‌ میلیاردێر و میلیۆنێر. هیچ ده‌وڵه‌مه‌ندییه‌ک بێ خواردنی به‌شی خه‌ڵکی دیکه‌ و بێ دزی دروست نابێت. بوونی 20 میلیاردێر و 2000 میلیۆنێر نیشانه‌ی دزی و ڕووتاندنه‌وه‌ و تاڵانکردنی خه‌ڵکه‌، نه‌ک به‌هێزیی ئابووری. بوونی 20 ملیاردێر و 2000 ملیۆنێر که‌ی به‌هێزیی ئابووری ده‌گه‌یه‌نێت! کام یه‌کێک له‌و ملیاردێر و ملیۆنێرانه‌ له‌ یه‌ک دیناری برێمه‌ری خۆی خۆش ده‌بێت بۆ برسییه‌ک، هه‌ژارێک، بێوه‌ژنێکی که‌سوکار ئه‌نفالکراو، ده‌رده‌دارێکی گیرفانبه‌تاڵ، منداڵێکی بێباوک و بێدایک، که‌ ناچێته‌ به‌ر خوێندن و ده‌چێت کار ده‌کات بۆ ئه‌وه‌ی دوو سێ خوشک و برای بژێنێت. بوونی ئه‌و میلیاردێر و میلیۆنێرانه‌ چ سوود و قازانجێک به‌ زۆرینه‌ی خه‌ڵکی هه‌ژار و چینه‌کانی خوارێی جڤاکی کوردستان ده‌گه‌یه‌نێت و به‌وان چی[4]!                                                                                
ئه‌گه‌ر که‌سێک خاوه‌نی ڕابوردوویه‌کی سیاسی بووبێت و ساڵانێک خه‌ڵکی به‌ قسه‌وباس و بانگاشه‌ی"سۆسیالیزم و مارکسیزم و ماویزم و ملانێی چینایه‌تی"یه‌وه‌ خه‌ریک کردبێت[5]، هه‌رگیز به‌و جۆره‌ بیر ناکاته‌وه‌. ئه‌مه‌ی که‌ جه‌لال تاڵه‌بانی بانگاشه‌ی بۆ ده‌کات، پێڕۆکردنی "تاتچه‌ریزم" و "تایبه‌تاندنی هه‌موو بواره‌کانی ئابووری ژیان" و "بازاڕی ئازاد"ه‌، که‌ تێڕاونین و فه‌لسه‌فه‌ی نوێلیبه‌رالیزم یا نۆلیبه‌رالیزم (New Liberalism)ه، که‌ له‌ به‌کاربردنی مرۆڤ و تاساندن و پێشێلکردن و کوشتنی  خه‌ڵکی هه‌ژار و پتر هه‌ژارکردنیان و زاڵکردنی سه‌رمایه‌دار و پتر ده‌وڵه‌نبوونیان و تاڵانکردنی سامان و وێرانکردنی جڤاک و ژینگه زیاتر، چ خێر و سوودێکی بۆ مرۆڤایه‌تی نه‌بووه‌ و نییه‌.                             
ئه‌گه‌ر که‌سێک له‌ ژیانیدا هیج سیاسه‌تیشی نه‌کردبێت، به‌ ئاسانی له‌و هاوکێشه‌یه‌ تێده‌گات، که‌ بوونی ئه‌و ژماره‌ میلیاردێر و ملیۆنێرانه‌ی سلێمانی ناکاته‌ به‌هێزیی ئابووری کوردستان. هیچ زله‌سیاسه‌تکارێکی ته‌نانه‌ت وڵاته‌ سه‌رمایه‌دارییه‌کانی وه‌ک ئه‌مه‌ریکا، ئینگلستان،  فرانسه‌،  ئه‌ڵمانیا و ژاپۆنییش، هه‌رگیز زۆربوونی میلیاردێر و میلیۆنێر به‌ تۆکمه‌یی و به‌هێزی ئابووری وڵاته‌کانیان دانانێن. جه‌لال تاڵه‌بانی، له‌ به‌رک و جزدان و کیسه‌ی پڕ و هه‌ڵاوساوی خۆیه‌وه‌ ده‌نۆڕێته‌ ئابووری کوردستان. ئه‌و بۆ خۆی ئه‌گه‌ر له‌ ڕیزی میلیاردێره‌کانی کوردستاندا نه‌بێت، ئه‌وا له‌ ڕیزی میلیۆنێره‌کانیدایه‌. خه‌ڵکانی له‌و جۆره‌یش ته‌نێ هاوتای خۆیان ده‌بینن و ده‌دۆزنه‌وه‌ و هه‌ژار و برسی و نه‌دار و گیرفانبه‌تاڵی وڵات بۆ ئه‌وان"کیسه‌ڵ و قرژانگ"ن[6].                                                                                             
وڵاتێک یا کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک ئه‌گه‌ر هه‌موو خه‌ڵکه‌که‌ی وه‌کیه‌ک سوودمه‌ند نه‌بن له‌ داهات و خزمه‌ت و به‌رهه‌می و ئه‌گه‌ر ته‌واوی بنه‌ما و پێویستییه‌کانی ژیان بۆ هه‌موو تاکێکی خه‌ڵکه‌که‌ی وه‌کیه‌ک و بێجیاوازی دابین نه‌کرێت و ئه‌گه‌ر ته‌واوی خه‌ڵکه‌که‌ی له‌ هه‌موو ماف و ده‌سکه‌وت و به‌رپرسیاریه‌تیی و ده‌سه‌ڵات و بڕیاردانێکدا هاوتا و یه‌کسان نه‌بن و ئه‌گه‌ر هه‌موو تاکه‌کانی چوونیه‌ک ئازاد و خاوه‌نی قسه‌ و  بیروڕای خۆ نه‌بن، ئه‌گه‌ر هه‌موو تێر و پۆشته‌ و خاوه‌ن کار و خانووی خۆ نه‌بن و ئه‌گه‌ر هه‌موو وه‌به‌ر بیمه‌ی بێکاری و پیری و که‌نه‌فتی و سه‌قه‌تی نه‌که‌ون و ئه‌گه‌ر سامانی وڵات بۆ هه‌مووان نه‌بێت،  هه‌رگیز به‌ کۆمه‌ڵگه‌ی خۆشگوزه‌ران ناژمێردرێت. که به‌ کۆمه‌ڵگه‌ی خۆشگوزه‌ران نه‌ژمێردرا، ئابوورییه‌که‌یشی به‌ به‌هێز و تۆکمه‌ ناژمێردرێت.                                                                                                

10-2-2007




[1] بودجه‌ی ساڵی 2007ی کوردستان، که‌ له‌ حوکوومه‌تی به‌غداوه‌ بۆی ته‌رخان کراوه‌، 5982356047  دۆلاره‌، واته: یه‌ک قیچ له‌ شه‌ش میلیار دۆلار که‌متر، که‌ له‌نێوان هه‌ردوو حیزبی ده‌سه‌ڵاتداردا، به‌ ڕێژه‌ی 52%ی بۆ پارتیی دیموکراتی کوردستان و 48% بۆ یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان، وه‌ک حیزب، دابه‌ش ده‌کرێت. ئه‌و بودجه‌یه‌ بۆ خۆی بۆ حوکوومه‌تی کوردستان دانراوه بۆ ئه‌وه‌ی وڵاتی پێ بباته‌ڕێوه‌ و خزمه‌تی خه‌ڵکی پێ بکات‌، به‌ڵام له‌ کوردستان کیسه‌ و باخه‌ڵی حوکوومه‌ت و پاره‌ی خه‌ڵکیش هه‌ر هی حیزبه. ‌هه‌ر به‌ قسه‌ی به‌رپرسانی دارایی ئه‌و حیزبانه، ئه‌و ژماره‌یه‌ به‌ داهاتی نێوخۆی کوردستانه‌وه‌ ده‌گاته‌ 8000000000 (هه‌شت میلیار) دۆلار. بنۆڕه‌ ماڵپه‌ڕی ئاوێنه‌ www.awene.com.
 [2]‌ حه‌فته‌نامه‌ی "میدیا" و هه‌ندێک ماڵپه‌ر و بڵاوکراوه‌ی کوردی، که‌ ساڵی پار ئه‌و هه‌واڵه‌یان په‌خش کرده‌وه‌، ژماره‌ی ئه‌و میلیاردێرانه‌یان به‌ 35 که‌س و میلیۆنێره‌کانیشیان به‌ پتر له‌ یه‌ک هه‌زار دانابوو.                                                  
 ، ماڵپه‌ڕی ئاوێنه‌، 2-2-2007. www.awene.com [3]
[4] ده‌ڵێن که‌سێک به‌ هه‌ڕا و هه‌ڵه‌داوان هات و چووه‌ به‌رده‌م مه‌لا نه‌سره‌ددین و گوتی مامۆستا ئه‌وه‌ له‌و کۆڵانه‌ی ئه‌ولایه‌ حه‌ڵوا و شیرینی ده‌به‌شنه‌وه‌. مه‌لایش گوتی: جا به‌ من چی! کابرا گوتی: ئاخر بۆ کۆڵانه‌که‌ی ئێوه‌ و بۆ به‌ر ماڵی ئێوه‌ چوون. مه‌لا گوتی: جا به‌ تۆ چی!                                                                                                              
[5] ساڵانی1966-1971 که‌لار مۆڵگه‌یه‌کی به‌هێزی جه‌لالی بوو. چه‌کدارێکی زۆری لێبوو و سه‌رانی جه‌لالییش به‌رده‌وام له‌وێ بوون و ئه‌گه‌ر له‌وێیش نه‌بووایه‌ن، له‌نێوان به‌کره‌جۆ و داره‌مان و به‌غدادا ته‌راتێنیان ده‌کرد. له‌ که‌لار کابرایه‌ک به‌ نێوی "مینه‌ی تاماس" هه‌بوو. پیاوێکی ئاسایی و هه‌ژار و بڕێک قسه‌قوت بوو. ڕۆژێکی هاوینی ئه‌و گه‌رمیانه‌، مینه‌ی تاماس، ده‌ستێک چۆخه‌وڕانه‌کی له‌ گونیێ(یا گوێنی وه‌ک له‌ سلێمانی پێی ده‌ڵێن) دروستکراو له‌به‌ر ده‌کات و له‌ کۆڵان داده‌نیشێت. باسی مینه‌ی تاماس و چۆغه‌وڕانه‌که‌که‌ی ده‌گاته‌وه‌ جه‌لال تاڵه‌بانی و تاڵه‌بانییش ده‌نێرێته‌ دووی مینه‌ی تاماسدا. تاماس له‌به‌رده‌م تاڵه‌بانی ئاماده‌ ده‌بێت و تاڵه‌بانی لێی ده‌پرسێت: ئه‌ری مینه‌ ئه‌و جله‌ چییه‌ له‌به‌رت کردووه‌؟ مینه‌ی تاماسیش ده‌ڵێ: جا مامه‌ مه‌گه‌ر تۆ هه‌مووده‌م باسی پرۆلیتار ناکه‌یت، ده‌ی ئه‌مه‌ جلی پرۆلیتاره‌!                                                                                                              
[6] (خه‌لیفه‌عه‌بدوڵڵا)یه‌ک هه‌بوو خه‌ڵکی دێی (گۆبان)ی گه‌رمیان و جافی گڵاڵی و خه‌لیفه‌ی شێخانی قه‌ره‌چێواری ته‌ریقه‌تی قادری بوو. که‌ تووڕه‌ ده‌بوو و ده‌که‌وته‌ نێو حاڵه‌وه‌، به‌ ده‌نگی به‌رز و هاواره‌وه‌ ده‌یقیڕاند و ده‌یزریکاند و زۆر به‌ خێرایی و چه‌ندین جار له‌سه‌ریه‌ک، وه‌ک کاسێتێک که‌ تێکده‌چێت، ده‌یگوت:"ئێمه‌ کێسه‌ڵ و قرژانگین، ئێمه‌ کێسه‌ڵ و قرژانگین". ئه‌و وه‌ک جاف به"کیسه‌ڵ" ده‌یگوت "کێسه‌ڵ" و مه‌به‌ستی له‌و ڕسته‌یه‌یش، بچووکی مرۆڤ و هیچوپووچیی بوو به‌رانبه‌ر گه‌وره‌یی خودا.  
                              

Wednesday, January 31, 2007

ئیدی وا دێره‌ بۆ که‌رکووک

ئیدی وا دێره‌ بۆ که‌رکووک

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

له‌ شاری له‌نده‌ن و له‌ هۆڵیکی زانستگه‌ی له‌نده‌ن، له‌ نێزیکی وێستگه‌ی قه‌تاری ژێرزه‌وینی ڕه‌سڵ سکوێر(Russel Square)، له‌ ڕۆژی21-1-2007 دا، چه‌ند که‌سێک بۆ ماوه‌ی شه‌ش سه‌عات و نیو کۆبوونه‌وه‌ و قسه‌وباسیان کرد. به‌شێک له‌و که‌سانه‌ له‌ کوردستانه‌وه‌ هاتبوون و به‌شێکیشیان له‌ ئه‌وروپا ده‌ژین. خه‌ڵکانێکی زۆر که‌م و دیاریکراوی دانیشتووی شاری له‌نده‌نیش، که‌ پێوه‌ندێکیان به‌ کۆمه‌ڵه‌ی کوردی و ئه‌وانه‌وه‌ هه‌یه‌، نامه‌ی تایبه‌تی بانگهێشتنیان بۆ نێردرابوو‌ و بانگکرابوون بۆ ئاماده‌بوون له‌و دانیشتنه‌دا. خڕبوونه‌وه‌ی ئه‌و به‌ڕێزانه‌ بۆ باسکردنی پرسی که‌رکووک و بڕگه‌ قانوونی 140‌ بوو. ئه‌وه‌یشی ئه‌و جڤینه‌که‌ی سازکردبوو، ده‌سته‌یه‌ک بوون‌ به‌ نێوی"ده‌سته‌ی پشتیوانیی که‌رکووک".  تا ڕۆژی دوای کۆتایی ئه‌و جڤینه‌ هیچ میدیایه‌کی کورد چ له‌ کوردستان و چ له‌ ده‌رێی کوردستان، تاکه‌ یه‌ک وشه‌یشیان له‌مه‌ڕ ئه‌و‌ جڤینه‌وه‌ نه‌نووسی‌ و په‌خش نه‌کرده‌وه‌‌. دوای ته‌واوبوونی جڤینه‌که‌ له‌ ماڵپه‌ری ئینته‌رنێتی یه‌کگرتووی ئیسلامیدا باسکرا، ئه‌ویش له‌ باسی یه‌کێک له‌ به‌شداربووانی جڤینه‌که‌دا، که‌ وه‌زیرێکی سه‌ر به‌ یه‌کگرتووی ئیسلامی بوو و دۆکتۆر نووری تاڵه‌بانییش، که‌ بۆ خۆی یه‌کێک بوو له‌ به‌شداربووانی ئه‌و جڤینه‌، ئه‌و گوتاره‌ی که‌ له‌ جڤینه‌که‌دا خوێندبوویه‌وه‌، بڵاو کرده‌وه‌. به‌ ‌ماڵپه‌ڕه‌که‌ی یه‌کگرتوو و گوتاره‌که‌ی دۆکتۆر تاڵه‌بانی، من بۆ خۆم ئاگاداری ئه‌و هه‌واڵه‌ بووم.
دوو مانگێکی تر ده‌کاته‌ چوار ساڵ، حوکوومه‌تی به‌عس ڕووخاوه‌ و که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌ی کوردستانیش "ئازاد" کراون، به‌ڵام چ ئازادییه‌ک! سه‌رانی کورد و ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان، هه‌ر له‌ ڕۆژی یه‌که‌می چوونه‌ نێو که‌رکووکیانه‌وه‌، به‌ سیاسه‌تێکی دووناسیاسه‌ت  و دووفاقی و دووحیزبی و دووده‌سه‌ڵاتی و ناته‌با و بێبه‌رنامه‌ و بێنه‌خشه‌وه‌ چوونێ.
به‌ گوێره‌ی هه‌ردوو قانوونی 58 و 140ی شه‌رمهێنه‌ر و نه‌فره‌تلێبووی ده‌ستووره‌که‌ی عیراق‌، که‌ سه‌رانی کورد هه‌ر به‌ مۆرکردنی و قایلبوون پێی، به‌وه‌ی چاره‌نووسی که‌رکووک به‌ ده‌نگدان و ڕاخوازیی یه‌کلا بکرێته‌وه‌، بۆ خۆیان کوردستانیبوونی که‌رکووکیان خسته‌ ژێر گومانه‌وه‌ و ده‌ستبه‌رداری مێژوویه‌کی سه‌دان ساڵه‌ و ڕاستییه‌کی حاشاهه‌ڵنه‌گر و گومانلێنه‌کراوی وه‌ک کوردستانیه‌تیی که‌رکووک بوون.
به‌ گوێره‌ی قانوونی 140ی نه‌فره‌تلێبوو و سروشتاندنی ڕه‌وشی که‌رکووک، ده‌بێ تا کۆتایی مانگی سێیه‌می 2007، ته‌واوی ده‌ڤه‌ر و شارۆچکه‌ دابڕاوه‌کانی ئوستانی که‌رکووک، وه‌ک خورماتوو، کفری، که‌لار و چه‌مچه‌ماڵ بگێڕدرێنه‌وه‌ سه‌ر که‌رکووک، به‌ڵام تا ئێستا یه‌ک گوند، یه‌ک کۆڵان، یه‌ک میتر خاک و تاکه‌ یه‌ک ماڵی ئه‌و شوێنانه‌ نه‌گێڕدراوه‌ته‌وه‌ سه‌ر که‌رکووک و کۆتایی مانگی سێیه‌میش که‌متر له‌ دوو مانگی ماوه‌!
به‌ گوێره‌ی قانوونی 140ی نه‌فره‌تلێبوو، ده‌بێ له‌ پێش کۆتایی ساڵی 2007دا، ته‌واوی کوردی ئاواره‌ و وه‌ده‌رنراو له‌ که‌رکووک بگێڕدرێنه‌وه‌ که‌رکووک و عه‌ره‌بی هه‌نارده‌ی[1] سه‌رده‌می به‌عس و عه‌ره‌باندنیش بگێڕدرێنه‌وه‌ خاک و وڵاتی خۆیان، لێ تا ئێستا وه‌ها کارێک نه‌کراوه‌ و هه‌رچی عه‌ره‌بی هه‌نارده‌ن هه‌ر له‌ که‌رکووکن و ئاواره‌ی که‌رکووکیش ئه‌گه‌ر به‌شێکیشی گه‌ڕابێته‌وه‌، له‌ خاک و ماڵی خۆیاندا(که‌رکووک) ئه‌وان هه‌ر ئاواره‌ن و له‌ خراپترین ڕه‌وشدا ده‌ژین.
به‌ گوێره‌ی قانوونی 140ی نه‌فره‌تلێبوو، ده‌بێ دوای گێڕانه‌وه‌ی شارۆچکه‌ و ده‌ڤه‌ره‌ قرتاوه‌کانی که‌رکووک بۆ سه‌ر که‌رکووک و دوای گێڕانه‌وه‌ی عه‌ره‌بی عه‌ره‌باندن بۆ وڵاتی خۆیان و دوای گێڕانه‌وه‌ی کوردانی ئاواره‌ بۆ که‌رکووک، ئامار و سه‌رژمێرییه‌ک ئه‌نجام بدرێت. ته‌واوی ئه‌و کارانه‌ ده‌بێ پێش کۆتایی 2007 بکرێن، لێ هێشتا یه‌که‌م هه‌نگاو بۆ یه‌که‌م کار نه‌نراوه‌!
سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان و ده‌سه‌ڵاتی کورد له‌ که‌رکووک تا ئێستا ناوه‌ به‌عسی و عه‌ره‌بێنراوه‌کانی یه‌ک گه‌ڕه‌ک و یه‌ک جاده‌ی که‌رکووکیان نه‌گۆڕیوه‌. میدیاکانی کوردستان به‌ ته‌له‌ڤزیۆن و ڕادیۆ و ڕۆژنامه‌ و ته‌نانه‌ت ماڵپه‌ڕی حیزبه‌کان و ده‌سه‌ڵاتی کوردیشه‌وه‌ تا ئێستا زۆر بێشه‌رمانه‌ و بێئاوڕووانه‌ و بێ ئه‌وه‌ی هیچ بیرێکی لێ بکه‌نه‌وه‌، که‌ باسی گه‌ڕه‌که‌کانی که‌رکووک ده‌که‌ن و نێویان ده‌به‌ن، هه‌ر ناوه‌ به‌عسی و عه‌ره‌بێنراوه‌کانی سه‌رده‌می به‌عس به‌کار ده‌به‌ن. بۆ نموونه‌ ده‌ڵێن: گه‌ڕه‌کی ئه‌لعورووبه(العروبة)‌، گه‌ڕه‌کی ئه‌لواسیتی(الواسطي)، گه‌ڕه‌کی ئه‌لموسه‌ننا (المثنی)، گه‌ڕه‌کی ئه‌لجاحیز(الجاحظ)، گه‌ڕه‌کی ئه‌لحوڕییه(الحریة)‌، گه‌ڕه‌کی ئه‌لحه‌ججاج(الحجاج)، دوورلئه‌من(دورالامن)، گه‌ڕه‌کی ئه‌ششورته(الشرطة)‌ و....له‌ هه‌موویش دزێوتر و ناحه‌زتر، گه‌ڕه‌کی ئه‌لبه‌عس(البعث)، له‌ کاتێکدا که‌ نێوی به‌عس له‌ هیچ شوێنێکی عیراق و له‌ نێو عه‌ره‌بی عیراقیشدا نه‌ماوه، که‌چی له‌ که‌رکووک، به‌ سایه‌ی سه‌ری ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستانه‌وه‌ هه‌ر ماوه‌ و بۆ خۆیان،‌ وه‌ک بڵێی له‌ زاریان خۆش بێت، هه‌ر ده‌یڵێنه‌وه‌!
به‌ گوێره‌ی قانوونی 140ی نه‌فره‌تلێبوو، کێشه‌ی که‌رکووک له‌ چوارچێوه‌ی عیراقدا و عیراقییانه‌ و به‌ هاوئاهه‌نگیی له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ عیراقی و نه‌ته‌وه‌جیاواز و هێزه‌جیاوازه‌کاندا چاره‌سه‌ر ده‌کرێت. تورکیایش هه‌میشه‌ وه‌ک "مشته‌ی نێو هه‌مبانه‌که" ئاماده‌یه‌ و له‌سه‌ر پێیه‌ و هه‌رده‌م مرخی له‌ که‌رکووک خۆش کردووه‌ و به‌ هی خۆی ده‌زانێت و پشتی شۆڤینیستانی تورکمانی که‌رکووک ده‌گرێت و له‌گه‌ڵ هه‌موو ‌‌جیهاندا و ته‌نانه‌ت له‌ته‌ک شه‌یتانیشدا دژی کورد هاریکاریی ده‌کات، که‌چی سه‌رانی کورد ناتوانن بۆ یه‌ک جاریش، ئه‌گه‌ر وه‌ک کورد، له‌به‌ر به‌رژه‌وه‌نده‌ ئابووری و پێوه‌نده‌کانیان له‌گه‌ڵ تورکیادا ناوێرن، هه‌ر هیچ نه‌بێت"عیراقییانه‌" و بڕێک به‌ توندیی به‌رپه‌رچی تورکیا بده‌نه‌وه. سه‌رانی کورد‌ بۆ خۆیان ماف به‌ تورکیا ده‌ده‌ن و ڕێگه‌ی بۆ خۆش ده‌که‌ن، که‌ خۆ له‌ پرسی که‌رکووک هه‌ڵقورتێنێت و خۆ به‌ خاوه‌نی که‌رکووک بزانێت. به‌وه‌ی که‌ هه‌ر جا نا جارێک بانگهێشتنی تورکه‌کان ده‌که‌ن بۆ "سه‌ردانی که‌رکووک و ئاگاداربوون له‌ نزیکه‌وه‌ له‌ ڕه‌وشی تورکمانه‌کان و که‌رکووک"[2]، بۆ خۆیان تورکیا ده‌که‌نه‌ خاوه‌نی که‌رکووک یا هیچ نه‌بێت خاوه‌ن به‌ش له‌ که‌رکووک. ئه‌گه‌ر که‌رکووک، وه‌ک سه‌رانی کورد مۆریان کردووه‌، پرسێکی عیراقییه‌، ئیدی تورکیا چ مافێکی به‌سه‌ره‌وه‌ هه‌یه‌! سه‌رانی کورد ئه‌گه‌ر بڕێک بوێر بووایه‌ن و چاوه‌خواری به‌رژه‌وه‌نده‌ ئابووری و پێوه‌ند و گرێدراوییه‌کانیان له‌گه‌ڵ تورکیادا نه‌بووایه‌ن، ئه‌وا به‌ هێنانه‌گؤڕێی باسی ڕه‌وشی باکووری کوردستانی بنده‌ستی تورکیا له‌گه‌ڵ تورکه‌کاندا و به‌ دنه‌دانی په‌که‌که‌ و خه‌ڵکانی دیکه‌ی دژ به‌ تورکیا، تورکیایان هه‌راسان و که‌لله‌یی ده‌کرد و گوشاره‌که‌ی سه‌ر خۆیانیش، که‌ هه‌میشه‌ وه‌ک گیسکه‌که‌ی هه‌یاسی لێکردوون، که‌م ده‌کرده‌وه.‌  
ئه‌وه‌ی بۆ میلیۆنان کورد و  بۆ من جێی پرسیاره‌، پرسێکی چاره‌نووسازی وه‌ک که‌رکووک، که‌ گرنگترین پرسی سیاسی و مه‌زنترین کێشه‌ و ئاڵۆزترین گرێکوێره‌ی نێوان خه‌ڵکی کوردستان و بزاڤی ڕزگاریخوازی کوردستان و حوکوومه‌تی نێوندیی عیراق بووه‌ له‌ هه‌موو سه‌رده‌مێکدا و له‌وه‌تی عیراق دامه‌زراوه‌، چۆن وه‌ها له‌ هۆڵێکی داخراوی شارێکی ئه‌وروپاییدا و له‌ نێو بازنه‌یه‌کی داخراوی چه‌ند که‌سێکدا، که‌ ئه‌گه‌ر نه‌ڵێم هه‌ر هه‌موو به‌ڵام زۆریان، سه‌روسه‌ودایه‌کیان له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵات و حیزب و ده‌سگا و کارگێڕییه‌کانی کوردستاندا هه‌یه‌، ده‌خرێته‌ به‌رباس و قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌کرێت! دیاره‌ من گومانم له‌ دڵسۆزیی و شه‌که‌تبوونی هیچ یه‌کێک له‌و هێژایانه‌ نییه، لێ به‌ من ‌پرسی که‌رکووک، پرسی ته‌واوی خه‌ڵکی کوردستانه‌ و پرسی خه‌ڵکه‌ و پرسی مرۆڤی ئاسایی کورد و ناکوردی کوردستانه‌. پرسی که‌رکووک، پرسێکه‌ پێوه‌ندی به‌ ته‌واوی مرۆڤه‌کانی دانیشتووانی کوردستان، ته‌واوی کوردستانه‌وه، هه‌یه‌ و هه‌موو که‌س بۆی هه‌یه‌ و ده‌بێت له‌ باسکردنی و قسه‌له‌سه‌رکردنیدا به‌شدار بێت. پرسی که‌رکووک، ده‌بێ له‌ پرسی نێو  هۆڵی داخراو و بازنه‌ی داخراو و کۆڕی حیزب و گرۆ و کارگێڕی و ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، بکرێته‌ پرسی خه‌ڵک، پرسی ته‌واوی خه‌ڵک، پرسی نێو جاده‌ و کۆڵان و گه‌ڕه‌ک و کارگه‌ و کێڵگه‌ و خێزان و خوێندنگه‌ و پرسی هه‌ژار و ئاواره‌ و چینه‌ داڕزاوه‌کانی کوردستان.
سه‌رکردیه‌تیی سیاسی کوردستان، زۆر دره‌نگئاخێزانه‌ و خاووخلیچکانه‌ ده‌جووڵێته‌وه و ‌ به‌ مه‌به‌ست یا بێ مه‌به‌ست، به‌م ڕه‌وته‌ کیسه‌ڵییه‌ی بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌ی که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌ی له‌ کوردستان قرتێنراو بۆ سه‌ر کوردستان، که‌ له‌ ماوه‌ی سێ ساڵدا هیچ نه‌کراوه‌ و له‌ ماوه‌ی ئه‌م ساڵی 2007 ه‌دا ده‌بێ هه‌موو کاره‌کان ته‌واو بن، هه‌رگیز پێناچێت به‌م ماوه‌ کورته‌ فریای هیچ بکه‌وێت و پێده‌چێت گه‌لێک دێر بێت.
من به‌ ده‌ستی خۆم نییه‌ و خۆیشم به‌ ناڕاست نازانم و پێشموایه‌ ته‌واوی خه‌ڵکی‌ کوردستانیش، بێجگه‌ له‌ خه‌ڵکانی ده‌سه‌ڵات و سه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵات و حیزبییان، وه‌ک من بیر ده‌که‌نه‌وه‌، گومانم له‌ ڕاستگۆیی و به‌ته‌نگه‌وه‌هاتن و دڵسۆزیی سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کورد هه‌یه‌، له‌مه‌ڕ پرسی که‌رکووک. ئه‌وه‌ی بۆ ته‌واوی خه‌ڵکی کوردستان و بۆ من جێی پرسیاره‌ و سه‌رێشه‌م بۆ دروست ده‌کات و نیگه‌رانم ده‌کات ئه‌وه‌یه‌،  ئه‌گه‌ر له‌ ده‌نگدان و ڕاخوازی و ڕیفراندۆمه‌که‌دا دۆڕان و که‌رکووک "به‌ قانوون" نه‌گێردرایه‌وه‌ سه‌ر کوردستان و له‌ کوردستان به‌ ته‌واوی قرتێنرا، ئیدی ته‌واو"ئاو بێنه‌ ده‌ست بشۆ"! ئه‌وده‌می چ ده‌ڵێن و چۆن به‌رسڤی نه‌وه‌کانی داهاتووی کورد و مێژوو ده‌ده‌نه‌وه‌!!! سه‌رانی کورد، ئه‌گه‌ر تا ئێستا نه‌یانزانیوه‌، یا خۆیانی لێ گێل ده‌که‌ن، گه‌ره‌که‌ ئه‌وه‌ بزانن، که‌ که‌رکووک به‌ قانوون نه‌ عه‌ره‌بینراوه‌ و به‌ قانوونیش ناگه‌ڕێته‌وه‌ و  ناکرێته‌وه‌ کوردستان، به‌ڵکه‌ که‌رکووک بۆ خۆی کوردستانه‌ و هه‌موو منجه‌منج و لێوه‌له‌رزه‌ و گومان و سازشکارییه‌ک له‌سه‌ر کورردستانیبوونی که‌رکووک، ناپاکییه‌ به‌رانبه‌ر گه‌وره‌ترین پرسی گه‌لی کوردستان[3].  

31-1-2007
   



 [1] ئه‌گه‌ر به‌ عه‌ره‌بی عه‌ره‌باندنی که‌رکووک بگوترێ"هاورده‌" ده‌کاته‌ ئه‌وه‌ی که‌ بۆ که‌رکووک هێنراون. من که‌ ده‌ڵێم "هه‌نارده‌" مه‌به‌ستم ئه‌وه‌یه‌، که‌ له‌ لایه‌ن ڕێژیمی به‌عسه‌وه‌ نێردراون و به‌عس هه‌ناردوونی. هیچ یه‌کێک له‌و دوو وشه‌یه‌ هه‌ڵه‌ نییه‌.                                                                                 
[2] چه‌ندین جار جه‌لال تاڵه‌بانی بۆ خۆی بانگهێشتنی شاندی تورکی بۆ که‌رکووک کردووه‌. له‌م به‌ینه‌یشدا عه‌دنان موفتی، سه‌رۆکی په‌رله‌مانی کوردستانیش، بانگهێشتنی تورکانی کرده‌وه‌ بۆ که‌رکووک. بانگهێشتنی تورکان بۆ که‌رکووک، کراوه‌یه‌ و سه‌رانی کورد هه‌میشه‌ئاماده‌ن له‌ خزمه‌تیاندا بن.
[3] که‌ ده‌گوترێ پرسی که‌رکووک، مه‌به‌ست ته‌واوی که‌رکووک و هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌کانی تریشه‌، وه‌ک مووسڵ(ته‌واوی مووسڵ) و مه‌خموور و خانه‌قین و مه‌نده‌لی و شاره‌بان و  به‌دره‌ و جه‌سسان و به‌شێکیش له‌ ئوستانی کووت.                                                                                                          

Saturday, January 27, 2007

فایلداره‌ ئاشکراکان

فایلداره‌ ئاشکراکان

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

ڕۆژانی 7-8 مانگی یه‌که‌می ساڵی 2007 یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان، خڕبوونه‌وه‌یه‌کی به‌ نێوی "پلینیۆم" به‌ سه‌رۆکایه‌تیی جه‌لال تاڵه‌بانی، سکرتێری گشتیی یه‌کیه‌تیی، له‌  قه‌ڵاچوالان(سلێمانی) ساز کرد. ئه‌و خڕبوونه‌وه‌یه‌ بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێک ساز کرابێت، کارێکی که‌ ئه‌نجامی دا، به‌ فه‌رمی و به‌ ئاشکرا لابردنی تۆمه‌تی سیخوڕیی له‌سه‌ر و لێخۆشبوون بوو له‌ جه‌ند ئه‌ندامیکی سه‌رکرده‌یه‌تیی یه‌کیه‌تیی، که‌ به‌ فایلدار ناسرابوون. ئه‌و که‌سانه‌: سه‌عدی پیره‌، شاڵاوی عه‌لی عه‌سکه‌ری، مسته‌فا چاوڕه‌ش و ئاسۆ ئه‌ڵمانی بوون. ئه‌وه‌ی له‌و خڕبوونه‌وه‌یه‌دا ئه‌نجام درا بێجگه‌ له‌ گاڵته‌جاڕی و خۆڵکردنه‌ نێو چاوی خه‌ڵک زیاتر شتێکی دیکه‌ نه‌بوو، چونکه‌:                                                                                
1. ئه‌و فایلدارانه‌، که‌ به‌ حیساب له‌و جڤینه‌دا له‌ تاوانه‌کانیان خۆش بوون، ته‌واوی ئه‌و ماوه‌یه‌ی که‌ تۆمه‌ته‌که‌یشیان له‌ سه‌ر بوو، هه‌رگیز له‌ ده‌رێی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی نه‌بوونه‌ و به‌رده‌وامیش کاره‌ حیزبی و  کارگێرییه‌ فه‌رمی و سیاسییه‌کانی خۆیان وه‌ک ئه‌ندامگه‌لێکی یه‌کیه‌تیی هه‌ڵسووڕاندووه‌‌. هه‌ر بۆ نموونه‌، سه‌عدی پیره‌، که‌ به‌رپرسی مه‌ڵبه‌ندی هه‌ولێری یه‌کیه‌تییه‌، پێشتریش هه‌روا بووه‌ و مسته‌فا چاوڕه‌ش، که‌ سه‌رکرده‌یه‌کی له‌شکریی یه‌کیه‌تییه‌، پێشتریش هه‌روا بووه‌ و شاڵاوی عه‌لی عه‌سکه‌ریییش، به‌رپرسی پاساوه‌نانی کارگه‌که‌ی تاسلووجه‌یه‌، که‌ پاسه‌وانه‌کانی چه‌ندین کارگه‌ریان دایه‌ به‌ر گولله‌، که‌واته‌ به‌ نه‌به‌خشراوی و به‌ به‌خشراوی، ئه‌وانه‌ به‌شێک بوونه‌ له‌ ده‌سگه‌کانی  یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی و لێی جوێ نه‌بوونه‌ته‌وه‌ و کاری خۆیانیش به‌ ته‌واوی هه‌ر کردووه‌.                                                   
2. فایلدارانی نێو یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی، ته‌نێ ئه‌و چوار که‌سه‌ نه‌بوونه‌ و نین، به‌ڵکه‌ ده‌یان و سه‌دانی وه‌ک ئه‌وانه‌ و له‌وانه‌ زه‌لامتر له‌ نێو ئه‌و حیزبه‌دا هه‌بوونه‌ و هه‌ن. ڕه‌نگه‌ ئه‌و چوار که‌سه‌ له‌ بێبه‌ختی و چاره‌ڕه‌شیی خۆیان، وه‌ک به‌ختیاران و زوووه‌خۆکه‌وتووانی دیکه‌، فریا نه‌که‌وتبن له‌ کاتی فڕکان فڕکانه‌که‌دا فایله‌کانیان وه‌شێرن تا به‌و ئه‌نجامه‌ نه‌گات. یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی، بۆ ئاشکرانه‌کردن و داپۆشین و له‌ ڕاستیشدا بۆ به‌خشینی فایل و فایلدارانی دیکه‌ی نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی حیزبه‌که‌یان، ئه‌و شانۆییه‌یان‌ ئه‌نجام دا و به‌ ده‌رکردنی بڕیاری به‌خشین له‌و فایلدارانه‌، سه‌رانی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کارێکی وایان کرد، که‌ ئیدی باسوخواسی فایل و فایلداریی، ئه‌گه‌ر جاروبار له‌ خه‌ڵکانێکی لاسار و بڕێک چه‌مووشی نێو حیزبه‌که‌یانه‌وه‌ هاتبێته‌ گۆڕێ، به‌ ته‌واوی داخرێت و بپێچرێته‌وه‌ و خه‌ڵکانی له‌و جۆره‌یش ده‌مکوتکرێن.                                                                                                                   
3. جه‌لال تاڵه‌بانی، که‌ بۆ له‌ سێداره‌دانی سه‌رانی ڕێژیمی به‌عسی عیراق، قایل نه‌ده‌بوو بڕیاره‌که‌ مۆر بکات و بیانوویشی بۆ ئه‌وه‌ هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ بوو، که‌ ئه‌و پیاوێکی قانوونییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ وه‌ها کارێک ناکات. هه‌ر له‌و قانوونه‌ی، که‌ جه‌لال تاڵه‌بانی پێش پتر له‌ په‌نجا و چه‌ند ساڵ خوێندوویه‌تی و له‌ هه‌موو قانوونێکی ئه‌م جیهانه‌دا باسی ئه‌وه‌ ده‌کرێت، که‌ شتێک هه‌یه‌ پێی ده‌گوترێ"مافی گشتی" یا "مافی خه‌ڵک" یا "مافی کۆمه‌ل". به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌، هه‌موو تاوانێک له‌ جۆری  سیخوڕی بۆ بێگانه‌ و خزمه‌تکردن به‌ دوژمن، ده‌که‌ونه‌ چوارچێوه‌ی ناپاکی و خیانه‌ته‌وه‌، له‌ وڵات و گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ و خاک و خه‌ڵک و کۆمه‌ڵ. ئه‌و تاوانه‌ی ئه‌و فایلدارانه‌ ئه‌نجامیان داوه‌، تاوانێکه‌ ڕێک ده‌که‌وێته‌ ئه‌و چوارچێوه‌یه‌وه‌ و تاوانێک نییه‌ ته‌نیا به‌رانبه‌ر یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان کرابێت. ئه‌وانه‌ که‌ سیخوڕییان کردووه، بۆ لایه‌نێک و ده‌سه‌ڵاتێکیان کردووه‌، که‌ حوکوومه‌تی عیراق بووه‌ و حوکوومه‌تی عیراقیش ته‌نیا دژ به‌ یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی نه‌بووه‌، به‌ڵکه‌ بێجگه‌ له‌‌وانه‌ی له‌ خزمه‌تیدا بوونه‌‌ وه‌ک جاشه‌ کورده‌کان و سیخوڕان و خه‌ڵکانی خۆفرۆش، ئیدی دژی ته‌واوی خه‌ڵکانی نابه‌عسی ‌ کوردستان و چه‌پ و شیعه‌ی عیراق بووه‌. بۆیه‌ نه‌ یه‌کیه‌تیی نیشتمانی و نه‌ جه‌لال تاڵه‌بانی و نه‌ هیچ سه‌رکردیه‌کی دیکه‌، مافی ئه‌وه‌یان نه‌بووه‌ و نییه‌، بڕیاری لێخۆشبوون بۆ ئه‌و فایلدارانه‌‌ ده‌رکه‌ن، به‌ڵکه‌ ئه‌وانه‌ و ته‌واوی فایلدارانی ئاشکرابوو و نائاشکرای نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی یه‌کیه‌تیی و نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی و بنکرده‌یه‌تیی هه‌موو حیزبه‌کانی دیکه‌ و نێو هه‌موو سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی و ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان، که‌ ملقه‌وی ملقه‌وی و که‌ته‌ که‌ته‌ و تێر و ته‌سه‌ل له‌ کوردستان و ناکوردستاندا ته‌راتێن ده‌که‌ن، ده‌بوو و ده‌بێ بخرێنه‌ به‌رده‌م گه‌ل و له‌ دادگایه‌کی گه‌لێردا و گه‌ل بڕیاری به‌خشین یا نه‌به‌خشین و سزادانیان بدات.                                                                                                                           
ئه‌و مافی خه‌ڵک و کۆمه‌ڵ و خاک و نه‌ته‌وه‌ و وڵات و گه‌ل و مافه‌ گشتییه‌، نه‌ک هه‌ر ئێستا و ئه‌مڕۆ و ئه‌و فایلدارانه‌، به‌ڵکه‌ حه‌قوایه‌ هێزی گه‌ڕانه‌دواوه‌ و ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ ڕابوردوو و خوێندنه‌وه‌ی هه‌رچی تاوانباران و ئه‌و جۆره‌ تاوانانه‌ی چه‌ندین ساڵه‌ی پێشوویشی هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵک بتوانێت جیاوازیی له‌ نێوان تاوانبار و بێتاوان و ناپاک و پاک و سیخوڕ و شۆڕشگێڕ و جاش و پێشمه‌رگه‌دا بکات و مه‌رزی نێوان ئه‌وانه‌ کاڵ نه‌بێته‌وه‌ یا وه‌ک ئێستا هه‌ر به‌ ته‌واوی نه‌سڕێته‌وه‌.                  ئه‌وانه‌ی به‌خشران فایلداره‌ ئاشکراکان بوون و دووری و جیاوازیی نیوان فایلداری ئاشکرا و فایلداری نائاشکرای ته‌نانه‌ت نێو‌ هۆڵی خڕبوونه‌وه‌که‌یش،‌ ڕه‌نگه‌ هه‌ر ته‌نیا چه‌ند میترێک بووبێت یا دیوان و سه‌کۆی گوتاردان و به‌ڕێوه‌بردنی خڕبوونه‌وه‌که‌ بووبێت[1]! خه‌ڵک مافی خۆیه‌تی بپرسێت: ئاخۆ چه‌ندین فایلداری دیکه‌ی نائاشکرا له‌ نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسی کوردستان و سه‌رکرده‌یه‌تیی حیزبه‌کانی کوردستاندا هه‌ن و بۆ ئاشکرا ناکرێن که‌ی ئاشکرا ده‌بن؟  خه‌ڵکی کورد ده‌بوو و ده‌بێ ئه‌و پرسیارانه‌ی هه‌موو ڕۆژ کردبا و بکا، تا ڕاده‌ی  هه‌راسان و که‌رکڕدنی ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاته‌که‌ی.                                                                                                         
27-1-2007



 [1]مامۆستاعه‌لائه‌ددین سه‌ججادی له‌ لاپه‌ڕه‌ 187-188ی به‌رگی یه‌که‌می، (ڕشته‌ی مراواری)یه‌که‌یدا ده‌نووسێت:"جارێک (مفتی زه‌هاوی)  له‌ به‌غدا لای والی داده‌نیشێ و له‌ ته‌نیشتیه‌وه‌ ئه‌بێ و سه‌رینێک له‌ به‌ینیانا ئه‌بێ. له‌و وه‌خته‌دا یه‌کێک له‌ کورده‌ فه‌یلییه‌کان ئه‌به‌نه‌ لای والی و والی زۆر تووڕه‌ ئه‌بێ و ئه‌ڵێ: بریا ئه‌مزانی به‌ینی کورد و که‌ر چه‌نده‌؟ خێرا(مفتی زه‌هاوی هه‌ڵئه‌داتێ ئه‌ڵێ: ته‌نها سه‌رینێکه‌! والی که‌ لا ئه‌کاته‌وه‌ زۆر شه‌رمه‌زار ئه‌بێ و داوای لێبوردنی لێ ئه‌کا".                                                                                                                                              
 پیاوێکی خه‌ڵکی عه‌ره‌بستانی سعوودی و یه‌کێکی مسری له‌ شوێنێکدا تووشی یه‌کتر ده‌بن. سعوودییه‌که‌ له‌ مسرییه‌که‌ ده‌پرسێت: بۆ ناشتا(نانی به‌یانی) ئێوه‌ چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: پاقله‌. سعوودییه‌که‌ ده‌ڵێ: ئه‌ی بۆ فراڤین(نانی نیوه‌ڕۆ) چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: پاقله‌. سعوودییه‌که‌ ده‌ڵێ: باشه‌ ئه‌وه‌ به‌یانی پاقله‌ ده‌خؤن و نیوه‌ڕۆ پاقله‌ ده‌خۆن، ئه‌دی بۆ شیو(نانی ئێواره‌) چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ هه‌مدیس ده‌ڵێ: پاقله‌. سعودییه‌که‌ ده‌ڵێ: باشه‌ ئێوه‌ چی له‌ ئاژه‌ڵتان جودا ده‌کاته‌وه‌؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: زه‌ریای سوور.                                                                                                                            

فایلداره‌ ئاشکراکان

فایلداره‌ ئاشکراکان

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

ڕۆژانی 7-8 مانگی یه‌که‌می ساڵی 2007 یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان، خڕبوونه‌وه‌یه‌کی به‌ نێوی "پلینیۆم" به‌ سه‌رۆکایه‌تیی جه‌لال تاڵه‌بانی، سکرتێری گشتیی یه‌کیه‌تیی، له‌  قه‌ڵاچوالان(سلێمانی) ساز کرد. ئه‌و خڕبوونه‌وه‌یه‌ بۆ هه‌ر مه‌به‌ستێک ساز کرابێت، کارێکی که‌ ئه‌نجامی دا، به‌ فه‌رمی و به‌ ئاشکرا لابردنی تۆمه‌تی سیخوڕیی له‌سه‌ر و لێخۆشبوون بوو له‌ جه‌ند ئه‌ندامیکی سه‌رکرده‌یه‌تیی یه‌کیه‌تیی، که‌ به‌ فایلدار ناسرابوون. ئه‌و که‌سانه‌: سه‌عدی پیره‌، شاڵاوی عه‌لی عه‌سکه‌ری، مسته‌فا چاوڕه‌ش و ئاسۆ ئه‌ڵمانی بوون. ئه‌وه‌ی له‌و خڕبوونه‌وه‌یه‌دا ئه‌نجام درا بێجگه‌ له‌ گاڵته‌جاڕی و خۆڵکردنه‌ نێو چاوی خه‌ڵک زیاتر شتێکی دیکه‌ نه‌بوو، چونکه‌:                                                                                
1. ئه‌و فایلدارانه‌، که‌ به‌ حیساب له‌و جڤینه‌دا له‌ تاوانه‌کانیان خۆش بوون، ته‌واوی ئه‌و ماوه‌یه‌ی که‌ تۆمه‌ته‌که‌یشیان له‌ سه‌ر بوو، هه‌رگیز له‌ ده‌رێی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی نه‌بوونه‌ و به‌رده‌وامیش کاره‌ حیزبی و  کارگێرییه‌ فه‌رمی و سیاسییه‌کانی خۆیان وه‌ک ئه‌ندامگه‌لێکی یه‌کیه‌تیی هه‌ڵسووڕاندووه‌‌. هه‌ر بۆ نموونه‌، سه‌عدی پیره‌، که‌ به‌رپرسی مه‌ڵبه‌ندی هه‌ولێری یه‌کیه‌تییه‌، پێشتریش هه‌روا بووه‌ و مسته‌فا چاوڕه‌ش، که‌ سه‌رکرده‌یه‌کی له‌شکریی یه‌کیه‌تییه‌، پێشتریش هه‌روا بووه‌ و شاڵاوی عه‌لی عه‌سکه‌ریییش، به‌رپرسی پاساوه‌نانی کارگه‌که‌ی تاسلووجه‌یه‌، که‌ پاسه‌وانه‌کانی چه‌ندین کارگه‌ریان دایه‌ به‌ر گولله‌، که‌واته‌ به‌ نه‌به‌خشراوی و به‌ به‌خشراوی، ئه‌وانه‌ به‌شێک بوونه‌ له‌ ده‌سگه‌کانی  یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی و لێی جوێ نه‌بوونه‌ته‌وه‌ و کاری خۆیانیش به‌ ته‌واوی هه‌ر کردووه‌.                                                  
2. فایلدارانی نێو یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی، ته‌نێ ئه‌و چوار که‌سه‌ نه‌بوونه‌ و نین، به‌ڵکه‌ ده‌یان و سه‌دانی وه‌ک ئه‌وانه‌ و له‌وانه‌ زه‌لامتر له‌ نێو ئه‌و حیزبه‌دا هه‌بوونه‌ و هه‌ن. ڕه‌نگه‌ ئه‌و چوار که‌سه‌ له‌ بێبه‌ختی و چاره‌ڕه‌شیی خۆیان، وه‌ک به‌ختیاران و زوووه‌خۆکه‌وتووانی دیکه‌، فریا نه‌که‌وتبن له‌ کاتی فڕکان فڕکانه‌که‌دا فایله‌کانیان وه‌شێرن تا به‌و ئه‌نجامه‌ نه‌گات. یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی، بۆ ئاشکرانه‌کردن و داپۆشین و له‌ ڕاستیشدا بۆ به‌خشینی فایل و فایلدارانی دیکه‌ی نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی حیزبه‌که‌یان، ئه‌و شانۆییه‌یان‌ ئه‌نجام دا و به‌ ده‌رکردنی بڕیاری به‌خشین له‌و فایلدارانه‌، سه‌رانی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کارێکی وایان کرد، که‌ ئیدی باسوخواسی فایل و فایلداریی، ئه‌گه‌ر جاروبار له‌ خه‌ڵکانێکی لاسار و بڕێک چه‌مووشی نێو حیزبه‌که‌یانه‌وه‌ هاتبێته‌ گۆڕێ، به‌ ته‌واوی داخرێت و بپێچرێته‌وه‌ و خه‌ڵکانی له‌و جۆره‌یش ده‌مکوتکرێن.                                                                                                                   
3. جه‌لال تاڵه‌بانی، که‌ بۆ له‌ سێداره‌دانی سه‌رانی ڕێژیمی به‌عسی عیراق، قایل نه‌ده‌بوو بڕیاره‌که‌ مۆر بکات و بیانوویشی بۆ ئه‌وه‌ هه‌میشه‌ ئه‌وه‌ بوو، که‌ ئه‌و پیاوێکی قانوونییه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ وه‌ها کارێک ناکات. هه‌ر له‌و قانوونه‌ی، که‌ جه‌لال تاڵه‌بانی پێش پتر له‌ په‌نجا و چه‌ند ساڵ خوێندوویه‌تی و له‌ هه‌موو قانوونێکی ئه‌م جیهانه‌دا باسی ئه‌وه‌ ده‌کرێت، که‌ شتێک هه‌یه‌ پێی ده‌گوترێ"مافی گشتی" یا "مافی خه‌ڵک" یا "مافی کۆمه‌ل". به‌ گوێره‌ی ئه‌وه‌، هه‌موو تاوانێک له‌ جۆری  سیخوڕی بۆ بێگانه‌ و خزمه‌تکردن به‌ دوژمن، ده‌که‌ونه‌ چوارچێوه‌ی ناپاکی و خیانه‌ته‌وه‌، له‌ وڵات و گه‌ل و نه‌ته‌وه‌ و خاک و خه‌ڵک و کۆمه‌ڵ. ئه‌و تاوانه‌ی ئه‌و فایلدارانه‌ ئه‌نجامیان داوه‌، تاوانێکه‌ ڕێک ده‌که‌وێته‌ ئه‌و چوارچێوه‌یه‌وه‌ و تاوانێک نییه‌ ته‌نیا به‌رانبه‌ر یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان کرابێت. ئه‌وانه‌ که‌ سیخوڕییان کردووه، بۆ لایه‌نێک و ده‌سه‌ڵاتێکیان کردووه‌، که‌ حوکوومه‌تی عیراق بووه‌ و حوکوومه‌تی عیراقیش ته‌نیا دژ به‌ یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی نه‌بووه‌، به‌ڵکه‌ بێجگه‌ له‌‌وانه‌ی له‌ خزمه‌تیدا بوونه‌‌ وه‌ک جاشه‌ کورده‌کان و سیخوڕان و خه‌ڵکانی خۆفرۆش، ئیدی دژی ته‌واوی خه‌ڵکانی نابه‌عسی ‌ کوردستان و چه‌پ و شیعه‌ی عیراق بووه‌. بۆیه‌ نه‌ یه‌کیه‌تیی نیشتمانی و نه‌ جه‌لال تاڵه‌بانی و نه‌ هیچ سه‌رکردیه‌کی دیکه‌، مافی ئه‌وه‌یان نه‌بووه‌ و نییه‌، بڕیاری لێخۆشبوون بۆ ئه‌و فایلدارانه‌‌ ده‌رکه‌ن، به‌ڵکه‌ ئه‌وانه‌ و ته‌واوی فایلدارانی ئاشکرابوو و نائاشکرای نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی یه‌کیه‌تیی و نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی و بنکرده‌یه‌تیی هه‌موو حیزبه‌کانی دیکه‌ و نێو هه‌موو سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی و ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان، که‌ ملقه‌وی ملقه‌وی و که‌ته‌ که‌ته‌ و تێر و ته‌سه‌ل له‌ کوردستان و ناکوردستاندا ته‌راتێن ده‌که‌ن، ده‌بوو و ده‌بێ بخرێنه‌ به‌رده‌م گه‌ل و له‌ دادگایه‌کی گه‌لێردا و گه‌ل بڕیاری به‌خشین یا نه‌به‌خشین و سزادانیان بدات.                                                                                                                           
ئه‌و مافی خه‌ڵک و کۆمه‌ڵ و خاک و نه‌ته‌وه‌ و وڵات و گه‌ل و مافه‌ گشتییه‌، نه‌ک هه‌ر ئێستا و ئه‌مڕۆ و ئه‌و فایلدارانه‌، به‌ڵکه‌ حه‌قوایه‌ هێزی گه‌ڕانه‌دواوه‌ و ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ ڕابوردوو و خوێندنه‌وه‌ی هه‌رچی تاوانباران و ئه‌و جۆره‌ تاوانانه‌ی چه‌ندین ساڵه‌ی پێشوویشی هه‌بێت، بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵک بتوانێت جیاوازیی له‌ نێوان تاوانبار و بێتاوان و ناپاک و پاک و سیخوڕ و شۆڕشگێڕ و جاش و پێشمه‌رگه‌دا بکات و مه‌رزی  نێوان ئه‌وانه‌ کاڵ نه‌بێته‌وه‌ یا وه‌ک ئێستا هه‌ر به‌ ته‌واوی نه‌سڕێته‌وه‌ .                                          
 ئه‌وانه‌ی به‌خشران فایلداره‌ ئاشکراکان بوون و دووری و جیاوازیی نیوان فایلداری ئاشکرا و فایلداری نائاشکرای ته‌نانه‌ت نێو‌ هۆڵی خڕبوونه‌وه‌که‌یش،‌ ڕه‌نگه‌ هه‌ر ته‌نیا چه‌ند میترێک بووبێت یا دیوان و سه‌کۆی گوتاردان و به‌ڕێوه‌بردنی خڕبوونه‌وه‌که‌ بووبێت[1]! خه‌ڵک مافی خۆیه‌تی بپرسێت: ئاخۆ چه‌ندین فایلداری دیکه‌ی نائاشکرا له‌ نێو سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسی کوردستان و سه‌رکرده‌یه‌تیی حیزبه‌کانی کوردستاندا هه‌ن و بۆ ئاشکرا ناکرێن که‌ی ئاشکرا ده‌بن؟  خه‌ڵکی کورد ده‌بوو و ده‌بێ ئه‌و پرسیارانه‌ی هه‌موو ڕۆژ کردبا و بکا، تا ڕاده‌ی  هه‌راسان و که‌رکڕدنی ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاته‌که‌ی.                                                                                                         
27-1-2007



 [1]مامۆستاعه‌لائه‌ددین سه‌ججادی له‌ لاپه‌ڕه‌ 187-188ی به‌رگی یه‌که‌می، (ڕشته‌ی مراواری)یه‌که‌یدا ده‌نووسێت:"جارێک (مفتی زه‌هاوی)  له‌ به‌غدا لای والی داده‌نیشێ و له‌ ته‌نیشتیه‌وه‌ ئه‌بێ و سه‌رینێک له‌ به‌ینیانا ئه‌بێ. له‌و وه‌خته‌دا یه‌کێک له‌ کورده‌ فه‌یلییه‌کان ئه‌به‌نه‌ لای والی و والی زۆر تووڕه‌ ئه‌بێ و ئه‌ڵێ: بریا ئه‌مزانی به‌ینی کورد و که‌ر چه‌نده‌؟ خێرا(مفتی زه‌هاوی هه‌ڵئه‌داتێ ئه‌ڵێ: ته‌نها سه‌رینێکه‌! والی که‌ لا ئه‌کاته‌وه‌ زۆر شه‌رمه‌زار ئه‌بێ و داوای لێبوردنی لێ ئه‌کا".                                                                                                                     
 پیاوێکی خه‌ڵکی عه‌ره‌بستانی سعوودی و یه‌کێکی مسری له‌ شوێنێکدا تووشی یه‌کتر ده‌بن. سعوودییه‌که‌ له‌ مسرییه‌که‌ ده‌پرسێت: بۆ ناشتا(نانی به‌یانی) ئێوه‌ چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: پاقله‌. سعوودییه‌که‌ ده‌ڵێ: ئه‌ی بۆ فراڤین(نانی نیوه‌ڕۆ) چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: پاقله‌. سعوودییه‌که‌ ده‌ڵێ: باشه‌ ئه‌وه‌ به‌یانی پاقله‌ ده‌خؤن و نیوه‌ڕۆ پاقله‌ ده‌خۆن، ئه‌دی بۆ شیو(نانی ئێواره‌) چ ده‌خۆن؟ مسرییه‌که‌ هه‌مدیس ده‌ڵێ: پاقله‌. سعودییه‌که‌ ده‌ڵێ: باشه‌ ئێوه‌ چی له‌ ئاژه‌ڵتان جودا ده‌کاته‌وه‌؟ مسرییه‌که‌ ده‌ڵێ: زه‌ریای سوور.                                                                                                                            

Saturday, December 30, 2006

پیاوێک بوو ناوی سه‌ددام حوسه‌ین بوو

پیاوێک بوو ناوی سه‌ددام حوسه‌ین بوو


ئه‌مجه‌د شاکه‌لی


دوێنێ شه‌و له‌گه‌ڵ کچه‌کانمدا ناز و ڕاز و په‌ری، تا کاتژمێر سێ و بیست خولکه‌ی‌ به‌یانی دانیشتبووین. تا ده‌وروبه‌ری کاتژمێر دوازده‌ ته‌ماشای فیلمێکی دیڤیدی(DVD)مان ده‌کرد و دواتریش به‌ ته‌ماشای ته‌له‌ڤزیۆن و باسی هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین، که‌ ده‌بوو ئیدی جێبه‌جێ بکرێت، و ورده‌ باسی دیکه‌وه‌ تا کاتژمێر سێ و بیست خولکه‌ی به‌یانی بردمانه‌ سه‌ر. دوای ئه‌وه‌ چوومه‌ سه‌ر جێگه‌ بۆ خه‌وتن، به‌ڵام خه‌وم زڕا و خه‌و نه‌چووه‌ چاوم. کاتژمێر چوار و بیستویه‌ک خولکه‌ زه‌نگی مۆبایله‌که‌م لێیدا و که‌ ته‌ماشام کرد دیتم ته‌له‌فۆننامه‌یه‌کم له‌ دۆستیکمه‌وه‌ پێگه‌یشتووه‌، که‌ ده‌ڵێ:''پیرۆزه‌ سه‌ددام له‌ سێداره‌ درا هه‌ر ئێستا".
 سه‌ددام حوسه‌ین، وه‌ک سه‌رۆکی عیراق و به‌رپرسی وڵاتیک، دوای گرتنی به‌ تاوانی به‌رپرسیی له‌ تاوانگه‌لێک، که‌ دژ به‌ خه‌ڵکی عیراق کراون، دادگایی کرا. هه‌موو سه‌رکرده‌ و ده‌سه‌ڵاتدار و سه‌ردار و فه‌رمانڕه‌وایه‌کی جیهان، باش بن یا خراپ، دادوه‌ر بن یا دیکتاتۆر،  گه‌لێر بن یاناگه‌لێر، خراپه‌کاری و چاکه‌کارییه‌کانیان زۆرجاران هه‌ر به‌ ته‌نێ بۆ خۆیان ده‌نووسرێن و ده‌گێڕدێنه‌وه‌ و خه‌ڵک ته‌نێ ئه‌وان به‌ به‌رپرسی هه‌موو ڕووداوه‌کان(خراپ یا باش) ده‌زانێت. ئێستاش خه‌ڵک، که‌ باسی پێشکه‌وتنی وڵاتێک و خۆشگوزه‌رانی گه‌لێک ده‌که‌ن، ده‌یگێڕنه‌وه‌ بۆ سه‌رداری وڵاته‌که‌ و ته‌نێ به‌ هی ئه‌وی ده‌زانن. ئێستایش خه‌ڵک هه‌رچی تاوانی نازیزمه‌‌، له‌ هیتله‌ردا ده‌یبینن، هه‌رچی تاوانی کۆمۆنیزمه،‌‌  له‌ ستالیندا ده‌یبینن، هه‌رچی تاوانێکه‌، که‌ له‌ ڕۆمانیای به‌نێو "سۆسیالیست"دا کراوه،‌  له‌ چاوچێسکۆیدا ده‌بینن و هه‌رچی تاوانی به‌عس و شۆڤینیزمی عه‌ره‌به‌ له‌ عیراقدا خه‌ڵک له‌ سه‌ددام حوسه‌یندا ده‌یبینن.
سه‌ددام حوسه‌ین ئه‌گه‌ر وه‌ک مرۆڤێک، وه‌ک تاکێک، فه‌رمانده‌ و ڕێبه‌ری عیراق بووبێت، ئه‌وا دید و هزر و کار و بڕیاره‌کانی، ده‌سگا و دامه‌زراو و فه‌رهه‌نگێک بوون، که‌ میلیۆنان خه‌ڵکی عیراق و وڵاتانی عه‌ره‌بی ڕه‌دوو که‌وتبوون. سه‌ددام حوسه‌ین و هیچ دیکتاتۆرێکی ئه‌م جیهانه‌، ته‌نێ خۆیان به‌رپرس نین له‌وه‌ی، که‌ له‌ وڵاته‌که‌یاندا ڕووده‌دات. سه‌ددام حوسه‌ین، له‌شکرێکی چه‌ند میلیۆنیی به‌عس و موخابه‌رات و سیخوڕ و جاشی عه‌ره‌ب و کورد و تورکمان و ئاشووری و ئه‌رمه‌ن و کلدان و سریان و مه‌ندائی و سوننه‌ و شیعه‌ی عیراقی له‌دوو بوون. سه‌ددام حوسه‌ین هه‌ر کارێک، هه‌ر تاوانێکی ئه‌نجامدابێت، ته‌نیا نه‌بووه‌، به‌ڵکه‌ سه‌دان هاوکار و هاریکار و ڕاوێژکار و جێبه‌جێکار و یارمه‌تیده‌ری هه‌بوونه‌.

سه‌ددام حوسه‌ین، له‌سه‌ر ئه‌نفال و کوردانی فه‌یلی و گازبارانی هه‌ڵه‌بجه‌ و کاولکردنی کوردستان و جه‌نگی دژ به‌ گه‌لی کوردستان و عه‌ره‌باندن و که‌رکووک و به‌عساندن و جه‌نگی دژ به‌ ئێران و جه‌نگی دژ به‌ کووه‌یت هه‌ڵنه‌واسرا، به‌ڵکه‌ له‌ سه‌ر کوشتنی 148 که‌سی خه‌ڵکی دوجێل (دجیل)‌ هه‌ڵواسرا. ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ و کوردانی فه‌یلی و کاولکردنی کوردستان و عه‌ره‌باندن و که‌رکووک و به‌عساندن و جه‌نگی دژ به‌ گه‌لی کوردستان، که‌ بۆ کورد پرسگه‌لێکی سه‌ره‌کی و بنه‌ڕتیی بوون و هه‌ن، په‌راوێزێنران و بچووکێنران و سووکێنران و بێبایه‌خێنران.  
‌ئه‌مه‌ریکای داگیرکار و ده‌سه‌ڵاتداری عیراق بۆ شاردنه‌وه‌ و په‌رده‌پۆشکردنی تاوانه‌‌کانی خۆی و وڵاتانی دیکه‌ی ئه‌وروپا و ڕۆژاوا و کۆمپانییه‌کانیان و ده‌سگا سیخوڕییه‌کانیان، له‌ هێنانه‌سه‌رکاری ڕێژیمی به‌عس و سه‌ددام حوسه‌ین و به‌هێزکردن و‌کۆمه‌کپێکردنی له‌ ته‌واوی تاوانه‌کانیدا دژ به‌ گه‌لی کوردستان و عیراق و ئێران و خۆرهه‌ڵاتی ناوین، هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ینیان گه‌لێک پێش خست و هه‌ر ته‌نێ به‌ تاوانی کوشتاره‌که‌ی دوجێل بڕیاری هه‌ڵواسینیان دا. سه‌ددام حوسه‌ین له‌سه‌ر ئه‌نفال و کوردانی فه‌یلی و گازبارانی هه‌ڵه‌بجه‌ و کاولکردنی کوردستان و عه‌ره‌باندن و که‌رکووک و به‌عساندن و جه‌نگی دژ به‌ گه‌لی کوردستان و جه‌نگی دژ به‌ ئێران و جه‌نگی دژ به‌ کووه‌یت دادگایی نه‌کرا و بڕیاری هه‌ڵواسینی نه‌درا، چونکه‌ له‌ دۆسێی ئه‌نفال و گازبارانی هه‌ڵه‌بجه‌ و کاولکردنی کوردستان و جه‌نگی دژ به‌ گه‌لی کوردستان و جه‌نگی دژ به‌ ئێران و جه‌نگی دژ به‌ کووه‌یتدا، گه‌لێک نهێنی ئاشکرا ده‌بوو و گه‌لێک ده‌سه‌ڵات و لایه‌ن و که‌سایه‌تیی (ده‌ره‌کی و ناوه‌کی) نێویان ده‌هات و ته‌واوی کاغه‌زه‌کانی ئه‌مه‌ریکا و ڕۆژاوا و ده‌ستوپێوه‌نده‌کانیان له‌ عیراق و کوردستان و ده‌وروبه‌ر ده‌که‌وتنه‌ ڕوو و ئاشکرا ده‌بوون.
له‌ کاتی دادگاییکردنی هه‌ندێک له‌ هاوکارانی سه‌ددام حوسه‌یندا به‌ تاوانی ئه‌نفال، که‌ سه‌ددام حوسه‌ین بۆ خۆیشی له‌و دادگاییه‌دا ئاماده‌ بوو و بڕیاری هه‌ڵواسینی پێشه‌کی درابوو، له‌ نێو ده‌وڵه‌تانی ده‌وروبه‌ردا نێوی تورکیا هاته‌ ئاراوه‌، که‌ پشکێک یا نۆره‌یه‌کی له‌ ئه‌نفال و سه‌رده‌می ئه‌نفالدا هه‌بووبێت. هه‌ر له‌ میانه‌ی باس و پرس و لیکۆڵینه‌وه‌ و دۆکیۆمینته‌کاندا چه‌ندین جار و خێراخێرا نێوی نه‌زار ئه‌لخه‌زره‌جی (نزارالخزرجي) و وه‌فیق ئه‌سسامه‌ڕائی(وفیق السامرائي) ده‌هاتنه‌ سه‌ر زاری تاوانباران، که‌ فه‌رمانده‌ی له‌شکر و موخابه‌رات بوونه‌ و به‌رپرسی ئه‌نفال بوونه‌ و ته‌نانه‌ت نێوی فه‌تتاح جافیش هاته‌ ئاراوه، که‌ ته‌واوی ئه‌مانه‌ نۆره‌ی له‌ به‌رچاویان له‌ ئه‌نفالدا بینیوه‌‌. ئه‌وانه‌ هه‌ندێکیان ئێستاکه‌ له‌ بڵندترین پایه‌ی ده‌سه‌ڵاتدان له‌ عیراقدا و هه‌ندێکیشیان له‌ لایه‌ن ده‌سه‌ڵاته‌وه‌ له‌ عیراق و کوردستان ده‌پارێزرێن. ئه‌گه‌ر هاتبا و سه‌ددام حوسه‌ینیش به‌ تۆمه‌تی ئه‌نفال دادگایی کرابا و ڕێگه‌ درابا به‌ به‌رده‌وامیی دادگاییه‌که‌ تا کۆتاییهاتنی هه‌موو دۆسییه‌کان و لێکۆڵینه‌وه‌ له‌ هه‌موو تاوانه‌کان، ئه‌وده‌م نه‌ک هه‌ر تورکیا و ئه‌لخه‌زره‌جی و ئه‌سسامه‌ڕائی و جاف نێویان ده‌هات، به‌ڵکه‌ سه‌دان وڵات و کۆمپانیا و به‌رپرسی ئه‌مه‌ریکایی و ئه‌وروپایی و سه‌دان و هه‌زاران سه‌رکرده‌ و به‌رپرسی حیزبی و ده‌سه‌ڵاتداری ئێستای باشووری کوردستانیش نێویان ده‌هات و کاریگه‌ری و به‌شداری و تێوه‌گلانیان له‌ ئه‌نفالدا ئاشکرا ده‌بوو. جه‌لال تاڵه‌بانی، له‌ ده‌سپێکی دادگایی ئه‌نفالدا، ئاماده‌یی خۆی بۆ گه‌واهییدان له‌ دادگادا دژی ئه‌نفالکاران ده‌ربڕیبوو، به‌ڵام دواتر ئه‌و باسه‌ پێچرایه‌وه‌ و نه‌ک هه‌ر تاڵه‌بانی، به‌ڵکه‌ هیچ یه‌کێک له‌ به‌رپرسانی کورد و ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردستان ئاماده‌یی گه‌واهییدانیان پێشان نه‌دا، نه‌بادا کاغه‌زه‌کانی خۆیان و پێوه‌نده‌ ژێربه‌ژێرییه‌کانی خۆیان خویا ببێت. جه‌لال تاڵه‌بانی، وه‌ک سه‌رۆککۆماری عیراق، وه‌ک چۆن له‌ گه‌واهی دژی سه‌ددام حوسه‌ین خۆی دزییه‌وه‌ هه‌ر به‌و جۆره‌یش له‌ مۆرکردنی دوابڕیاری هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین خۆی دزییه‌وه و ئه‌گه‌ر هۆکاری ئه‌و هه‌ڵوێست و کاره‌ی هه‌رچۆنێک بۆ خۆی و ده‌ستوپێوه‌ندانی لێکیبده‌نه‌وه‌، ئه‌و لێکدانه‌وه‌یه‌ ته‌نێ به‌شێکی یه‌کجار که‌می ڕاستییه‌کانه‌ و هۆکاره‌ سه‌ره‌کییه‌کانی ئه‌و هه‌ڵوێست و کاره‌ی، وه‌فادارییه‌تی بۆ پێوه‌ند و هاریکاری و ساڵانێکی دوورودرێژی نێزیکاتی خۆی له‌گه‌ڵ ڕێژیمی به‌عس و سه‌ددام حوسه‌ین و بنه‌ماڵه‌که‌ی و تێکنه‌دانی ئه‌و که‌ونه‌پێوه‌ندایه‌تی و پاراستنی خۆیه‌تی له‌وه‌ی قسه‌ی له‌ لایه‌ن لایه‌نگرانی سه‌ددام حوسه‌ین و عه‌ره‌بی سوننه‌ و خه‌ڵکانی دیکه‌وه‌ بێته‌ سه‌ر. ‌ده‌سه‌ڵاتدرانی کوردستان له‌ ترسی ئاشکرابوونی ڕۆڵی خۆیان له‌ خزمه‌ت به‌ ڕێژیمی به‌عس و پێوه‌ندیان له‌گه‌ڵ سه‌ددام حوسه‌یندا له‌‌ ئه‌مه‌ریکاییه‌کان زیاتر حه‌زیان به‌‌ بڕینه‌وه‌ی دادگایی سه‌ددام حوسه‌ین و خێراهه‌ڵواسینی ده‌کرد و بۆ ئه‌وان ته‌نێ ئه‌وه‌ گرنگ بوو، سه‌ددام حوسه‌ین نه‌مێنێت، ئیدی چش له‌ ئه‌نفال و ئه‌نفالکراوان و ته‌واوی دۆسێیه‌کانی تریش. ئه‌وان ئاشکرابوونی نهێنییه‌کانی ئه‌نفال و دۆسێیه‌کانی دیکه‌، به‌ زیانی خۆیان و ناوزڕانی خۆیان و سه‌رۆکجاشه‌ دۆسته‌کانیان ده‌زانن. 
به‌رپرسان و ده‌سه‌ڵاتدانی کوردستان ئه‌گه‌ر ڕاستیان کردبا و وه‌ته‌نگ ئه‌نفال و ئه‌نفالکراوان و هه‌ڵه‌بجه‌ییانه‌وه‌ هاتبان، ئه‌وا پێش هه‌ر شتێک ته‌واوی جاش و سووکه‌جاشه‌کانی کوردستانیان دادگایی ده‌کرد، یا هه‌ر هیچ نه‌بووایه‌ به‌رپرس و سه‌ره‌زله‌کانی ئه‌و جاش و سووکه‌جاشانه‌یان‌ دادگایی ده‌کرد. ئه‌وان وه‌ها کارێکیان نه‌کرد و ناکه‌ن چونکه‌ زۆرێک له‌و جاش و سووکه‌جاش و سه‌رۆکجاشانه‌ به‌ قایلبوون و ڕه‌زامه‌ندی و چاولێپۆشینی سه‌رانی کورد خۆیان و به‌ پێکهاتن له‌گه‌ڵ ئه‌واندا جاشایه‌تی ‌ و خزمه‌تی حوکوومه‌تی به‌غدای به‌عس ‌ و ئه‌نفالیان کردووه‌.
له‌ سه‌رده‌می ده‌سه‌ڵاتی سه‌ددام حوسه‌یندا، به‌ گه‌واهی سه‌رانی ئه‌و ڕێژیمه‌ و خه‌ڵکانی ئاگادار و ئامار، نێزیکه‌ی نیو میلیۆن جاش و سووکه‌جاشی کورد هه‌بوونه‌. بێجگه‌ له‌وه‌یش سه‌دان هه‌زار کوردی دیکه‌ی به‌عسی و جه‌یشوششه‌عبی(الجیش الشعبي) هه‌بوونه‌، ته‌واوی ئه‌وانه‌ و ماڵ و منداڵ و خێزان و به‌شێکی زۆری که‌س و خزمی ئه‌مانه‌ پێوه‌نددار و گرێدراوی ڕێژیمی به‌عس بوونه‌ و له‌ سه‌نگه‌ری به‌عس و دژ به‌ بزاڤی ڕزگاریخوازی کوردستان بوونه‌. ته‌واوی ئه‌وانه‌ کورد بوونه‌. ئه‌گه‌ر ئامارێکی ڕێکوپێک و دروست هه‌بووایه‌ و هه‌بێت، ئه‌وا ژماره‌ی ئه‌و کوردانه‌ی له‌گه‌ڵ حوکوومه‌تی به‌عسدا بوونه‌ گه‌لێک له‌ ژماره‌ی ئه‌و کوردانه‌ی له‌گه‌ڵ شؤڕشی کورددا بوونه‌ زیاتر ده‌رده‌خرێت.  به‌شێکی زۆری ئه‌و کوردانه‌ی ئێستاکه‌ بۆ هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین هه‌ڵده‌په‌ڕن و شایی ده‌گێڕن، بۆ خۆیان له‌ خزمه‌تی سه‌ددام حوسه‌یندا بوون و بۆ خۆیان ئه‌وێ ڕۆژی بۆ ئه‌و و بۆ دیداری ئه‌و و بۆ داکۆکی له‌و و بۆ خۆشه‌ویستیی ئه‌و شاییان ده‌گێڕا و هه‌ڵده‌په‌ڕین. کورد بۆ هه‌موو شتێک شایی ده‌گێڕێت و بۆ هه‌موو شتێک پیرۆزبایی له‌یه‌کدی ده‌که‌ن و بۆ هه‌موو شتێک گه‌شکه‌ ده‌یانگرێت، بێ ئه‌وه‌ی ئه‌نجامێکیان وه‌ده‌ستهێنابێت. که‌ سه‌ددام حوسه‌ین ڕووخا، که‌ ئه‌مه‌ریکا هاته‌ نێو عیراق و کوردستانه‌وه‌، که‌ هه‌ڵبژاردنی عیراق ده‌کرا، که‌ جه‌لال تاڵه‌بانی بوو به‌ سه‌رۆکی عیراق، کورد هه‌ڵده‌په‌ڕی و.....که‌ هه‌ر کوردێک ده‌می ده‌کاته‌وه‌ ده‌ڵێ:"وا ده‌زانم ئه‌مڕۆ له‌ دایک بوومه‌" و "ئه‌مڕۆ خۆشترین ڕۆژی ژیانمه‌" و....ئه‌مڕۆیش، که‌ سه‌ددام حوسه‌ین هه‌ڵواسرا، هه‌ر وه‌ک جاران و هه‌ر به‌و جۆره‌ کورد پێیانوایه ‌"جه‌ژ‌نه‌که‌یان بوو به‌ دوو جه‌ژن و ده‌ جه‌ژن و زیاتر" و "شه‌هیده‌کانیان زیندوو بوونه‌وه‌" و "تۆڵه‌ی هه‌رچی به‌ سه‌ر کورددا هاتووه‌ کرایه‌وه‌" و...که‌چی کورد به‌لای ئه‌وه‌دا ناچێت که‌ ئیدی ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه، وه‌ک پرسه‌گرنگه‌کانی گه‌لی کوردستان، له‌ ڕووی دادگایی و قانوونه‌وه‌، چ بایه‌خێکیان نه‌ما و بوونه‌ پاشکۆی دوجێل و له‌گه‌ڵ هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌یندا پێچرانه‌وه‌!
به‌ هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین به‌م خیراییه‌ و پێش ته‌واوبوونی دۆسێی ئه‌نفال و دۆسێیه‌کانی دیکه‌، ئه‌مه‌ریکا و ده‌سه‌ڵاتدارانی عیراق، هیچ به‌هایه‌کیان بۆ قوربانییانی ئه‌نفال نه‌هێشته‌وه‌. هه‌ڵبژاردنی ئه‌م ڕۆژه‌یش(شه‌ممه‌ 30-12-2006)، ڕۆژی یه‌که‌می جه‌ژنی قوربان له‌کن ئیسلامی سوننه له‌ عیراق و کوردستان و وڵاتانی عه‌ره‌ب و هه‌ندێک وڵاتانی ئیسلامی‌، له‌ لایه‌ن ئه‌مه‌ریکاوه‌ بۆ هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین،  نامه‌یه‌کی ئاشکرای پڕ له‌ سووکایه‌تییه،‌ به‌ ئیسلام و وڵاتانی ئیسلامی و حه‌ج، که‌ ئێستا له‌ عه‌ره‌بستانی سعوودی ئه‌نجام ده‌درێت و هاندانێکی ئیسلامی سوننه‌یه‌ دژ به‌ شیعه‌، که‌ ڕۆژی یه‌کشه‌ممه‌ 31-12-2006، یه‌که‌م ڕۆژی جه‌ژنی قوربانیان بوو.
مۆرکردنی دوا بڕیاری هه‌ڵواسینی سه‌ددام حوسه‌ین له‌ لایه‌ن نووری ئه‌لمالیکی(نوري المالکي)ی شیعه‌ی سه‌رۆکی حوکوومه‌تی عیراق و په‌تخستنه‌ ملی له‌ لایه‌ن چه‌ند که‌سێکی ده‌موچاو هه‌ڵپێکراو و داپۆشراو و ده‌مامککراوه‌وه‌، که‌ هه‌موویان شیعه‌ بوون و ئاماده‌بوونی کۆمه‌ڵێک مه‌لای شیعه‌ و چه‌ند دادوه‌ر و قانوونییه‌کی شیعه‌، بێ ئه‌وه‌ی تاکه‌ یه‌ک سوننی له‌و ئاهه‌نگی مه‌رگه‌دا بێت، که‌ سه‌ددام حوسه‌ین بۆ خۆی سوننی بوو و گوتنه‌وه‌ی دروشمی "بژی موحه‌ممه‌د باقیر ئه‌لسسه‌در(محمد باقرالصدر)"ی شیعه‌ی مردوو و کوشته‌ی ده‌ستی سه‌ددام حوسه‌ین و موقته‌دا موقته‌دا و "بۆ دۆزه‌خ" و ...که‌ ڕێک وا پێشان درا و کرا و بوو به‌ هه‌ڵواسینێکی "شیعه‌یانه‌"ی سه‌ددام حوسه‌ین ، هه‌موو ئه‌وانه ویست و نه‌خشه‌ی ئه‌مه‌ریکایه،‌ بۆ‌ ئافراندن و خۆشکردن و خه‌ستکردنه‌وه‌ و قووڵکردنه‌وه‌ و چڕکردنه‌وه‌ی دۆژمنایه‌تی و ناکۆکی نێوان سوننه‌ و شیعه‌ و پتر خه‌ستکردنه‌وه‌ و توندکردنه‌وه‌ و تیژکردنی ڕق و کینه‌ی زۆرینه‌ی سوننه‌ی جیهان له‌ که‌مینه‌ی شیعه‌ی جیهانی عه‌ره‌ب‌ و ئێران و ئیسلام و دزێواندنی شیعه‌یه‌ له‌ به‌رچاوی ئه‌وان.  
سه‌ددام حوسه‌ین، که‌ له‌به‌ر ئه‌نفال و هه‌ڵه‌بجه‌ و کوردانی فه‌یلی و کوردانی بارزانی و وێرانکردنی کوردستان و به‌ هۆی تاوانه‌کانی دیکه‌یه‌وه‌‌ دژ به‌ گه‌لی کوردستان، سزای مه‌رگی به‌سه‌ردا نه‌سه‌پێنرابێت و هه‌ڵنه‌واسرابێت، بۆ ده‌بێت کورد بکه‌وێته‌ سه‌ما و خۆبادان و شاگه‌شگه‌ بیگرێت و کاتژمێر چوار و بیستویه‌ک خولکه‌ی به‌یانی ته‌له‌فۆننامه‌ بۆ خه‌ڵک بنێرێت و پیرۆزبایی له‌ خه‌ڵک بکات!
ده‌گێڕنه‌وه،‌ که‌ که‌سێک دێته‌ باره‌گای ئه‌نه‌وشیروان(531-579)ی شای ساسانییان و پێی ڕاده‌گه‌یه‌نێت، که‌ فڵانه‌ دوژمنی مردووه‌. ئه‌نه‌وشیروانیش پێی ده‌ڵێت:"اگر بمرد عدو جای شادمانی نیست، نیز که‌ زندگانی ما جاودانی نیست"، واته‌:"ئه‌گه‌ر دوژمن بمرێت جێی خۆشی نییه‌، چونکه‌ ژیانی ئێمه‌ هه‌میشه‌یی نییه‌".  ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست ئازاردان و تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ بوو له‌ سه‌ددام حوسه‌ین، ده‌بوو له‌ زینداندا بهێڵرایه‌ته‌وه‌ تا بۆ خۆی ورده‌ورده‌ ده‌پووکایه‌وه‌ و به‌ره‌و مردن ده‌چوو. ئه‌گه‌ر هه‌ر سزای مه‌رگی به‌سه‌ردا ده‌سه‌پێنرا، ده‌بوو هه‌موو زانیارییه‌کی لێ وه‌رگیرابا و تا دوادۆسێی دواتاوان بهێڵراباوه‌ و هه‌موو شتێکی پێ ده‌رخرابا و ئاشکرا کرابا و دادۆشرابا و ئه‌وجا له‌به‌ین برابا. به‌وه‌ی که‌ به‌م خێراییه‌ هه‌ڵواسرا، له‌کۆڵ کرایه‌وه، لێ بۆ خۆی وه‌ک مرۆڤێک ڕزگاری بوو   و بۆ عه‌ره‌بێش کرا به‌ شه‌هید و قاره‌مانی نه‌ته‌وه‌ و بۆ کوردیش هیچی لێ هه‌ڵنه‌کڕێنرا. به‌م هه‌ڵواسینه‌ خێراییه‌ و به‌م له‌کۆڵکردنه‌وه‌یه‌، سه‌ددام حوسه‌ین له‌گه‌ڵ خۆیدا نهێنیگه‌لێکی زۆری برده‌ ژێر گڵه‌وه، که‌ بۆ کورد، بۆ مرۆڤی ئاسایی و سته‌مدیده‌ و چه‌وساوه‌ و هه‌ژاری کورد هه‌رگیز ئاشکرا نابن و هه‌رگیز قه‌ره‌بوو ناکرێن.
30-12-2006

    ‌    ‌

Monday, September 4, 2006

کێشه‌ی ئاڵا

کێشه‌ی ئاڵا


ئه‌مجه‌د شاکه‌لی


به‌ درێژایی مێژوو وبوون و ژیانی مرۆڤ، مرۆڤ گه‌لێ شتی ماددی له‌ ده‌وروبه‌ری خۆی و ئه‌و ژینگه‌یه‌ی تێدا ده‌ژی، هه‌ڵبژاردووه‌ و کردوونی‌ به‌ نیشانه‌ و پیرۆزییه‌کی پێ به‌خشیون. زۆر شت هه‌ن، ئه‌گه‌ر مرۆڤ ناوێکیان لێ نه‌نێت و بایه‌خێکیان پێ نه‌دات و وه‌ک پیرۆزییه‌ک ته‌ماشایان نه‌کات، بۆ خۆیان هیچ نین. ئاڵا، که‌ له‌ پارچه‌ په‌ڕۆیه‌ک پێکدێت، یه‌کێکه له‌و شتانه‌. ئاڵا، نیشانه‌یه‌که‌ هه‌ڵگری تایبه‌تمه‌ندییه‌کی شوێنێک، گرۆیه‌ک، کۆمپانیایه‌ک، تیمێک، کۆمه‌ڵه‌خه‌ڵکێک، گه‌لێک، ده‌سته‌یه‌ک، فرۆشگه‌یه‌ک، شارێک، ئایینێک، ئایینزایه‌ک، خێڵێک، کۆمه‌ڵگه‌یه‌ک، حیزبێک، نه‌ته‌وه‌یه‌ک و وڵاتێکه‌. ئاڵا، هێمای یه‌کخستنی هه‌موو یه‌کێکه‌ له‌وانه‌ و جوێکردنه‌وه‌ی هه‌موو دووانێکه‌ له‌وانه‌. ئاڵا، سه‌رچاوه‌ی پاراستنی یه‌کیه‌تییه‌ بۆ هه‌ندێک و سه‌رچاوه‌ی ماڵوێرانی و په‌رتبوونه‌ بۆ هه‌ندێکی دیکه‌. ئاڵای لایه‌نێک بۆ خه‌ڵکانی سه‌ر به‌و لایه‌نه‌‌ پیرۆزه‌، لێ مه‌رج نییه‌ بۆ لایه‌نێکی دیکه‌ پیرۆز بێت. پیرۆزیی ئاڵا مرۆڤ بۆ خۆی ئافراندوویه‌تی و پێی داوه‌، ده‌نا ئاڵا وه‌ک پارچه‌ په‌ڕۆیه‌ک، ئه‌گه‌ر نێوی ئاڵای لێنه‌نرێت، هیچ پیرۆزییه‌کی نییه‌.                                                                             
*****
هه‌ر له‌ دوای 1991ه‌وه، که‌ ئیدی به‌شێک له‌ باشووری کوردستان له‌ ده‌سه‌ڵاتی ڕێژیمی به‌غدا ڕزگاری بوو و که‌وته‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی حیزبه‌ کوردستانییه‌کانه‌وه‌، ئاڵای کوردستان به‌ ئاشکرا له‌و به‌شه‌دا هه‌ڵکرا و بوو به‌ دیارده‌یه‌کی ڕۆژانه‌ و ئاسایی.  ئاڵای کوردستان له‌ 1991ه‌وه‌ تا ڕووخانی به‌عس له‌ ئه‌پریلی 2003دا، تاکه‌ ئاڵایه‌کی شه‌کاوه‌ بوو له‌ به‌شه‌ ڕزگارکراوه‌که‌ی باشووری کوردستاندا. پاش ڕووخانی ڕێژیمی به‌عسیش، له‌ ده‌ڤه‌ری ژێر ده‌سه‌ڵاتی پارتیی دیموکراتی کوردستان، ئاڵای عیراق هه‌ر هه‌ڵنه‌کرایه‌وه و ته‌نێ ئاڵای کوردستان له‌ ئارادا هه‌بوو‌، لێ له‌ ده‌ڤه‌ری ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان(کارگێڕی سلێمانی)،  هه‌ر پاش ڕووخانی ڕێژیمی به‌عس، ئاڵای عیراق هه‌ڵکرایه‌وه‌ و له‌ ته‌نیشت ئاڵای کوردستانه‌وه‌ چه‌قێنرا. هه‌ڵکردنی ئاڵای عیراقی به‌عس هه‌ر ڕێک له‌ دوای ڕووخانی ڕژێمی به‌عس له‌ ده‌ڤه‌ری حوکوومه‌ته‌که‌ی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان، ڕێک وه‌ک درێژه‌دانێک بوو به‌ هێماکانی به‌عسی ڕووخاو و گیانبه‌به‌رداکردنی ڕێژیمه‌ داته‌پیوه‌که‌ی. یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان و سه‌رکرده‌یه‌تییه‌که‌ی هه‌ر له‌ خۆڕا و بێبیرکردنه‌وه‌ ئاڵای عیراقی به‌عسیان هه‌ڵنه‌کرده‌وه‌، ئه‌وان وه‌ک حیزب و خه‌ڵکانێکی خۆبه‌عیراقیزان، هه‌موو هه‌ڵپه‌یه‌کیان بۆ عیراق بوو. ئه‌وان و به‌ تایبه‌ت  سه‌رکرده‌یه‌تیی جه‌لال تاڵه‌بانی، به‌ هۆی پێوه‌ندێکی توندوتۆڵ و له‌مێژینه‌یان له‌گه‌ڵ به‌عسدا و له‌گه‌ڵ ڕێژیمی به‌غدادا تا دوا هه‌ناسه‌ی ئه‌و ڕێژیمه‌ پێیان سه‌خت بوو، ئاڵای کوردستان به‌ ته‌نێ دابنێن و سه‌دان پاساویان بۆ دانانی ئاڵای عیراق ده‌هێنایه‌وه‌.                                                                 
*****
له‌ 1-9-2006دا سه‌رۆکی کوردستان، مه‌سعوود بارزانی، بڕیاری وه‌لانان و هێنانه‌خواره‌وه‌ی ئاڵای ئێستای عیراقی، که‌ ئاڵای به‌عس و ڕێژیمه‌که‌یه‌تی و له‌ په‌نایدا هه‌زاران تاوان دژی گه‌لی کوردستان ئه‌نجام دراوه‌ و هێمایه‌کی سه‌دله‌سه‌دی شۆڤینیزمی عه‌ره‌بییه‌ و هه‌ڵکردنی ته‌نێ ئاڵای کوردستانی له‌ کوردستان، ده‌رکرد. وه‌ها بڕیاریک و پاساوێک بۆ ده‌رکردنی له‌ لایه‌ن مه‌سعوود بارزانییه‌وه‌ کارێکی نوێ نییه‌، به‌ڵکه‌ له‌مێژه‌ له‌ ده‌ڤه‌ره‌که‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی مه‌سعوود بارزانییدا کاری پێ کراوه‌. وه‌ها بڕیارێک جێی دڵخۆشیی هه‌موو کوردێکه‌ و بڕیارێکی بوێرانه‌ و باشه‌. ئه‌م بڕیاره‌ ئێستاکه‌ بۆ ده‌ڤه‌ره‌که‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستانه‌، که‌ هێشتا و تا ئێستاکه‌یش، ئاڵای عیراقی تێدا ده‌شه‌کێته‌وه‌! مه‌سعوود بارزانی، ئێستاکه‌ وه‌ک سه‌رۆکی کوردستان، به‌ ده‌ڤه‌ره‌که‌ی یه‌کیه‌تییشه‌وه‌، به‌م بڕیاره‌ی ده‌یه‌وێت یه‌کیه‌تیی هه‌ردوو ده‌ڤه‌ره‌که‌ و یه‌کیه‌تیی کارگێڕی کوردستان بسه‌لمه‌نێت. ئه‌م بڕیاره‌ی بارزانی کاریگه‌رییه‌کی ده‌سبه‌جێیی کرده‌ سه‌ر عیراقییان و عه‌ره‌بان، که‌ له‌ هه‌موو لایه‌که‌وه‌،‌ ده‌میان له‌ بارزانی کرده‌وه‌ و دیسانه‌وه وه‌ک پیشه‌ی هه‌مووده‌مێکیان،‌ به‌ جیابوونه‌وه‌خواز و تێکده‌ر و...ده‌یان شتی دیکه‌ نه‌ک هه‌ر ئه‌و به‌ڵکه‌ هه‌موو کوردیان تۆمه‌تبار کرده‌وه‌. عه‌ره‌ب و ناکوردانی دیکه‌، هه‌رگیز چاویان به‌رایی نادات، که‌ ئاڵای کوردستان به‌ ته‌نیا بشه‌کێته‌وه‌ و ئه‌وان  ئه‌و ئاڵایه‌ به‌ نیشانه‌ی دژایه‌تی عه‌ره‌ب و جیاخوازیی و له‌تکردنی خاکی عه‌ره‌ب، که‌ کوردستانیش به‌ به‌شێک له‌و خاکه‌ داده‌نێن، ده‌زانن.                                                                             
*****
که‌ بیرێک له‌ هه‌ڵوێستی ته‌واوی عه‌ره‌ب و عیراقییان ده‌که‌یته‌وه‌ ئه‌وه‌ت بۆ ده‌رده‌که‌وێت، که‌ ته‌واوی هه‌وڵ و کۆشش و خۆشه‌که‌تکردنێکی سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان، له‌ پێش ڕووخانی ڕێژیمی به‌عس و دوای ڕووخانی، بۆ پاراستنی یه‌کپارچه‌یی خاکی عیراق و دروستکردنه‌وه‌ی عیراق و  هه‌ڵبژاردنی فیدرالی و ده‌نگدان بۆ په‌رله‌مانی عیراق و ده‌نگدان بۆ ده‌ستووری عیراق و به‌شداربوون له‌ حوکوومه‌تی به‌غدا و هه‌موو جۆره‌ کارێکی عیراقییانه‌، بێجگه‌ له‌ بێهووده‌یی هیچی دیکه‌ نه‌بووه‌. ته‌واوی ئه‌و کارانه‌ به‌ فیڕۆبردنی وزه‌ی خه‌ڵکی کوردستان بووه‌ و گاڵته‌کردن بووه‌ به‌ مێژوویه‌کی دوورودرێژی خه‌بات و شؤڕش و قوربانیدانی خه‌ڵکی کوردستان. هه‌ر دوای ڕووخانی ڕێژیمی به‌عس،  سه‌رکردیه‌تیی سیاسیی کوردستان ده‌بوو هه‌میشه‌ له‌ هه‌وڵی دۆزینه‌وه‌ی خاڵی جوێبوونه‌وه‌ نه‌ک هاوبه‌ش  له‌گه‌ڵ عیراقدا بێت و ده‌بوو بێپێچوپه‌نا باسی سه‌ربه‌خۆیی کوردستان بهێنێته‌ گۆڕی و بیدا به‌ گوێی ئه‌مه‌ریکا و عیراق و هه‌موو عه‌ره‌ب و ئه‌وانی دیکه‌یشدا.                                                                                      
*****
ئه‌گه‌ر یه‌کیه‌تیی نیشتمانیی کوردستان له‌ ده‌ڤه‌ری ژێر ده‌سه‌ڵاتی خۆیدا و هه‌ر له‌ ڕۆژی یه‌که‌می ڕووخانی به‌عسه‌وه‌،‌ ئه‌و ئاڵایه‌ی عیراقی هه‌ڵنه‌کردبا و وه‌لای نابا و ته‌نێ ئاڵای کوردستانی هه‌ڵکردبا، ئه‌وا ئێستا پێویستی به‌ ده‌رکردنی وه‌ها بڕیارێک له‌ لایه‌ن بارزانییه‌وه‌ نه‌ده‌بوو. به‌ڵکه‌ هه‌موو باشووری کوردستان بێ ئاڵای عیراق ده‌بوو. ئه‌و عیراقی و عه‌ره‌ب و بیانییانه‌ی هاتوچۆی هه‌ولێر و دهۆک و ده‌ڤه‌ری پارتییان ده‌کرد، هه‌موو به‌وه‌ ڕاهاتبوون، که‌ ته‌نێ ئاڵای کوردستان له‌وێ ببینن، لێ هه‌ر ئه‌وانه‌، که‌ ده‌چوونه‌ ده‌ڤه‌ری یه‌کیه‌تیی ئاڵای عیراقیان له‌وێ ده‌بینی و ئه‌وه‌ جێی پرسیار بوو بۆ ئه‌وان، که‌ بۆ له‌ سلێمانی ئاڵای عیراق هه‌یه‌ و له‌ هه‌ولێر نییه‌! ئه‌گه‌ر هاتبا له‌و ده‌ڤه‌ره‌ی یه‌کیه‌تییش ئاڵای عیراق نه‌بووایه‌، ئه‌وا عیراقی و عه‌ره‌ب و بیانییان به‌وه‌ ڕاده‌هاتن، که‌ هه‌موو کوردستان ئاڵای عیراقی تێدا نییه‌ و ته‌نێ ئاڵای کوردستانی تێدایه‌. که‌ وه‌ها بووایه‌ ئه‌وده‌می ئه‌م هه‌رایه‌ی ئێستا ساز بووه‌ و شۆڤینیستانی عه‌ره‌ب هێناویانه‌ته‌ گۆڕێ، ساز نه‌ده‌بوو، یا ئه‌گه‌ر هه‌ر سازیش بووایه‌، ئه‌وا زووتر ساز ده‌بوو و تا ئێستا و دوای ئه‌و ماوه‌ زۆره‌، ئه‌نجامێکی دیکه‌ی هێنابووه‌ گۆڕێ.                                                                                                           
*****
ئه‌وه‌ی به‌ من مه‌ترسی لێ ده‌کرێت و جێی ڕامان و سه‌رنجه‌ و سه‌رکردیه‌تیی سیاسیی کوردستان گه‌ره‌که‌ له‌به‌رچاوی بگرێت ئه‌وه‌یه‌، که‌ ئه‌م کێشه‌ی ئاڵایه‌:                                                                    
1.  به‌ دنه‌دانی ئه‌مه‌ریکا و عه‌ره‌ب و ته‌واوی ناکوردان، به‌ره‌و ئه‌وه‌ ببرێت، که‌ ببێته‌ به‌شێک له‌ نه‌خشه‌ی سازکردنی جه‌نگی نێوخۆیی له‌ عیراقدا.  هه‌موو جیهان باس له‌وه‌ ده‌کات، که‌ عیراق به‌ره‌و جه‌نگێکی نێوخۆیی ده‌چێت. ئه‌گه‌ر جه‌نگی نێوخۆیی ئه‌وه‌ بێت، که‌ خه‌ڵک له‌ سه‌ر جیاوازیی ئایینزایی و نه‌ته‌وه‌یی و... یه‌کدی بکوژن، ئه‌وه‌ی ئێستا له‌ عیراقدا ڕووده‌دات، بێجگه‌ له‌ جه‌نگی نێوخۆیی هیچی دیکه‌ نییه‌. ڕۆژانه‌ ده‌یان که‌س ده‌بنه‌ قوربانیی ئایینزا و نه‌ته‌وه‌ و...ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل و ئینگلستان و تورکیا و ئێران و سووریا و عه‌ره‌ب، هه‌موو ده‌یانه‌وێت عیراق به‌ره‌و ئه‌و جه‌نگه‌ ببه‌ن. ئه‌وان بۆ خۆیان ئه‌و جه‌نگه‌یان سازکردووه‌ و به‌رده‌وام ئاگره‌که‌ی خۆش ده‌که‌ن. ئه‌وه‌ی ده‌ڵێ کوردستان دووره‌ له‌و ئاگره‌ هیج ڕاست ناکات. که‌رکووک نموونه‌یه‌کی زیندووی ڕۆژانه‌ی ئه‌و جه‌نگه‌یه‌. له‌ دوای ڕووخانی ڕێژیمی به‌عسه‌وه‌ تا ئێستا سه‌دان ته‌قینه‌وه‌ و کوشتن له‌ هه‌ولێر و که‌رکووک و سلێمانی و مووسڵ و جه‌له‌ولا و خانه‌قین و خورماتوو و ده‌یان شوێنی دیکه‌ی باشووری کوردستان ڕوویان داوه‌. ته‌واوی ئه‌وانه‌یش به‌شێک بوونه‌ له‌ جه‌نگی نێوخۆیی.   بڕیاره‌که‌ی بارزانی وه‌ک ده‌بینین بووه‌ته‌ هۆی ورووژاندنی هه‌موو عیراقییان و هه‌موو عه‌ره‌ب و سبه‌ی ده‌بێته‌ هۆی نیگه‌رانی تورکیا و ئێرانیش. هه‌موو ئه‌مانه‌یش‌ له‌ ده‌ڤه‌ره‌ تێکه‌ڵاوه‌کانی  کوردستاندا (که‌رکووک و مووسڵ و جه‌له‌ولا و خورماتوو و شه‌نگال و مه‌خموور و...) هه‌وڵی سازکردنی جه‌نگی عه‌ره‌ب-کورد، تورکمان-کورد، ئاشووری- کورد و ته‌نانه‌ت کورد-کورد و  هه‌موو جۆره‌ جه‌نگێکی دیکه‌ ده‌ده‌ن. ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌ی کوردستان(وه‌ک هه‌ولێر و سلێمانی و دهۆک)، که‌ پێشتر عه‌ره‌بی تێدا نه‌بوون، ئێستا ده‌سه‌ڵاتدارانی کورد پڕیان له‌ عه‌ره‌ب کردوون. سبه‌ینێ ئه‌وانه‌یش ده‌بنه‌ به‌ڵایه‌کی دیکه‌ و سه‌دان خراپه‌یان پێ ده‌کرێت. ڕه‌نگه‌ شۆڤینیستانی عه‌ره‌ب هه‌وڵی خۆشکردنی ئاگری جه‌نگێکی له‌و جۆره‌ی دژ به‌ کورد بده‌ن.                                                                                             
2. عه‌ره‌ب ئێستا بۆ خۆیان باس له‌وه‌ ده‌که‌ن، که‌ کورد ئه‌گه‌ر ده‌یه‌وێت له‌ عیراق جودا بێته‌وه،‌ با به‌ ئاشکرا و ڕێکوڕه‌وان هاوار بکات و ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی کوردستان جاڕ بدات. عه‌ره‌ب و ته‌واوی ئه‌وانی دیکه‌یش، که‌ باس له‌ ده‌وڵه‌تی کوردستان ده‌که‌ن، مه‌به‌ستیان ته‌نێ ئه‌و کوردستانه‌یه‌، که‌ پێش ڕووخانی ڕێژیمی به‌عس له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی کورددا بووه‌، واته‌: دهۆک، هه‌ولێر و سلێمانی. سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان، که‌ تا ئێستا هیچی بۆ گێڕانه‌وه‌ی ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌ی وه‌ک که‌رکووک و خورماتوو و شه‌نگال و مووسڵ و خانه‌قین و مه‌نده‌لی و به‌دره‌ و...نه‌کردووه‌ و پێشناچێت هیچ بکات، دوور نییه‌ گوشاری عه‌ره‌ب و ئه‌مه‌ریکا و هه‌موو ئه‌وانی له‌و بازنه‌یه‌دان، کاریگه‌رییه‌کی ئه‌وتۆی بکه‌نه‌ سه‌ر، که‌ به‌و جوگرافیایه‌ی له‌ته‌کوردستانه‌ی ئێستاکه‌ی(دهۆک، هه‌ولێر، سلێمانی) قایل بێت و به‌م بڕیاره‌ی ئێستای ئاڵایه‌، که‌ ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ریکایش چرای که‌سکی بۆ هه‌ڵکردبێت، ڕه‌وشه‌که‌ به‌ره‌و ئه‌وه‌ ببات، که‌ که‌چه‌ کوردستانێکی بێکه‌رکووک، بێمووسڵ، بێدیاله‌، که‌ عه‌ره‌بیش دژی نابن، چێ بکات. هه‌روه‌ک چۆن ده‌رهێنانی نه‌وت له‌ زاخۆ یا هه‌ر جێگه‌یه‌کی ئه‌م کوردستانه‌ی ئێستای ژێر ده‌سه‌ڵاتی سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان، وه‌ک ڕێگه‌خۆشکردنێک بۆ دوورکه‌وتنه‌وه‌ و ده‌ستبه‌رداربوون و ده‌ستشۆردن له‌ که‌رکووک و خانه‌قین و مووسڵ و شوێنه‌کانی دیکه‌ی کوردستان، دێته‌ پێش چاو، هه‌ر به‌و جۆره‌یش قایلبوونی عه‌ره‌ب به‌ چێکردنی کوردستانێکی پێکهاتوو له‌ سلێمانی و هه‌ولێر و دهۆک، ده‌ستبه‌رداربوون و ده‌ستشۆردنه‌ له‌ ته‌واوی ئه‌و شوێنانه‌.                                                                                                                       
*****
مه‌سعوود بارزانی و سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان، به‌م بڕیاره‌ له‌مه‌ڕ تووڕهه‌ڵدانی ئاڵای به‌عس و هه‌ڵکردنی ته‌نێ ئاڵای کوردستان، هه‌نگاوێکی بوێرانه‌یان ناوه‌. خه‌ڵکی کورد له‌ ته‌واوی کوردستان و ده‌رێی کوردستانیش ده‌بێ ده‌ستخۆشییان لێ بکه‌ن و پشتیوانیی له‌ بڕیاره‌که‌یان بکه‌ن و هه‌موو توانستی خۆیان ته‌رخان که‌ن بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی شۆڤینیستانی عه‌ره‌ب و ناکوردانی دیکه‌، به‌ڵام گرنگترین شتێک، که‌ گه‌ره‌که‌ به‌ هیج جۆرێک چاوپۆشیی لێ نه‌کرێت و که‌مته‌رخه‌می له‌باره‌وه‌ نه‌کرێت، پرسی که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌ی کوردستانه‌، که‌ هێشتا نه‌خراونه‌وه‌ سه‌ر کوردستان.  با لابردنی ئاڵای عیراق و هه‌ڵکردنی ته‌نێ ئاڵای کوردستان نه‌بێته‌  هۆی:                                                              
-  بڕینه‌وه‌ی باسی که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌، که‌ سه‌دان ساڵه‌ خه‌ڵکی کورد قوربانییان بۆ ده‌دات. که‌رکووک کێشه‌ی ته‌واوی گه‌لی کوردستانه‌ له‌ ڤان و بتلیس و ئورفه‌ و عه‌فرین و ورمێوه‌ تا ده‌گاته‌ به‌درره‌ و ئیلام. مه‌سعوود بارزانی و سه‌رکرده‌یه‌تیی سیاسیی کوردستان، ئه‌گه‌ر هه‌نگاوی جیددی نه‌نێن بۆ گێڕانه‌وه‌ی که‌رکووک و ده‌ڤه‌ره‌کانی دیکه‌، که‌ گه‌لێک دره‌نگه‌، ئه‌وا عه‌ره‌ب و ته‌واوی ناکوردان و له‌ پشتیشیانه‌وه‌ زلهێزان، گه‌لی کوردستان ده‌خزێننه‌ قوژبنی ته‌سکی قایلبوون به‌ کوردستانێکی بێکه‌رکووک و بێمووسڵ و بێدیاله‌ و ئه‌و ده‌ڤه‌رانه‌، که‌ ئه‌وده‌می ئیدی نه‌ک هه‌ر هه‌ڵکردنی ئاڵای کوردستان هیچ واتایه‌کی نابێت، به‌ڵکه‌ سڕینه‌وه‌ی مێژوویه‌ک ئه‌نجام ده‌درێت و شه‌هیده‌کان له‌ گۆڕه‌کانیان ده‌رده‌هێنرێنه‌وه‌ و پرۆسێسی خیانه‌تێکی نه‌ته‌وه‌یی جێبه‌جێ ده‌کرێت.                                             
- پشتگوێخستنی خواسته‌کانی جه‌ماوه‌ری خه‌ڵکی کوردستان، له‌ دابینکردنی ئاساییترین پێویستییه‌کانی ژیانیان و نه‌بێته‌ هۆی پێشێلکردنی مافه‌ ڕه‌واکانیان.                                                                
- فه‌رامۆشکردن و خۆدزینه‌وه‌ له‌ پرسی سه‌ربه‌خۆیی و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی کوردستان له‌ سه‌ر ته‌واوی خاکی باشووری کوردستان.                                                                                                 
                                                                           
4-9-2006
                                                                                       

  که‌رکووکه‌خه‌م - سێ - ئه‌مجه‌د شاکه‌لی له‌ به‌ندی 13یه‌می جاڕی گه‌ردوونیی مافی مرۆڤدا، هاتووه‌، که:‌" 1. هه‌موو که‌سێک ئازادی...