Thursday, January 29, 2009

ئۆباما، موژده‌یه‌ک بۆ که‌نارخراوانی جیهان

ئۆباما، موژده‌یه‌ک بۆ که‌نارخراوانی جیهان


ئه‌مجه‌د شاکه‌لی

که‌ باراک ئۆباما(Barak Obama)، له‌ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆککۆماریدا، له‌ ئه‌مه‌ریکا بردییه‌وه‌، ئێواره‌ی 5/11/2008، خه‌ڵکێکی یه‌کجار زۆر، له‌ گۆڕه‌پانێکی باژێڕی شیکاگۆ خڕبوونه‌وه‌ و ئۆباما گوتارێکی بۆ دان. خه‌ڵکێکی تابڵیی زۆر، ئاماده‌بوون و گوێیان ده‌دایه‌. کامیراکه‌ جاروبار به‌ سه‌ر ڕوو و ده‌موچاوی که‌سێکه‌وه‌ ده‌گیرسایه‌وه‌ و ڕوونتر و زه‌قتر ده‌موچاوه‌که‌ی پێشانی بینه‌ر ده‌دا. چه‌ند جارێک که‌وته‌ سه‌ر ده‌موچاوی جێسسی جاکسن(Jesse Jackson). جاکسن، ساڵانی 1985 و 1988 هه‌وڵی دا ببێته‌ نوێنه‌ری ڕه‌شپێستان، بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆککۆماری. جاکسن، له‌ دوای شیرلی چیسهۆڵم(Shirley Chisholmیه‌که‌م ژنی ڕه‌شپێستی ئه‌مه‌ریکایی، که‌ له‌ ساڵی 1969دا، بووبه‌ ئه‌ندامی کۆنگرێسی ئه‌مه‌ریکا و له‌ ساڵی 1972یشدا،‌ بۆ پۆستی سه‌رۆککۆماری ناودێر کرا، دووه‌م ڕه‌شپێست بوو، بۆ وه‌ها پۆستێکی باڵا ناودێر بکرێت. مافی ده‌نگدان بۆ یه‌که‌مجار، له‌ ساڵی 1965دا درایه‌ سیاپێستان. جاکسن، چاوه‌کانی پڕ بوووبوون له‌ فرمێسک و خوڕخوڕ به‌ سه‌ر ڕوومه‌تیدا ده‌هاتنه‌ خوارێ. که‌سێکی دیکه،‌ که‌ چاوه‌کانی پڕ بووبوون له‌ فرمێسک ئۆپرا وینفری(Oprah Winfrey) بوو، ئه‌و ژنه‌ی، که‌ پرۆگرامێکی ته‌له‌ڤزیۆنیی زۆر به‌ناووبانگی به‌ ناوی ئۆپرا(Oprah)وه‌ هه‌یه‌.‌ فرمێسکه‌کانی هه‌ردوو جاکسن و وینفری، فرمێسکی خۆشی بوون و ئه‌وان له‌ خۆشیدا ده‌گریان. له‌ خۆشی ئه‌وه‌ی هاوڕه‌گه‌زێکی خۆیان ده‌بێته‌ سه‌رۆککۆمار، لێ من له‌وه‌ دڵنیام، که‌ جاکسن و ته‌واوی ئه‌و سیاپێستانه‌ی دیکه‌ی، که‌ له‌ خۆشیدا ده‌گریان، ته‌واوی سته‌م و ئازار و به‌دبه‌ختی ڕه‌شپێستانی ئه‌مه‌ریکا و هه‌موو جیهانیان وه‌یاد ده‌هاته‌وه‌ و وه‌ک فیلمێکی سینه‌مایی و کۆمه‌ڵه‌ وێنه‌یه‌ک، ته‌واوی مێژووی کۆێله‌یه‌تیی و چه‌وسانه‌وه‌ی ڕه‌شپێستان و بازرگانیکردن پێیانه‌وه‌ و هه‌ڵاواردنی ڕه‌گه‌زییان وه‌بیر ده‌هاته‌وه‌.
*****
له‌ سه‌ربه‌خۆیی و دامه‌زراندنی ئه‌مه‌ریکاوه‌ له‌ ساڵی 1776ه‌وه‌ تا سه‌رۆکایه‌تی ئۆباما، کۆمارییه‌کان 18 سه‌رۆک و دیموکراته‌کان 18 سه‌رۆکیان هه‌بووه‌. یه‌که‌م سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا جۆرج واشنگتن بوو و له‌ نێوان 1789-1797دا، سه‌رۆکایه‌تی کردووه‌.  هه‌موو سه‌رۆکه‌کان پرۆتستانت بوونه‌،  ته‌نیا جۆن که‌نه‌دی نه‌بێ، که‌ کاتۆلیک بوو.
*****
ئۆباما، که‌ له‌دایکبووی 1961 ه‌، منداڵی باوکێکی ئه‌فه‌ریقایی کینیایی ڕه‌شپێستی موسوڵمانی حوسه‌ین ناو و  دایکێکی سپیپێستی مه‌سیحی ئه‌مه‌ریکاییه‌. پاش دوو ساڵ له‌ له‌دایکبوونی، باوک و دایکی لێک جوداده‌بنه‌وه‌ و ئۆباما ته‌نێ له‌گه‌ڵ دایکیدا ده‌مێنێته‌وه‌. پاشان دایکیشی مێرد به‌ پیاوێکی ئیندۆنیزیایی ده‌کاته‌وه‌ و ئۆباما له‌کن دایکی و زڕباوکه‌که‌ی ده‌بێت و له‌گه‌ڵ ئه‌وانیشدا ده‌چێته‌ ئیندۆنیزیا و دوای چه‌ند ساڵێک له‌وێ بێزار ده‌بێ و خۆی به‌ ته‌نیا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ کن داپیر و باپیری(له‌ لایه‌نی دایکییه‌وه‌)، ئیدی لای ئه‌وان ده‌بێت و دواتریش قانوونی له‌ هارڤارد و کۆڵۆمبیا خوێندووه‌. که‌ ئۆباما ده‌گاته‌ ته‌مه‌نی 20 ساڵان، باوکیشی به‌ ڕووداوێکی ئۆتۆمیل له‌ کینیا، کۆچیدوایی ده‌کات. به‌ هۆی باری خێزانی و جۆری گه‌وره‌بوون و بارهێنان و پاشخان و  ژینگه‌یه‌کی فره‌فه‌رهه‌نگ و کۆمه‌ڵێک جیاوازییه‌وه‌، که‌ ئۆبامای تێدا هاتووه‌ته‌ دنیاوه‌ و تێدا ژیاوه‌، ڕوانگه‌ و دیتنی فراوانتر و فره‌لایه‌نتره‌ و به‌رینتره‌، چونکه‌ قه‌بووڵکردنی فره‌فه‌رهه‌نگی و جیاوازییه‌کان، به‌ سه‌ریدا زاڵه‌ و ئاساییه‌ بۆی، بۆیه‌ ئه‌و ڕوونتر و هه‌مه‌لایه‌نه‌ ده‌نۆڕێته‌ ده‌وروبه‌ر و ڕه‌وشی جیهان و پێی ده‌کرێ باشتر بیانخوێنێته‌وه‌ و چاره‌سه‌ریان بۆ بدۆزێته‌وه‌. تێکه‌ڵاوی و ژینگه‌گۆڕین و چه‌ند جۆره‌ کۆمه‌ڵگه‌یه‌ی تێیدا گه‌وره‌ بووه‌، ده‌بێته‌ هۆی ئافراندنی ئۆبامایه‌کی فره‌فه‌رهه‌نگ و دووربین و به‌رینبین و کراوه‌.                                                                           
*****
ئۆباما، که‌ 20/1/2009دا، به‌ شێوه‌یه‌کی ڕه‌سمیی سوێندی یاسایی خوارد و کرا به‌ سه‌رۆککۆمار، به‌ ناوی (باراک حوسه‌ین ئۆباما)وه‌، سوێندی خوارد. هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و وه‌ک نوێنه‌ریکی حیزبی دیموکراتی ئه‌مه‌ریکا و گه‌لی ئه‌مه‌ریکا بووه‌ته‌ سه‌رۆکۆمار، لێ ناوه‌که‌ی، که‌ حوسه‌ینێکی تێدایه‌، بۆ ئه‌مه‌ریکایه‌کی تاکه‌ زلهێزی جیهان و پڕانی عیسایی ئایین، شتێکی نوێیه‌. ئۆباما، به‌ ڕه‌گه‌ز و ڕه‌نگی پێستی و به‌ ناوه‌که‌ی و بنه‌چه‌ و ڕه‌چه‌ڵه‌کی، یه‌که‌م و تاکه‌ ڕه‌شپێستێکه‌، که‌ تا ئێستا بووبێته‌ سه‌رۆککۆمار. ئه‌و به‌ حوسه‌ینه‌که‌ی دووه‌م ناوییه‌وه‌ و باوکێکی موسوڵمانی کینیایی و ڕه‌گه‌زێک و ڕه‌سه‌نێکی ئه‌فریقاییه‌وه‌، یه‌که‌م و تاکه‌ که‌سێکه‌، که‌ جیاوازه‌ له‌ 43 سه‌رۆککۆماره‌که‌ی پێش خۆی.                                          
*****
ئۆباما، یه‌کێکه‌ له‌و سه‌رۆکانه‌ی ئه‌مه‌ریکا، که‌ له‌ ته‌مه‌نێکی لاویدا(47 ساڵان) ده‌ستبه‌کار بوو، جیاوازییه‌کی زۆری له‌گه‌ڵ گه‌لێک له‌و سه‌رۆککۆماره‌ به‌ته‌مه‌نانه‌ی پێش خۆیدا هه‌یه‌ و ئه‌م به‌ گیانێکی گه‌نجانه‌وه‌ ده‌نۆڕێته‌ کێشه‌کان و وه‌دووی چاره‌سه‌ردا ده‌گه‌ڕێ بۆیان و به‌و گیانه‌وه‌ ده‌ست بۆ خه‌ڵک و سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ و پێوه‌نده‌کان درێژ ده‌کات.                                                                             
*****
ئۆباما، سه‌رسامه‌ به‌ مارتین لوسه‌ر کینگ(Martin Luther King)  و ئه‌براهام لینکۆڵن(Abraham Lincoln)، که‌ یه‌که‌میان، خه‌باتکارێکی ڕێگه‌ی ئازادی و یه‌کسانی نه‌هێشتنی هه‌ڵاواردنی ڕه‌گه‌زی و مافی سیاپێستان بوو و له‌ پێناوی ئه‌وه‌یشدا گیانی خۆی به‌خشی و دوومیشیان به‌ باوکی دیموکراتی ئه‌مه‌ریکا داده‌نرێت و ئه‌و که‌سه‌یه‌، که‌ بازرگانی به‌ کۆیله‌یه‌تییه‌وه‌ هه‌ڵگرت و قه‌ده‌غه‌ کرد. به‌ پێی سه‌رسامبوونی به‌و دووانه‌، ئۆباما، سیاسه‌تی ئه‌وان پێڕۆ ده‌کات و له‌ سه‌ر بنه‌مای هزریی ئه‌وان ده‌ڕوات، که‌ بڕوابوونه‌ به‌ دیموکراتی، یه‌کسانی، ئازادی مرۆڤ و سڕینه‌وه‌ی جیاوازییه‌ ڕه‌گه‌زییه‌کان. هه‌ڵبژاردنی ئۆباما بۆ سه‌رۆککۆماریی ئه‌مه‌ریکا، هاتنه‌دی خه‌ون و ئاوه‌ته‌کانی مارتن لۆسه‌ر کینگه‌.                                                 
*****
ئۆباما، هه‌ر له‌یه‌که‌م ڕۆژی ناودێرکردن و خۆهه‌ڵبژاردنییه‌وه‌ بۆ سه‌رۆککۆماریی، وشه‌ی گۆڕانی له‌سه‌ر زار بوو و باسی له‌ گۆڕان ده‌کرد. ئه‌گه‌ر هه‌ر گۆڕانی گه‌وره‌یشی پێ نه‌کرێت، ئه‌وا به‌ نه‌رمونیانی خۆی و به‌ ئارامی خۆی، ئه‌وه‌ی پێ ده‌کرێ، زمانی گوتووبیژ بکاته‌ زمانی سیاسه‌ت و پێوه‌نداریه‌تیی له‌گه‌ڵ جیهاندا و ئه‌وه‌ش بۆ خۆی کارێکی گه‌وره‌یه‌. ئه‌و بڕوای به‌ گۆڕانه‌ و به‌ به‌کاربردنی ئه‌و وشه‌یه و کاراکردنی‌، ده‌یه‌وێت جیاوازیی خۆی له‌ جۆرج بووش و ئه‌وانه‌ی پێش خۆی نیشان بدات.                                                                                                             
*****
ئۆباما، له‌ گوته‌ و لێدوانه‌کانیدا چ له‌ کاتی هه‌ڵبژاردن و چ له‌ کاتی دانانی به‌ سه‌رۆککۆمار، هه‌میشه‌ به‌ وشه‌ی "ئێمه‌"، باسی له‌ خۆی و کار و نه‌خشه‌کانی خۆی کردووه‌. ئه‌و وشه‌ی"من"ی به‌کار نه‌بردووه‌ و به‌ وشه‌ی "ئێمه‌" ئه‌وه‌ نیشان ده‌دات، که‌ خۆیشی یه‌کێکه‌ له‌ خه‌ڵک و هه‌موو گه‌لی ئه‌مه‌ریکای له‌گه‌ڵه‌ و به‌ هه‌مووانه‌وه‌ کاره‌کان ئه‌نجام ده‌ده‌ن و ئاواته‌کان ده‌هێننه‌ دی.                                                      
*****
هه‌ر له‌ ده‌سپێکی خۆناودێرکردنیدا و له‌ میانه‌ی پرۆسێسی هه‌ڵبژاردنه‌که‌یشیدا و تا ده‌ستبه‌کاربوونیشی، ئۆباما، جه‌ختی له‌ سه‌ر به‌کاربردنی زمانی گوتووبێژ کردووه‌ته‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کان. له‌ گوتاری دانانیدا به‌ سه‌رۆککۆمار(20/1/2009) یش، ئه‌و باسه‌ی جارێکی دیکه‌ هێنایه‌وه‌ گۆڕێ و گوتی ، که‌ له‌مه‌ودوا ئه‌مه‌ریکا هه‌وڵ ده‌دات ڕێگه‌ چاره‌ی دیکه‌ بۆ کێشه‌کان بدۆزێته‌وه‌ جگه‌ له‌ ڕێگه‌چاره‌ی سه‌ربازی. ئه‌مه‌ جیاوازییه‌کی له‌به‌رچاوه‌ له‌ سیاسه‌تی جۆرج بووشی سه‌رۆکی پێشوو، که‌ هه‌میشه‌ وه‌ک "مشته‌ی ناو هه‌مبانه‌که" له‌ سه‌ر پێ بوو و په‌لاماری هه‌موو جیهانی ده‌دا و به‌ ڕاست و چه‌پدا گورزی ده‌هاوێشت.                                                                                                            
*****
چه‌نده‌ نه‌رمونیان و ئارامانه‌ ڕه‌وتار ده‌کات و دێته‌ گۆ، لێ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئۆباما له‌ بیری ناچێت، که‌ ئه‌و نوێنه‌ری زلهێزترین وڵاتی جیهانه‌ و وڵاته‌که‌ی خۆی، به‌ ڕێبه‌ری هه‌موو جیهان ده‌زانێت، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و گوتی"ئێمه‌ ئاما‌ده‌ین جارێکی دیکه‌  ڕێبه‌ریه‌تیی بکه‌ین". ئه‌حمه‌د جانته‌کین، خه‌ڵکی باکووری کوردستان بوو، له‌ خوێندنگه‌ی به‌رزی مامۆستایانی ستۆکهۆڵم هاوپۆلم بوو ، باوکی کورد و دایکی ئه‌رمه‌ن بوو، هه‌ندێ جار خۆی به‌ کورد و هه‌ندێ جاریش خۆی به‌ ئه‌رمه‌ن ده‌زانی.  له‌ سه‌رده‌می گیانه‌ڵڵای سۆڤیێت و ڕووخانی به‌ره‌ی ڕۆژهه‌ڵاتدا، که‌ باسی ڕۆناڵد ڕیگن(Ronald Reagan)ی کردبا، ده‌یگوت:"ئه‌و شێفی دنیایه‌"، شێف، وشه‌یه‌کی سوێدییه‌ به‌رانبه‌ر به‌ چیف (Chief)ی ئینگلیزی، که‌ به‌ واتای: ڕێبه‌ر و سه‌رۆک دێت. ئۆبامایش، له‌ سۆنگه‌ی ئه‌وه‌ی وڵاته‌که‌ی به‌ ڕێبه‌ری هه‌موو جیهان ده‌زانێت، بۆیه‌ ‌ ئاماده‌ی ڕێبه‌ریه‌تیکردنه‌.
*****
هه‌ڵبژاردنی که‌سێکی سه‌ر به‌ ڕه‌گه‌زێکی نائه‌وروپایی( ئه‌فریقایی) بۆ سه‌رۆککۆماری ئه‌مه‌ریکا، کارێکه‌ یا ڕووداوێکه‌ بێوێنه‌، له‌ مێژووی ئه‌مه‌ریکادا. دوای 220 ساڵ و 43 سه‌رۆککۆماری سه‌ر به‌ ڕه‌گه‌زی ئه‌وروپایی، ئه‌وجا ئۆباما هه‌ڵبژێردرا. له‌ ته‌واوی ئه‌و ساڵانه‌دا، خه‌ڵکانی سه‌ر به‌ ڕه‌گه‌زی ئه‌فریقایی (سیاپێستان) بێ حه‌وانه‌وه‌، هه‌میشه‌ له‌ خه‌باتدا بوون، بۆ وه‌دیهێنانی یه‌کسانی و داد و هاوتاییان له‌گه‌ڵ سپیپێستاندا. ئه‌و خه‌باته‌ ماوه‌یه‌کی زۆری پێچوو تا ئه‌م گۆڕانه‌ هاته‌ گۆڕێ، سیاپێستێک ببێته‌ سه‌رۆککۆمار، ده‌بوو وه‌ها گۆڕانێک گه‌لێک زووتر، ڕه‌چاو کرابا و قه‌بووڵ کرابا و  ڕووی دابا، به‌ڵام سوێدی گوته‌نی:"دره‌نگ باشتره‌ له‌وه‌ی هه‌رگیز نه‌بێت". ئێستا که‌ ده‌رگا بۆ سیاپێستان کرایه‌وه‌، ئیدی ده‌بێ نۆره‌ی ژن و لاتین ئه‌مه‌ریکاییش بێت بۆ سه‌رۆکایه‌تی ئه‌مه‌ریکا. سیاپێستان یا ئه‌وانه‌ی له‌ ڕه‌گه‌زی ئه‌فریقایین، سه‌دان ساڵه‌ له‌ خه‌بات و ته‌قه‌لادان بۆ گه‌یشتن به‌ مافه‌ مرۆڤییه‌کانیان و گه‌یشتن به‌ یه‌کسانی له‌گه‌ڵ سپیپێستاندا. ئه‌وان، هه‌موو جۆره‌ ئازار و سته‌م و زۆر و چه‌وساندنه‌وه‌ و کوشتن و بڕینێکیان چه‌شت، تا سه‌ره‌داوێکی ئازادی بگرنه‌ ده‌ست. هه‌زاران قوربانییان دا له‌ پێناوی ئازادیدا. کوژرانی گه‌وره‌پیاوانی وه‌ک مارتین لوسه‌ر کینگ و ماڵکۆڵم ئێکس(Malcolm X) و هه‌زارانی دیکه‌ی وه‌ک کونتا کینته(Kunta Kinte)‌،  هه‌موو ڕێگه‌خۆشکه‌ر بوون بۆ ئه‌مڕۆ.                                 
*****
ئۆباما، داکۆکی له‌ منداڵ له‌باربردن ده‌کات و دژی دانانی خه‌ڵکی پارێزگاره‌، له‌ دادگای بڵندی ئه‌مه‌ریکادا و له‌گه‌ڵ که‌مکردنه‌وه‌ی ڕێژه‌ی باجه‌ و له‌گه‌ڵ دابینکردنی پشتیوانه‌یه‌ بۆ نه‌خۆشی و بواری ته‌ندروستی، واته‌: له‌ جۆرج بووش کراوه‌تر و لیبراڵتره‌ و سیاسه‌تێکی باشتر به‌ قازانجی کۆمه‌ڵانی خه‌ڵک، هه‌ژاران، کارگه‌ران، وه‌رزێران و خه‌ڵکه‌ ئاساییه‌که‌ی، که‌ ئه‌و وڵاته‌یان دروستکرد، پێڕۆ ده‌کات.                                                                                                                                        
*****
له‌ گوتاره‌که‌یدا ڕۆژی دانانی به‌ سه‌رۆککۆماری، ئۆباما باسی ئه‌وه‌ی کرد، که‌ ده‌یه‌وێ له‌شکره‌که‌ی له‌ عیراق به‌ شێوه‌یه‌کی به‌رپرسانه‌، بکێشێته‌وه‌ و عیراق بداته‌وه‌ ده‌ست عیراقییه‌کان. ئۆباما هه‌ر له‌ داگیرکردنی عیراقه‌وه‌، ئه‌و دژی جه‌نگی دژ به‌ عیراق بوو و دژی هه‌ڵوێستی بووش بوو. ئۆباما، ده‌یه‌وێ، ئاشتی  بۆ  ئه‌فغانستان بگێڕێته‌وه‌ و کێشه‌کانی چاره‌سه‌ر بکات و  له‌گه‌ڵ جیهانی ئیسلامیدا، به‌ هاریکاری و گوتووبێژ  کێشه‌کان چاره‌سه‌ر بکات و باسی ئه‌وه‌یشی کرد، که‌ ئه‌و ڕێزی بۆ جیهانی ئیسلامی هه‌یه‌ و گوتیشی، ئه‌مه‌ریکا هی مه‌سیحی، موسوڵمان، جووله‌که‌ و بێئایینه‌کانه‌. ئه‌وه‌ی مرۆڤ له‌و ئاماژانه‌دا وه‌دی ده‌کات، زمانی گوتوبێژ و خوێندنه‌وه‌ی به‌رانبه‌ره‌ و سیاسه‌تێکه‌ ڕێک به‌ پێچه‌وانه‌ی سیاسه‌تی نه‌خوێندنه‌وه‌ی به‌رانبه‌ر و گومان له‌ هه‌موو خه‌ڵک و زاڵبوونی بیری ئایینی عیسایی و توندی و خۆبه‌که‌ڵه‌گازانینی بووشه‌وه‌یه‌. بووش هیچ کاتێک، ددانی خێری به‌ جیهانی ئیسلامیدا نه‌ناوه‌ و هه‌رگیزیش باسی موسوڵمانی ئه‌مه‌ریکای، وه‌ک ئه‌مه‌ریکایی نه‌کردووه‌. بووش به‌ زمانێکی زبر و گوماناوی، باسی خۆرهه‌ڵاتی ناوین و جیهانی ئیسلامی ده‌کرد و لووتبه‌رزانه،‌ ده‌ینۆڕییه‌ وڵاتانی هه‌ژار، ئیسلامی و نائه‌وروپایی. بووش، که‌ عیسایه‌تیی سه‌رچاوه‌ی جیهانبینی و هزرینی بوو، جیهانی به‌ سه‌ر دوو جه‌مسه‌ری ئه‌مه‌ریکا و ڕه‌دووکه‌وتووانی و نه‌یارانی ئه‌مه‌ریکادا دابه‌ش کردبوو و به‌ ناوی ته‌رۆریزم و ته‌رۆریسته‌وه‌، چه‌پۆکی به‌ سه‌ر هه‌موو جیهاندا ده‌کێشا و ئه‌وه‌ی وشه‌ی ئیسلامی به‌ زاردا هاتبا، ئیسلامێکی نه‌ئه‌مه‌ریکایێنراو و که‌وینه‌کراو، ئه‌و ده‌یخسته‌ خانه‌ی دوژمنه‌وه‌ و دایده‌پڵۆسی. ئه‌م گوتاره‌ی ئۆباما، ده‌لاقه‌یه‌که‌ بۆ لێکتێگه‌یشتن و بیروڕاگۆڕینه‌وه‌ و خوێندنه‌وه‌ی یه‌کدی و با‌نگێکه‌ بۆ ئاشتبوونه‌وه‌. ئۆباما، فاشیزم و کۆمۆنیزمی پێ یه‌که‌ و به‌ یه‌ک چاو ته‌ماشای هه‌ردووکیان ده‌کات و هه‌ردوویانی خسته‌ یه‌ک خانه‌وه‌ و نه‌فره‌تی لێیان کرد. ئه‌و بۆچوونه‌ تا ڕاده‌یه‌ک، هه‌روا به‌ سووک و سانایی قه‌بووڵ ناکرێ و ناشکرێ فاشیزم و نازیزم و کۆمۆنیزم، چوون یه‌ک چاویان لێ بکرێت، به‌ڵام که‌ ئۆباما، بێ خۆگریدانه‌ ئایین و ئایدیۆلۆژییه‌کی تایبه‌ت ده‌نۆڕێته‌ جیهان، ئه‌وه‌یان بۆ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا و ئاشتیی جیهانی، هانده‌رێکه‌ و چاوه‌نواڕی ئه‌نجامی باشی لێ ده‌کرێت.
*****
سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکا له‌ هه‌مبه‌ر ئیسرائیل، هه‌ر له‌و ده‌مه‌وه‌ی ئیسرائیل وه‌ک ده‌وڵه‌تێک هاتووته‌ دنیاوه‌، سیاسه‌تیکی نه‌گۆڕ بووه‌ و هه‌میشه‌ ئه‌مه‌ریکا دۆستی ئیسرائیل بووه‌. ئیسرائیل چ وه‌ک ده‌وڵه‌ت و چ وه‌ک جووله‌که‌یش، که‌ له‌ ئه‌مه‌ریکادا ژماره‌یه‌کی له‌به‌رچاویان ده‌ژین، کاریگه‌رییه‌کی یه‌کجار مه‌زنیان له‌ سه‌ر دید و تێڕوانینی سیاسه‌تکارانی ئه‌مه‌ریکا و بنکه‌ و ده‌سگاکانی بڕیار له‌ ئه‌مه‌ریکا و به‌شێکی زۆری وڵاتانی ئه‌وروپایش و جیهانیش هه‌یه‌. خۆلادان یا خۆگێلکردن له‌و ڕاستییه‌، بۆ هیج سیاسه‌تکارێکی ئه‌مه‌ریکایی، کارێکی ئاسان نییه‌. ئۆبامایش له‌و سیاسه‌ته‌ به‌ده‌ر نییه‌ و ئه‌ویش خۆی به‌ دۆستێکی نزیکی ئیسرائیل ده‌زانێت. ئه‌گه‌ر سه‌دله‌سه‌دیش بڕوای به‌و دۆستایه‌تی و نزیکایه‌تییه‌ی ئیسرائیل نه‌بێت و پێشاندانی وه‌ها هه‌ستێک به‌رانبه‌ر ئیسرائیل و وه‌ها کارێک له‌گه‌ڵیدا،‌ پتر له‌به‌ر ئه‌وه‌ بێت،  تا نه‌یبه‌ستنه‌وه‌ به‌ ئیسلام و جیهانی سێیه‌م و ڕه‌گه‌زی ئه‌قریقایی و لایه‌نگریی لاوازان و ئه‌وانه‌وه، که‌ ئه‌مه‌یان که‌متر ڕێی تێده‌چێت. ئه‌وه‌ی پتر ڕێی تێده‌چێت، ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئۆباما بێجگه‌ی له‌وه‌ی جووله‌کایه‌تی به‌ به‌شێک له‌ فه‌رهه‌نگی خۆی ده‌زانێت. به‌شێکی ئه‌و هه‌ڵوێسته‌یشی، له‌ بڕوابوونه‌وه‌یه‌، به‌ مافی ژیان، بۆ هه‌موو که‌سێک و هه‌موو گرۆیه‌ک و هه‌موو ده‌وڵه‌تێک و هه‌موو گه‌لێک.
*****
له‌ کاتێکدا ئه‌مه‌ریکا، هه‌ر له‌ سه‌رده‌می جیمی کارته‌ره‌وه‌  تا جۆرج بووش، هه‌ڵوێستێکی نه‌یارانه‌ی نه‌گۆڕی به‌رانبه‌ر ئێران هه‌بووه‌ و ئابڵۆقه‌ی خستووه‌ته‌ سه‌ر و دژایه‌تی کردووه‌، به‌‌ گوێره‌ی زمانێک، که‌ ئۆباما به‌کاری ده‌بات و جۆری بیرکردنه‌وه‌ی، واپێده‌چێت ئه‌م سیاسه‌تێکی دیکه‌ به‌رانبه‌ر ئێران و کێشه‌ی به‌کاربردنی ئه‌تۆم بگرێته‌ به‌ر و گوتووبێژی پێ باشتر بێت بۆ چاره‌سه‌ری کێشه‌کان، هه‌رچه‌نده‌ جه‌خت له‌ سه‌ر ئه‌وه‌یش ده‌کاته‌وه‌، که‌ نابێ ئێران ببێته‌ خاوه‌نی چه‌کی ئه‌تۆمی. دیاره‌ ئه‌و "نابێ"یه‌ بۆ ئێران، هه‌موو وڵاتانی ئیسلامییش ده‌گرێته‌وه‌ و ته‌واوی ڕۆژاوا(ئه‌وروپا و ئه‌مه‌ریکا) له‌ سه‌ر ئه‌وه‌ ڕێکن و له‌ کاتێکدا بۆ ئیسرائیل هه‌یه‌ هه‌ر جۆره‌ چه‌کێکی هه‌بێت، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ک ڕێگه‌ به‌ وه‌ها وڵاتگه‌لێکی وه‌ک ئێران نادرێت، ببنه‌ خاوه‌نی چه‌کێک بتوانن هه‌ڕه‌شه‌ی ئیسرائیلی پێ بکه‌ن. ئه‌میر تاهیری(أمیر طاهري)، که‌ نووسه‌رێکی به‌ ڕه‌گه‌ز ئێرانییه‌ و به‌ عه‌ره‌بی له ڕۆژنامه‌ی‌  ئه‌ششه‌رقولئه‌وسه‌ت(الشرق الأوسط)ی له‌نده‌نیدا ده‌نووسێت، باسی ئه‌وه‌ی کردبوو، که‌ له‌ ئێران، له‌ نێو خه‌ڵکدا، ناوی باراک ئۆبامایان لێکداوه‌ته‌وه‌ و باسی ئه‌وه‌یان کردووه‌، که‌ باراک،  ده‌کاته‌:  به‌ره‌که‌ت و فه‌ڕ و پیرۆزیی، واته‌(برکة)ی عه‌ره‌بی و ئۆباما، که‌ به‌ فارسی ده‌نووسرێ (او باما)، ده‌کاته‌ (او) واته‌: ئه‌و و (با ما) واته‌: له‌گه‌ڵ ئێمه‌، که‌ ده‌کاته‌: ئه‌و له‌گه‌ڵ ئێمه‌یه‌. ڕه‌نگه‌ ئێرانییه‌کان به‌و لێکدانه‌وه‌یه‌ بۆ ناوی ئۆباما، بڕێک دڵی خۆیان خۆش کردبێ و ئیدی وابزانن ئۆباما، ته‌نانه‌ت له‌ بوونیان به‌ خاوه‌نی چه‌کی ئه‌تۆمییش له‌گه‌ڵیاندایه‌.                                                              
*****
پێش ده‌ستبه‌کاربوونی، ئۆباما، له‌ هه‌ندێک قسه‌وباسیدا، باسی له‌وه‌ کردبوو، که‌ هه‌وڵده‌دات بۆ به‌هێزکردنی پێوه‌نده‌کانی هه‌ریمی کوردستان و تورکیا و ئه‌و پێیوایه‌ له‌و ڕێگه‌یه‌وه‌ ئاسانتر  ده‌توانرێ کێشه‌ی په‌که‌که‌ و تورکیا چاره‌سه‌ر بکرێت و پێیشیوایه‌،  سیاسه‌تی بووش په‌که‌که‌ی به‌هێز کردووه‌. سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکا به‌رانبه‌ر تورکیا به‌ درێژایی مێژوویه‌کی دوورودرێژ، سیاسه‌تێکی نه‌گۆڕ بووه‌. ئه‌مه‌ریکا، هه‌میشه‌ تورکیای وه‌ک منداڵێکی نازداری خۆی، لاواندووه‌ته‌وه‌ و نازی داوه‌تێ. تا به‌ره‌ی ڕۆژهه‌ڵات و سۆڤیێت هه‌بوو، تورکیا بۆ ئه‌مه‌ریکا گه‌لێک گرنگ بوو و پێگه‌یه‌کی به‌هێزی ئه‌مه‌ریکا بوو، بۆ به‌ره‌وڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌و به‌ره‌یه‌. تورکیا وه‌ک ئه‌ندامێکی چالاکی ناتۆ و هێزێکی له‌شکریی مه‌زن دیسان گرنگیی خۆی هه‌یه‌. بێجگه‌ له‌وانه‌ش تورکیا، وه‌ک به‌رۆگری ئیمپراتۆریای عوسمانی ئیسلامی سوننه‌ و ئیسلامێکی میانڕۆ و تا ڕاده‌یه‌ک ئه‌مه‌ریکایێنراو و ڕۆژاوایێنراو، ئێستاش تا ڕاده‌یه‌ک به‌و چاوه‌ لێی ده‌نۆڕدرێ و وه‌ک به‌ربه‌ستێکی گه‌وره‌ له‌ به‌رده‌م ئێرانی شیعه‌ و ژیانه‌وه‌ و بێداربوونه‌وه‌ی ئیسلامی و ته‌وژمی ئیسلامی توندڕۆی وڵاتانی عه‌ره‌بی ده‌ژمێردرێت. تورکیا، که‌ ڕێگه‌ی به‌ له‌شکری ئه‌مه‌ریکا نه‌دا، به‌ نێو خاکی تورکیادا بڕوات، بۆ هێرشکردنه‌ سه‌ر عیراق، له‌ ساڵی 2003دا و ئه‌وه‌ وه‌ک چه‌پۆکێک بوو به‌ ڕووی کارگێڕی بووشدا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا ئه‌مه‌ریکا چ هه‌ڵوێستێکی ساردوسڕ و نه‌یارانه‌ی به‌رانبه‌ر تورکیا نه‌نواند و له‌ سه‌ر سیاسه‌ته‌ دۆستانه‌که‌ی له‌گه‌ڵ تورکیادا به‌رده‌وام بوو. له‌و بڕوایه‌دام ئۆبامایش، ده‌ستبه‌رداری دۆستایه‌تی تورکیا نابێت و گرنگییه‌کی به‌ تورکیا درابوو، ئه‌ویش هه‌ر له‌ سه‌ری ده‌ڕوا. توندوتۆڵکردنی پێوه‌نده‌کانی هه‌رێمی کوردستان و تورکیاش، ‌ له‌ ڕاستیدا بۆ خۆی توندوتۆڵه‌ و باشووری کوردستان، چ له‌ ڕووی ئابووری و چ له‌ ڕووی فه‌رهه‌نگییه‌وه‌، بووه‌ به‌ کۆڵۆنییه‌کی تورکیا، هه‌میشه‌ له‌ سه‌ر حیسابی په‌که‌که‌ و بزاڤی ڕزگاریخوازی گه‌لی باکووری کوردستان بووه‌ و ده‌بێت. ئۆباما، وه‌ک بووشی پێش خۆی و تورکیا و عیراق و سه‌رانی باشووری کوردستانیش، ئه‌ویش له‌و سیاسه‌ته‌ی دژ به‌ په‌که‌که‌، به‌ده‌ر نابێت و له‌ هه‌مبه‌ر په‌که‌که، به‌ هه‌موویانه‌وه‌ به‌ره‌و چه‌کداماڵینی په‌که‌که‌ و خامۆشکردنی ترۆسکه‌ی شۆڕشه‌که‌ی گه‌لی باکووری کوردستان و ڕازیکردنی دڵی تورکیا، هه‌نگاو ده‌نێن. ‌                                         
*****
ئه‌مه‌ریکا وه‌ک وڵاتێکی خاوه‌ن چه‌ندین ده‌سگا و دامه‌زراوه‌ و کارگێڕی و نه‌خشه‌ و قانوون و سیاسه‌تێکی داڕێژراو و سه‌قامگیر، به‌ گۆڕینی سه‌رۆککۆمار، گۆڕانێکی له‌به‌رچاو و گه‌وره‌ له‌ سیاسه‌ت و نه‌خشه‌کانیدا، به‌ تایبه‌ت له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌یدا، نا‌یه‌ته‌ گۆڕێ. گۆڕانی سه‌رۆککۆمار، گۆڕانی مه‌زنی وه‌دوودا نایه‌ت. سه‌رۆککۆمار پابه‌به‌ندی بڕیار و دیدی کۆنگرێسه‌، به‌ هه‌ردوو به‌شه‌که‌یه‌وه‌، نوێنه‌ران و پیران و بێجگه‌ له‌وه‌ش ده‌یان ده‌سگای کارگێڕی دیکه‌ و گرنگ هه‌ن، وه‌ک: سی. ئای. ئه‌ی (CIA)، پێنتاگۆن، دادگای باڵا، که‌ سه‌رۆککۆمار گه‌ره‌که‌، له‌ چواچێوه‌ی بڕیاره‌کانیان ده‌رنه‌چێته‌ ده‌رێ، به‌ڵام سه‌رۆککۆمار ڕه‌نگ و ده‌نگی خۆیشی هه‌یه‌ و تاڕاده‌یه‌ک پێی ده‌کرێ جۆره‌ ڕه‌نگێک، تایبه‌تمه‌ندییه‌ک، سیمایه‌ک، ببه‌خشێته‌ کارگێڕییه‌که‌ی خۆی و جێده‌ستی دیار بێت، له‌ کارڕاپه‌ڕاندن و سیاسه‌تدا. ئه‌مه‌ریکا، وڵاتێکه‌ ته‌نیا سه‌رۆککۆمار به‌ڕێوه‌ی نابات. وڵاتی ده‌سگا و دامه‌زراوی قانوونییه‌. وڵاتێکه‌ ده‌ستوور و قانوون تێیدا باڵاده‌سته‌ و ده‌سگا و دامه‌زراوه‌کان، خاوه‌ن بڕیارن و له‌ چوارچێوه‌ی ئه‌و ده‌سگا و دامه‌زراوانه‌دا، هه‌موو بڕیارێک تاوتوێ ده‌کرێت و ده‌ڕه‌سێت. سیاسه‌تی وڵات، تا ڕاده‌یه‌ک چه‌سپاو و نه‌گۆڕه‌ و نه‌خشه‌ی درێژخایه‌نی بۆ داڕێژراوه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌، گۆڕان له‌وێ، زۆر ئاسان نییه‌. ئه‌مه‌ ‌ واتای بێده‌سه‌ڵاتی و لاوازیی سه‌رۆککۆمار ناگه‌یه‌نێت، به‌ڵکه‌ ئه‌ویش وشه‌ی خۆی و ده‌نگی خۆی و که‌سیه‌تیی خۆی هه‌یه‌ و خاوه‌ن بڕیاری خۆیشیه‌تی، لێ له‌ چوارچێوه‌ی قانووندا.  سه‌رۆک به‌ ته‌نیا هه‌موو شتێک نییه‌ و چاره‌نووسی هه‌موو سیاسه‌تێک، له‌ نێو ده‌سگا قانوونییه‌کاندا و له‌ نێو بڕیاره‌ تاوتوێکراو و کۆپێکهاتنه‌کاندا، دیاری ده‌کرێت. نه‌گۆڕیی ستراتیژی و  سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مه‌ریکا، له دوو هه‌ڵوێستی ئه‌مه‌ریکادا، به‌رانبه‌ر به‌ کووبا و به‌ ئیسرائیل، ده‌رده‌که‌وێت. له‌ 1960ه‌وه‌، ئه‌مه‌ریکا ئابڵۆقه‌ی خستووه‌ته‌ سه‌ر کووبا و تا ئێستاش به‌رده‌وامه‌، ته‌واوی ئه‌و سه‌رۆککۆمارانه‌ی، که‌ سه‌رۆکایه‌تی ئه‌مه‌ریکایان کردووه‌، ئایزنهاوه‌ر(Eisenhower)، که‌نه‌دی(Kennedy)، جۆنسن(Johnson)، نیکسن(Nixon)، فۆرد(Ford)، کارته‌ر(Carter)، ڕیگن(Reagan)، بووشی باوک(G.H.W Bush)، کلنتن(Clinton) و بووشی کوڕ(George. W. Bush)، هه‌موویان هه‌ڵوێستیان له‌ کووبا نه‌گۆڕ بووه‌ و کاسترۆیان به‌ دیکتاتۆر و ڕێژیمه‌که‌یشیان به‌ دیکتاتۆری ناونووس کردووه‌ و هه‌وڵی ڕووخان و گۆڕینی ئه‌و ڕێژیمه‌یان داوه‌. هه‌ڵوێستی دۆستانه‌ی ئه‌مه‌ریکایش له‌ ئیسرائیل، به‌ درێژایی مێژوو و گۆڕانی سه‌رۆککۆمار له‌ ئه‌مه‌ریکا، چ گۆڕانێکی به‌ سه‌ردا نه‌هاتووه‌ و هه‌میشه‌ به‌هێزتر بووه‌. 
*****
له‌ سیاسه‌تی ئه‌مه‌ریکا و ستراتیژییدا، بنه‌مایه‌کی نه‌گۆڕ هه‌یه، ئه‌ویش "به‌رژه‌وه‌نده‌کانی  ئه‌مه‌ریکایه‌". بۆ ئه‌مه‌ریکا مافی مرۆڤ و پاراستنی دیموکراسی، که‌ بانگاشه‌ی بۆ ‌ده‌کات، زۆر گرنگ نییه‌ و ته‌نێ بۆ چاوبه‌ستنی خه‌ڵک و خۆڵ له‌چاوکردنیانه‌. به‌رژه‌وه‌نده‌کانی ئه‌مه‌ریکا له‌سه‌ر بنه‌مای: نه‌وت و گاز(ئابووری) و دژایه‌تی و به‌رپێگرتن دژایه‌تیکردنی ته‌رۆریزم، وه‌ک خۆیان ده‌ڵین. وه‌ک ده‌وڵه‌تێکی سه‌رمایه‌دار، پاراستنی سه‌رمایه‌ و سه‌رمایه‌دار و سه‌رمایه‌داری، ئیدی له‌ هه‌ر کوێیه‌ک و هه‌رچۆن بیت، بۆ ئه‌مه‌ریکا گه‌لێک گرنگه‌. مافی مرۆڤ و پاراستنی دیموکراتی هه‌مووی بانگاشه‌یه‌ و قسه‌ی بۆشه‌ و ڕاست نییه‌.                                                                                                                     
*****
پاییزی 1981، هێشتا چه‌ند مانگێک بوو هاتبوومه‌ سوێد. له‌ خوێندنگه‌یه‌کی سوێدی(KV) زمانی سوێدیم ده‌خوێند. مامۆستایه‌کمان هه‌بوو ناوی کریسته‌ر(Christer) بوو. ئه‌و ده‌مه‌ ته‌مه‌نی له‌ نێوان 45-50 ساڵێک ده‌بوو. ئه‌و ده‌یگێڕایه‌وه‌، که‌ کاتێک ئه‌و بۆخۆی مێردمنداڵ بووه‌ و خه‌ڵکی ڕه‌شپێستی بینیوه‌ له‌ ستۆکهۆڵم، که‌ دیاره‌ زۆر ده‌گمه‌ن بوونه‌،  زۆرجاران ئه‌و و سوێدییه‌کانی دیکه‌یش ویستوویانه‌ ده‌ست له‌ ده‌ستیان بده‌ن یا ئه‌گه‌ر ده‌ستیان به‌ر ده‌ستی ئه‌و ڕه‌شپێستانه‌ که‌وتبا، پێیانوابووه‌ ئه‌و ڕه‌نگه‌ ڕه‌شه‌ وه‌ک پێستێک یا توێکڵێک یا کاژێکی زیاده‌ به‌ له‌شی ئه‌وانه‌وه‌یه‌ و ده‌شێ لاببرێ یا هه‌ڵکڕێنرێ یا ڕه‌نگه‌ به‌ سابوون و ئاو و شۆردن لاچێت و ڕه‌نگی ئه‌و که‌سانه‌ کاڵ بێنه‌وه‌.
*****
هاوڕێیه‌کم، کاتی خۆی دانیشتووی شاری یێڤله‌(Gävle)ی سوێد بوو،  بۆی گێڕامه‌وه،‌ که‌ (ح. ق. د)، که‌ کوردێکی نیشته‌جێی ئه‌و شاره‌ بوو، ‌به‌ ڕه‌شپێستێکی ناسیاوی خۆی، که‌ هاوپۆل و هاوشاری بوون گوتبوو‌: "شیر بخۆوه‌ شیر!". کابرایش گوتبووی: "بۆ؟" (ح. ق. د)یش گوتبووی: "بۆ ئه‌وه‌ی سپی ببیته‌وه"‌.
*****
هه‌رچه‌نده‌ ڕه‌نگه‌ ئۆباما کارێکی زۆری پێ نه‌کرێ و نه‌توانێت په‌ڕجوویه‌ک بهێنێته‌ گۆڕێ، لێ هیوایه‌که‌ بۆ ڕه‌ش، هه‌ژار، که‌نارخراوانی کۆمه‌ڵگه، چونکه‌ ئه‌وان به‌ نوێنه‌ری خۆیانی ده‌زانن و به‌ هاوده‌ردی خۆیانی ده‌زانن.‌ چوونی ئه‌و بۆ کۆشکی سپی، کرانه‌وه‌ی ده‌روازه‌ی کۆشکی سپییه‌ به‌ ڕووی خه‌ڵکه‌ پشتگوێخراوه‌کان و که‌نارخراوه‌کان و جیاواز و که‌مینه‌کاندا.
*****
سه‌رکه‌وتن و بردنه‌وه‌ی‌ ئۆباما له‌ هه‌ڵبژاردندا، شکاندنی ئه‌و تابووه‌ سه‌دان ساڵییه‌ بوو، که‌ له‌سه‌ر ڕه‌شپێستان هه‌بوو، به‌وه‌ی ده‌رگای نه‌ک هه‌ر کۆشکی سپی، به‌ڵکه‌ هی زۆر شوێنی دیکه‌ی ئه‌مه‌ریکایان لێ داخرابوو، وا ئێستا لێیان کرایه‌وه‌. کۆشکی سپی و سه‌رۆکایه‌تیی ئه‌مه‌ریکا، له‌ 1779وه‌ تا 2008، له‌ یه‌که‌م سه‌رۆککۆماره‌وه‌ تا چلوسێیه‌مین سه‌رۆککۆمار، بێ هیچ وچان و بۆشایی و ڕاوه‌ستانێک، سه‌رۆککۆماری سپیپێست له‌ دووی یه‌کدی نیشته‌جێی بوونه‌ و هاتوونه‌ سه‌ر کار. ئۆبامای چلوچواره‌م سه‌رۆککۆمار، یه‌که‌م ڕه‌شپێسته‌، که‌ وه‌ک سه‌رۆکۆمار پێ ده‌نێته‌ نێو ئه‌و کۆشکه‌وه‌.
*****
ڕۆژی سوێندخواردنه‌که‌ی، ئۆباما، باسی باوکی وه‌ک نموونه‌یه‌کی هه‌ڵاواردنی ڕه‌گه‌زیی، هێنایه‌ گۆڕێ و گوتی،  که‌ باوکی ئه‌گه‌ر  پێش 60 ساڵێک بچووایه‌ته‌ ڕیستۆرانگێک به‌و جۆره‌ی بشێ خزمه‌ت نه‌ده‌کرا. ڕه‌شپێستانی ئه‌مه‌ریکا بۆ یه‌که‌مجار له‌ ساڵی 1965دا، مافی ده‌نگدان و خۆهه‌ڵبژاردنیان وه‌ده‌ستهێنا. خوێندنگه‌، مه‌له‌وانگه‌، خواردنگه‌، دایه‌نگه‌، جێگه‌ی دانیشتنی نێو ئۆتۆبووس و شه‌مه‌نده‌فه‌ر و ته‌نانه‌ت ئاوده‌ستخانه‌ی ڕه‌شپێست و سپیپێستان، جیا بوون. ئه‌وجا دیاره‌ باوکی ئۆبامایش، کینیاییه‌کی ڕه‌شی موسوڵمانی حوسه‌ین ناو،  ئه‌وده‌می هه‌روا مامه‌ڵه‌ کراوه‌.
*****
هه‌ڵبژاردنی ئۆباما، تا ڕاده‌یه‌ک زیندووبوونه‌وه‌ و گیانبه‌به‌رداکردنه‌وه‌ی،  کونتا کینته‌ی، ئالیکس هه‌یلی(Alex Haley) و هه‌زاران کونتا کینته‌کانی دیکه‌ی ئه‌و وڵاته‌ و ئه‌وروپایه‌، که‌ به‌ چ سه‌ختی و ده‌رده‌سه‌ری و چه‌وساندنه‌وه‌ و ئازار و ئه‌شکه‌نجه‌یه‌ک، گه‌یێنرانه‌ ئه‌مه‌ریکا و چییان لێ ده‌کرا و چۆن مامه‌ڵه‌ ده‌کران و ده‌کوژران و له‌نێو ده‌بران و کاریان پێ ده‌کرا و چ مافێکیانیش پێ ڕه‌وا نه‌ده‌بینرا. هاتنه‌دی ئه‌و خه‌ون و ئاواته‌یه‌‌، که‌ مارتن لوسه‌ر کینگ، هه‌یبوو و ده‌یخواست و بوو به‌ قوربانی بۆی.                                         
*****
بوونی ئۆباما به‌ سه‌رکۆمار گه‌ره‌که‌ ڕێگه‌ خۆشکات بۆ ئه‌وه‌ی:                                                                                                     
به‌لووچێک، کوردێک، عه‌ره‌بێک، ئازه‌رییه‌ک، سوننه‌یه‌ک، بتوانێ له‌ ئێراندا ببێته‌ سه‌رۆککۆمار.
 ئاشوورییه‌ک، تورکمانێک، کوردێک(ئێزدی، یارسان، شیعه‌، سوننه‌، هه‌ورامی، فه‌یلی، لوڕ، کرمانج، سۆران، قادری، نه‌قشبه‌ندی و...) کلدانێک، سریانێک، بتوانێت له‌ کوردستاندا ببێته‌ سه‌رۆک.           
کوردێک ، عه‌ره‌بێک، سریانێک، جووله‌که‌یه‌ک، بتوانێت له‌ تورکیادا ببێته‌ سه‌رۆککۆمار یا سه‌رۆکی  حوکوومه‌ت.
سریانێک، کوردێک، د‌رووزێک، بتوانێت ببێته‌ سه‌رۆککۆماری سووریا.
کلدانێک، ئاشوورییه‌ک، تورکمانێک، عه‌ره‌بێک، کوردێک، شیعه‌یه‌ک، سوننه‌یه‌ک، ئێزدییه‌ک، یارسانێک، بتوانێت ببێته‌ سه‌رۆککۆمار یا سه‌رۆکی حوکوومه‌تی عیراق.
فلستینییه‌ک، مه‌سیحییه‌ک، موسوڵمانێک، درووزێک، بتوانێت ببێته‌ سه‌رۆکی ده‌وڵه‌ت یا سه‌رۆکی حوکوومه‌تی ئیسرائیل.
قه‌ره‌چێک، جووله‌که‌یه‌ک، سریانێک، کوردێک، فارسێک، عه‌ره‌بێک، تورکێک، هیندییه‌ک، پاکستانییه‌ک، لاتین ئه‌مه‌ریکاییه‌ک، ئه‌مازیغییه‌ک، ببێته‌ سه‌رۆکی حوکوومه‌تی بریتانیا، بێلژیک، ئه‌ڵمانیا، ئیسپانیا، هۆڵاند، سوێد، ئیتالیا، یۆنان، نه‌مسا یا سه‌رۆککۆماری فرانسا.                                                      
*****
ئۆباما، له‌ بووشه‌وه. بێجگه‌ له‌ قه‌یرانی ئابووری و کۆمه‌ڵێک کێشه‌ی جیهانیی، وه‌ک عیراق، ئه‌فغانستان، فلستین و ئیسرائیل، ئێران، کووبا، کۆریای باکوور، گوانتانامۆ و ده‌یانی دیکه‌ی، بۆ به‌جێ ماون، که‌ ده‌بێ هه‌وڵی ئه‌وه‌ بدا چاره‌سه‌ریان بکات و له‌ کۆڵی ئه‌مه‌ریکایان بکاته‌وه‌. ئه‌وه‌ی که‌ له‌ بووشه‌وه‌ بۆی به‌جێ نه‌ماوه‌، دید و زمانه‌که‌ی بووشه‌. بووشێک، جیهانی کردبووه‌ دوو له‌ته‌وه‌، جیهانی "ئه‌وان و ئێمه" ‌و وشه‌ی ته‌رۆر و ته‌رۆریزمیش، بنێشته‌خۆشه‌ی بن ددانی بوون، لێ ئۆباما، به‌ پێی گوتار و کرداره‌کانی، نه‌ جیهان وه‌ک دوو جیهان ده‌بینێت و نه‌ وشه‌گه‌لی ته‌رۆر و ته‌رۆریزمیشی به‌ ‌ زاردا ‌هاتن. جیهان لای ئۆباما، یه‌ک جیهانه‌ و بۆ هه‌موو مرۆڤه‌ و ته‌رۆر و ته‌رۆریزمیش، دوو وشه‌ن بۆ تۆقاندن و سه‌رکوتکردنی خه‌ڵکانی جیاواز و ته‌نێ له‌ نێو مێشکی خه‌ڵکانێکی نه‌خۆشدا هه‌ن. به‌ ڕێزگرتن له‌وی دیکه‌ و خوێندنه‌وه‌ی ئه‌وی دیکه‌ و قه‌بووڵکردنی ئه‌وی دیکه‌ وه‌ک چۆن هه‌یه‌ و قه‌بووڵکردنی جیاوازییه‌کان و ده‌ستنیشانکردنی ده‌رده‌ جڤاکی و ئابووری و سیاسییه‌کان و گێڕانه‌وه‌ی ماف و داد و ئازادی، بۆ چه‌وساوان و به‌شخواراوان و نه‌داران و که‌نارخراوان، جیهان ده‌بێته‌وه‌ یه‌ک جیهان و وشه‌گه‌لی ته‌رۆر و ته‌رۆریزمیش، له‌ فه‌رهه‌نگی زمان، ده‌رده‌هاوێژرێت. بووش و جیهانبینییه‌کی هێنایه‌ گۆڕێ و به‌ تۆبزی به‌ سه‌ر جیهاندا ده‌یبه‌شییه‌وه و ده‌یسه‌پاند‌، چی له‌ فاشیزم و نازیزمه‌که‌ی مۆسۆلینی و هیتله‌ر که‌متر نه‌بوو. هاتنه‌ سه‌رکاری ئۆباما، پێچانه‌وه‌ی ئه‌و جیهانبینییه‌یه‌ و ختووکه‌یه‌کی  خه‌ونی هه‌ژاران و که‌نارخراوان و چه‌وساوانه‌ و هه‌نگاوێکه‌ به‌ره‌و جیهانێکی ئارام و بڕێک یه‌کسانی.                                                                                 

29/1/2009

Wednesday, January 7, 2009

مه‌رگی پشیله‌یه‌ک، گرنگتره‌ له‌ مه‌رگی گه‌ل و وڵاتێک

مه‌رگی پشیله‌یه‌ک، گرنگتره‌ له‌ مه‌رگی گه‌ل و وڵاتێک

ئه‌مجه‌د شاکه‌لی


ئه‌م هه‌واڵه‌ی خواره‌وه‌م، دوێنێ شه‌و، له‌ ماڵپه‌ڕی (www.elaph.com) دا خوێنده‌وه‌:
(خانه‌واده‌ی سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا خه‌مبارن بۆ مردنی پشیله‌که‌یان
سێشه‌ممه‌ 6/1/2009
واشنگتن: خانه‌واده‌ی سه‌رۆکی ئه‌مه‌ریکا، جۆرج بووش، ئه‌مڕۆ هه‌واڵی مردنی" پشیله‌ی یه‌که‌م" ویڵی، که‌ له‌ ته‌مه‌نی 18 ساڵیدا مردووه‌، له‌ داخۆیانیه‌کدا له‌ لایه‌ن کۆشکی سپییه‌وه‌، ڕاگه‌یاند و تێیدا هاتبوو:"سه‌رۆک و خانم لۆرا بووش و باربارا و جینا، خه‌مبارن به‌ کۆچیدوایی پشیله‌که‌یان ئیندیا(که‌ به‌ ویڵی ناسراوه‌)، ئه‌و پشیله‌ ته‌مه‌ن 18 ساڵانه‌  دوێنی یه‌کشه‌ممه له‌ کۆشکی سپی مرد".                       
له‌ ڕاگه‌یاندنه‌که‌دا هاتبوو، که‌ کاتێک باربارا ته‌مه‌نی 9 ساڵان بوو، ناوی ئیندیای له‌ پشیله‌که‌ی نا، که‌ بۆ خۆی ناوی ویڵی بوو، وه‌ک سه‌رسامبوونێک به‌ یاریکاری پینگ پۆنگ، ڕۆبن سیێڕا، که‌ به‌ (یال ئیندیۆ) به‌ناووبانگ بوو. که‌ کچه‌کان چوونه‌ زانستگه‌، پشیله‌که‌ له‌کن سه‌رۆک و خێزانی مایه‌وه و نازناوی(کیتی) یان لێ نا.                                                                                                                     
زیاتر له‌ ڕاگه‌یاندنه‌که‌دا هاتبوو، که‌"پشیله‌که‌ بۆ ماوه‌ی بیست ساڵێک ئه‌ندامێکی خۆشه‌ویستی خانه‌واده‌ی بووش بوو و به‌ مردنی بێ ئه‌وییان پێوه‌ دیار ده‌بێت".                                                  
ڕۆژنامه‌ی "داڵاس مۆرنینگ نیووز"ی ئه‌مڕۆ ده‌نووسێ"پشیله‌ ڕه‌شه‌که‌ له‌م ساڵانه‌ی دواییه‌دا به ‌هۆی ڕکابه‌ری هه‌ردوو سه‌گه‌وه‌، بارنی و بیزلی، ده‌چه‌وسایه‌وه")[1].                                                     
من له‌وه‌ تێده‌گه‌م، مرۆڤ ئاژه‌ڵی خۆش بووێت، هه‌ر ئاژه‌ڵێک و وه‌ک هاوڕێ و ئه‌ندامی خێزانیش ته‌ماشایان بکات و به‌زه‌یی پێیاندا بێته‌وه‌ و هه‌موو خۆشی و هه‌لومه‌رجێکی ژیانێکی باشتریشیان بۆ دابین بکات و خزمه‌تیان بکات و  ئازاریان نه‌دات و نه‌یانخوات و ئازادیان بکات، لێ له‌ که‌سانێک تێناگه‌م، مه‌رگی سه‌دان مرۆڤ، منداڵ و ژن و پیر و لاو، کاریان تێنه‌کات و هه‌ستی مرۆڤانه‌یان نه‌جووڵێنێت و به‌زه‌ییان پێدا نه‌یه‌ته‌وه‌ و یه‌ک دڵۆپه‌ فرمێسکیان پێ نه‌ڕێژێت، به‌س بۆ پشیله‌یه‌ک، پرسه‌ دابنێن. مرۆڤێک، ئاژه‌ڵی خۆش بووێت، دیاره‌ مرۆڤێکی دڵناسک و هه‌ستناسک و سۆزدار و نه‌رمه‌ و مرۆڤێکه‌ ته‌واوی سروشت و ژینگه‌یشی، به‌ مرۆڤه‌کانیشییه‌وه‌، خۆشده‌وێت. مرۆڤێکه‌ حه‌ز به‌ ئازار و چه‌وساندنه‌وه‌ و ناخۆشی و له‌نێوبردن و وێرانکردن و تێکدانی، نه‌ک هه‌ر ئاژه‌ڵ و سروشت و ژینگه‌، به‌ڵکه‌ به‌ هی مرۆڤیش ناکات!                                                                                                      
له‌ کاتێکدا،  ده‌یان فڕۆکه‌ی جه‌نگی و هه‌لیکۆپته‌ره‌کانی ئیسرائیل، بۆمبه‌کانی خۆیان، به‌ سه‌ر گه‌ڕه‌ک و ماڵ و خوێندنگه‌ و کێڵگه‌ و کارگه‌ و منداڵ و پیر و ژن و هه‌ژارانی دانیشتووانی غه‌ززه‌دا ده‌بارێنن، له‌ کاتێکدا تانک و سه‌ربازه‌کانی ئیسرائیل به‌ گولله‌ و ئاگر، وه‌ڵامی به‌رده‌فڕکێی منداڵانی غه‌ززه‌ ده‌ده‌نه‌وه‌، له‌ کاتێکدا، خه‌ڵکی غه‌ززه‌، ئه‌له‌کتریک، ده‌رمان، ئاو و خۆراکیان چنگ ناکه‌وێت، له‌ کاتێکدا،  خه‌ڵکی غه‌ززه، هه‌رچی سنوور و ده‌رگه‌ و ده‌روازه‌یه‌ به‌ سه‌ریاندا داخراوه‌ و له‌ هه‌موو جیهان دابڕاون، له‌ کاتێکدا،  غه‌ززه‌ ئابڵۆقه‌ی خراوه‌ته‌ سه‌ر و هه‌موو خۆراکێکیان به‌ره‌و ته‌واوبوون ده‌چێت، جۆرج بووش و لۆراخانمی ژنی و هه‌ردوو کچانیان باربارا و جینا و کۆشکی سپی ئه‌مه‌ریکا، خه‌مباریی خۆیان، به‌ بڵاوکراوه‌یه‌کی ڕه‌سمی، به‌ بۆنه‌ی مردنی ویڵی(ئیندیا)، که‌ خانمه‌پشیله‌ی یه‌که‌می ئه‌مه‌ریکایه‌[2]، ڕاده‌گه‌یه‌نن.                                                                                                                  
 جۆرج بووش و کۆشکی سپی، به‌ قاقای پێکه‌نین و ئه‌وپه‌ڕی خوێنساردییه‌وه‌، سه‌دان هه‌زار مرۆڤیان له‌ عیراق کوشت و ده‌کوژن و به‌کوشت دا و به‌ کوشت ده‌ده‌ن و وڵاته‌که‌یان وێران کرد و ده‌که‌ن، لێ مه‌رگی پشیله‌یه‌ک ده‌یانهه‌ژێنێ.                                                                                                   
 جۆرج بووش و کۆشکی سپی، به‌ قاقای پێکه‌نین و ئه‌وپه‌ڕی خوێنساردییه‌وه‌، سه‌دان هه‌زار مرۆڤیان له‌ ئه‌فغانستان کوشت و ده‌کوژن و به‌کوشت دا و به‌ کوشت ده‌ده‌ن و وڵاته‌که‌یان وێران کرد و ده‌که‌ن، لێ مه‌رگی پشیله‌یه‌ک خه‌مباریان ده‌کات.                                                                                   
کۆشکی سپی ڤیێتنام و گه‌لی ڤیێتنامی ده‌سووتاند و وێران ده‌کرد، لێ بۆ پشیله‌یه‌ک فرمێسک ده‌ڕێژێ‌.
کۆشکی سپی، سوودان و لیبیای بۆمبباران کرد، لێ بۆ پشیله‌یه‌ک خه‌مباره‌.                                     
کۆشکی سپی، ده‌یان ساڵه‌ ئابڵۆقه‌ی خستووه‌ته‌ سه‌ر خه‌ڵکی کووبا و وڵاتی کووبا، لێ بۆ پشیله‌یه‌ک دڵته‌نگه‌‌.                                                                                                                      
کۆشکی سپی، له‌ ئه‌فریقا و ئه‌مه‌ریکای لاتین و ئاسیا، هه‌زاران تاوانی دژ به‌ مرۆڤ و خه‌ڵکی ئه‌نجام داوه‌ و ده‌دات، لێ مردنی پشیله‌یه‌ک ئازاری ده‌دات.                                                                  
کۆشکی سپی، به‌ بۆمبی ئه‌تۆم، دانیشتووانی، هیرۆشیما و ناگازاکی سووتاند، لێ مه‌رگی پشیله‌یه‌ک ئۆقره‌ی لێ ده‌بڕێت.                                                                                                         
به‌ به‌رچاو و به‌ پێزانین و به‌ کۆمه‌کی کۆشکی سپی، ڕێژیمی به‌عس، کوردی ئه‌نفال ده‌کرد و هه‌ڵه‌بجه‌ی ژارباران ده‌کرد و ئێرانی وێران ده‌کرد و شیعه‌ی قڕان ده‌کرد، لێ مه‌رگی پشیله‌یه‌ک ناخی ده‌هه‌ژێنێت. ‌                                                                                                             ‌
ئه‌وروپاییه‌کی خاوه‌ن سه‌گ، که‌ هاوسێته‌ و ته‌نێ دیوارێکتان به‌ینه‌ و ‌ ڕه‌نگه‌ له‌ ماوه‌ی بیست ساڵی هاوسێیه‌تیتدا، بیست جار سڵاوی لێ نه‌کردبیت و یه‌کجار به‌ده‌مته‌وه‌ ڕانه‌وه‌ستابێت، ئه‌گه‌ر دوای بیست ساڵان تۆیش بوویته‌ خاوه‌ن سه‌گ و له‌نێو کۆڵانه‌که‌ی خۆتاندا و بۆ پیاسه‌ی سه‌گ، تووشی یه‌کدی هاتن، ئه‌گه‌ر پله‌ی سه‌رما حه‌ڤده‌ی‌ ژێر سفر بێت، ئاماده‌یه‌ و ده‌توانێت، به‌ده‌مته‌وه یا ڕاستتر، به‌ده‌م سه‌گه‌که‌ته‌وه‌، ڕاوه‌ستێت و به‌ سه‌عات باسی ڕه‌چه‌ڵه‌ک و ئه‌سڵ و فه‌سڵ و کێشه‌ ده‌روونییه‌کانی سه‌گه‌که‌ییت له‌گه‌ڵ بکات. هه‌مان ئه‌وروپایی ئه‌گه‌ر به‌ به‌رچاوییه‌وه‌ زه‌لام زه‌لام بکوژێت و خوێن بڕژێت یا چوار که‌س په‌لاماری منداڵێک بده‌ن و ئازاری بده‌ن یا زه‌لامێکی خوێناوڵ و بریندار به‌ ده‌یان چه‌قۆ له‌ سه‌ر ڕێگه‌که‌یاندا که‌وتبێت یا کۆمه‌ڵه‌ دزێک به‌ به‌رچاوییه‌وه‌ ماڵێک ببڕن، هه‌رگیز لا له‌ یه‌کێک له‌و جۆره‌ که‌سانه‌‌ ناکاته‌وه‌ و خۆی تێناگه‌یه‌نێت و پێیوایه‌ ئه‌وه‌ پێوه‌ندی به‌وه‌وه‌ نییه‌!                                                                                                              
هاوڕێیه‌کم باسی که‌سێکی کرد، که‌ به‌نگکێش و مه‌ست بووه‌ و به‌ به‌رچاوی سه‌دان که‌سه‌وه‌ له سه‌ر سه‌کۆی‌ وێستگه‌یه‌کی شه‌مه‌نده‌فه‌ری ژێرزه‌وینی باژێڕی ستۆکهۆڵم، که‌وتووه‌ته‌ سه‌ر هێڵی شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که‌. له‌و کاته‌شدا شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که‌ له‌ هاتندا بووه‌، خه‌ڵکه‌که‌ که‌ چاوه‌ڕێی هه‌مان شه‌مه‌نده‌فه‌ر بوونه‌، ته‌نێ ته‌ماشایان کردووه‌ و هیچی دیکه‌. کوردێک له‌وانه‌ی تازه‌کی هاتووه‌ته‌‌ ئه‌وروپا، ده‌سبه‌جێ و پێش هاتنی شه‌مه‌نده‌فه‌ره‌که‌، خۆی هه‌ڵده‌داته‌ خوارێ و کابرا هه‌ڵده‌گرێت و ده‌یهێنێته‌ سه‌ره‌وه‌ و له‌ مردن ڕزگاری ده‌کات. به‌رانبه‌ر به‌وه‌ چاوه‌ڕێ ده‌کات خه‌ڵکه‌که‌ چه‌پڵه‌یه‌کی بۆ لێده‌ن و یا ده‌ستخۆشییه‌کی لێبکه‌ن، که‌ قاره‌مانانه‌ ئه‌و کاره‌ ئازایانه‌ی کردووه‌، لێ له‌بری ئه‌وه‌، ته‌نێ مۆڕه‌ی لێده‌که‌ن و ورته‌یه‌ک له‌ ده‌میانه‌وه‌ نایه‌ته‌ ده‌ر!                                                               
کوردێک، که‌ تازه‌ بۆمببارانی غه‌ززه‌ ده‌ستیپێکردبوو، ده‌یگوت:"ئیسرائیل مافی خۆیه‌تی له‌ غه‌ززه‌ و فلستنییان بدا و ده‌ستی خۆش بێت. ئێمه‌ له‌ ژێر کاریگه‌ری عه‌ره‌بدا له‌ ئیسرائیل گه‌یشتووین و ته‌ماشای کێشه‌ی فلستینمان کردووه‌".                                                                                                
کوردێکی دیکه‌، ده‌یگوت:"ئای که‌ پێمخۆشه‌ بۆمباکانی ئیسرائیل به‌ سه‌ر غه‌ززه‌دا ده‌بارێن، له‌به‌ر سێ شت: له‌به‌ر ئه‌وه‌ی فلستینین، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی عه‌ره‌بن، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی موسوڵمانن".                                
کوردێکی دیکه‌ ده‌یگوت:"فلستینی چییان بۆ کورد کردووه‌، مه‌گه‌ر ئه‌وان له‌گه‌ڵ سه‌ددام حوسه‌یندا نه‌بوون، مه‌گه‌ر مولازم موحسین فلستینی نه‌بوو!".                                                                    
کوردێکی دیکه‌ ده‌یگوت:"مه‌حموود ده‌رویش یه‌ک شیعری له‌ سه‌ر کورد گوتبوو، که‌چی له‌ دیوانه‌که‌ی ده‌ریهێنا و بڵاوی نه‌کرده‌وه‌".                                                                                             
کوردێکی دیکه‌ ده‌یگوت:"مه‌گه‌ر په‌که‌که‌ له‌گه‌ڵ فلستینییاندا، دژ به‌ ئیسرائیل نه‌بوو، ئه‌دی بۆ فلستینییان له‌گه‌ڵ کورددا نه‌بوون و نین!".                                                                                           
میدیای ڕه‌سمیی کوردستان و جاده‌ی کوردستانیش، که‌ کاریگه‌ریی ئه‌وی له‌ سه‌ره‌، مه‌گه‌ر ته‌نێ وه‌ک هه‌واڵێک، ئه‌ویش زۆرجاران هه‌واڵێک له‌ دیدی ئیسرائیله‌وه، باس له‌ غه‌ززه‌ بکه‌ن.                            
ده‌سه‌ڵاتی کوردستان و میدیای کوردستان، که‌ باسی بۆمببارانی گونده‌کانی کوردستان و قه‌ندیل و شوێنه‌کانی دیکه‌ی باشووری کوردستانیش، له‌ لایه‌ن فڕۆکه‌ و هێزه‌کانی تورکیا و ئێرانه‌وه‌ ده‌که‌ن، ‌وه‌ک چۆن باسی ته‌قه‌یه‌ک یا بۆمببارانێک له‌ فیلیپپین، گواتیمالا، کۆنگۆ، سریلانکا یا نیپاڵ بکه‌ن،  هه‌ر ڕێک وای باس ده‌که‌ن. ئه‌وان، که‌ به‌رانبه‌ر کێشه‌ و پرس و وڵات و خه‌ڵکی خۆیان، وا هه‌ڵوێست بنوێنن و ڕه‌وتار بکه‌ن، ده‌بێ به‌رانبه‌ر غه‌ززه‌ چ داوایه‌کیان لێبکرێت و بۆچی گله‌ییان لێ بکرێت!                     
هه‌ڵوێستی ده‌سه‌ڵاتدارانی عه‌ره‌ب و حوکوومه‌ته‌کانیشیان، له‌ هه‌ڵوێستی ده‌سه‌ڵاتدارانی کورد و میدیای کوردی، باشتر نییه‌، ئه‌گه‌ر خراپتر نه‌بێت، ئه‌وانیش ده‌ستیان به‌ کڵاوی خۆیانه‌وه‌ گرتووه‌ تا با نه‌یبات و بێده‌نگییان هه‌ڵبژاردووه‌، ئه‌وانیش مانه‌ندی زۆرینه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی جیهان، ده‌رچووی هه‌مان خوێندنگه‌ی سیاسه‌تن و پاشکۆی هه‌مان بیرکردنه‌وه‌ و جیهانبینی ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیلن و بۆ خۆیان له‌ خزمه‌تی نه‌خشه‌کانی ئه‌واندان. نه‌ک هه‌ر ده‌سه‌ڵاتداری عه‌ره‌ب، خه‌ڵکی سه‌ر جاده‌ی عه‌ره‌بیش، گه‌لێک خوێنسارد و بێهه‌ڵوێستن و نووزه‌یان لێوه‌ نایه‌ت.                                                                      
ده‌سه‌ڵاتدارانی کوردیش، مانه‌ندی ئه‌وانه‌ی عه‌ره‌ب، ئه‌مڕۆ هه‌موو پشتوپه‌ناو و هێزێکیان، ئه‌مه‌ریکا و ڕۆژاوا و پاشکۆکانی ئه‌وانن و پشتیان کردووه‌ته‌ گه‌لان و خه‌ڵکانی جیهان و زۆرلێکراوان و ئامێزیان بۆ ده‌سه‌ڵاتدار و تێڵابه‌ده‌ستی ئه‌م جیهانه‌ کردووه‌ته‌وه. ئه‌وان پشتیان کردووه‌ته‌ خه‌ڵکی سه‌ر جاده‌ و پشتیان کردووه‌ته‌ هاتوهاواری، ته‌نانه‌ت نه‌داران و چه‌وساوانی وڵاته‌که‌ی خۆیشیان. ئه‌وان کاریگه‌رییه‌کی وایان کردووه‌ته‌ سه‌ر خه‌ڵکی کورد، که‌ ئه‌و خه‌ڵکه‌ش بێده‌نگ بن و هیچ نه‌ڵێن.‌ به‌ گوێره‌ی تیۆری، خه‌ڵک له‌ سه‌ر ئایینی شاکانیانن(الناس علی دین ملوکهم)، ئه‌مڕۆ خه‌ڵکی کوردیش چاو له‌ ده‌سه‌ڵاتدارانیان ده‌که‌ن.                                                                                                
وا دوو حه‌فه‌ته‌یه‌ غه‌ززه‌ ده‌سووتێ. ئه‌مڕۆ و تا ئێستا 700 مرۆڤ له‌ غه‌ززه‌ کوژراون و نزیکه‌ی 3000 که‌سێکیش بریندارن و سه‌دان خانوو و ماڵ و خوێندنگه‌ و کارگه‌ و تیمارگه‌ و شوێنی دیکه‌ وێران کراون. زۆر له‌مێژ نییه‌ هه‌مان وێرانکاری و کوشتن و قڕکردن، له‌ خوارووی لوبنان و دژ به‌ خه‌ڵکی ئه‌وێ و حیزبوڵڵایش ڕووی دا. ئه‌نجامده‌ری کاره‌که‌ چ ئه‌وێ ڕۆژێ و چ ئه‌مڕۆ هه‌ر ئیسرائیله‌.                          
گه‌لێکم پێ سه‌یره‌، کوردێک بۆ خۆی وه‌دووی ئازادی و سه‌ربه‌خۆییدا وێڵ بێت و به‌و جۆره‌ ته‌ماشای ئیسرائیلی دۆستی تورکیای سه‌رسه‌ختترین و دڕنده‌ترین نه‌یاری بکات و به‌و جۆره‌ بهزرێت و له‌ ڕووداو و پێشهاته‌کان بنواڕێت! کورد ئه‌وه‌ی له‌ یاد کردووه‌، که‌ ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی  له‌ هه‌موو جیهاندا یه‌ک واتایان هه‌یه‌ و که‌ داگیرکار هه‌ر داگیرکاره‌   له‌ هه‌ر کوێیه‌ک بێت.
کورد وا خه‌ریکه‌ ئه‌وه‌ له‌بیر ده‌کات، که‌ به‌رژه‌وه‌نده‌کانی ئه‌و له‌گه‌ڵ گه‌لاندایه‌ و که‌ خه‌ڵک و مرۆڤ دۆستن و که‌ زۆرلیکراوان و چه‌وساوان و ئازادیخوازان پشتوپه‌نای ئه‌ون، نه‌ک  ئه‌مه‌ریکا و ئیسرائیل و ڕۆژاوا و ده‌سه‌ڵاتدارانی دیکه‌.                                                                                             
ئه‌گه‌ر ئه‌مجاره‌ کورد لێی بقه‌ومێت و گڵۆڵه‌ی  پتر به‌ره‌و لێژی بچێت و ڕاست نه‌بێته‌وه‌، هیچ مرۆڤێکی ئازادیخوازی ئه‌م جیهانه‌، مه‌گه‌ر زیاد له‌ پێویست خاوه‌ن ویژدان بێت و زیاد له‌ پێویست مرۆڤدۆست بێت، ئاماده‌ نییه‌ ده‌ست بداته‌ ده‌ستی و ڕاسی بکاته‌وه‌ یا بۆی بچێته‌ سه‌ر جاده‌ و داکۆکی لێ بکات!                                                                                                                  
جۆرج بووش ده‌ڵێ، له‌ ئیسرائیل تێده‌گات، که‌ بۆچی وا ده‌کات. کوردیش هه‌ن چوون بووش ده‌هزرێن و له‌ خوارووی لوبنان و غه‌ززه‌یی و فلستینییان تێناگه‌ن، لێ له‌ ئیسرائیل تێده‌گه‌ن! چ جیاوازییه‌ک له‌ نێوان بێهه‌ڵوێستی و لایه‌نگری و تێگه‌یشتن له‌  ئیسرائیل و پرسه‌دانانی جۆرج بووش و خانه‌واده‌که‌ی بۆ مه‌رگی خانمه‌پشیله‌ی یه‌که‌می ئه‌مه‌ریکا، ویڵی(ئیندیا)خانمدا، هه‌یه‌!                                                      
کوشتنی به‌ کۆمه‌ڵی مرۆڤ و سووتاندنی ته‌ڕ و وشک وێکڕا و سووتاندن و کوشتنی زارۆک و پیره‌ژن و پیره‌پیاو و خه‌ڵکی بێ چه‌ک و بۆمببارانکردنی خوێندنگه‌ و مزگه‌وت و تیمارگه‌ ،  له‌بری چه‌کداران، ناکرێ بێجگه‌ له‌ تاوان و نامرۆڤیی ناویکی دیکه‌ی لێ بنرێ.                                                       
ئه‌وه‌ی داد و ڕاستی و حه‌ق و نادادی و ناڕاستی و ناحه‌قی تێکه‌ڵ ده‌کات و به‌لای هه‌ردوو لایاندا دایده‌شکێنێت و لێکدانه‌وه‌ و شرۆڤه‌یان بۆ ده‌دۆزێته‌وه‌، ته‌نێ خه‌ڵک هه‌ڵده‌خه‌ڵه‌تێنێت و درۆ ده‌کات، ده‌نا ڕاستی و داد و عه‌داله‌ت و حه‌ق، له‌ هه‌موو جیهاندا و له‌ هه‌موو فه‌رهه‌نگه‌کاندا، ده‌بێ یه‌ک واتایان هه‌بێت و یه‌ک ڕه‌نگ بن، ئه‌وی جودایه‌ له‌وه‌، درۆیه‌ و ساخته‌کارییه‌.                                             
چ دڵڕه‌قی و نامرۆڤی و کاره‌ساتێکه‌، مرۆڤ چه‌پڵه بۆ چه‌وسێنه‌ر و ناداد و ناڕاست و زۆردار و داگیرکار و  منداڵکوژ و جه‌للاد  و یه‌زیده‌کان لێدا و تف له‌ چه‌وساوه‌ و قوربانی و حوسه‌ینه‌کان بکات!

7/1/2009





[1] بنۆڕه  لینکی‌: http://www.elaph.com/Web/Entertainment/2009/1/397597.htm .
[2]  که‌‌ ژنی سه‌رۆککۆمار خانمی یه‌که‌م بێت، هه‌ر به‌و جۆره‌، ده‌بێ سه‌گ، پشیله‌، ئه‌سپ، نێره‌که‌ر و ماکه‌ری سه‌رۆککۆمار، سه‌گی یه‌که‌م، پشیله‌ی یه‌که‌م، ئه‌سپی یه‌که‌م، نێره‌که‌ری یه‌که‌م و ماکه‌ری یه‌که‌م بن.

خوێندنه‌وه‌یه‌کی نوێی 14ی ته‌ممووزی 1958ی عیراق     ئه‌‌مجه‌د شاکه‌لی   زۆرجاران دیمه‌نێک، ئاوازی گۆرانییه‌ک، مۆسیقایه‌ک، ده‌نگێک، س...